27 Ağustos 2006 Pazar 00:00
194 Okunma
Acem diplomasisi
İran yine yapacağını yaptı. Tahran yönetimi nükleer programı konusunda BM'ye Acem diplomasisine yakışır bir yanıt verdi. ~|~
 
BM Güvenlik Konseyi'nin beş daimi üyesi ve Almanya, geçen haziran ayında İran'a uranyum zenginleştirme faaliyetlerini durdurması karşılığında çeşitli açılımlar öneren bir paket sunmuş, ancak net ve somut bir yanıt alamamıştı. Bunun üzerine konu BM'ye taşınmış, Güvenlik Konseyi, 31 Temmuz'da oybirliğiyle aldığı 1696 sayılı kararla, söz konusu faaliyetlerini 31 Ağustos'a kadar dondurmaması durumunda İran'ın yaptırımlarla karşı karşıya kalabileceği uyarısında bulunmuştu. Karar, Uluslararası Atom Enerjisi Ajansı'nın (UAEA) İran'ın nükleer programının barışçıl nitelikte olduğuna ilişkin kuşku ve kaygı dolu ifadeler içeren raporuna dayandırılıyor ve BM'nin Tahran yönetimiyle yıllardır yürütülen diyalogdan umudunu kesme noktasına geldiğini ortaya koyuyordu.

Tahran umulan değil, beklenen yanıtı verdi önceki gün BM'ye. Uranyum geliştirme faaliyetlerini dondurmayı reddeden İran, buna karşılık kendisine sunulan öneriler paketi için 'ciddi görüşmeler'e oturmaya hazır olduğunu bildirdi. Kısaca, İran BM'ye, 'Hayır, ama...' dedi.

BM Güvenlik Konseyi'nin, İran'ın yanıtı karşısında nasıl bir tutum izleyeceği, uluslararası diplomasinin bir numaralı merak konusu şimdi.
İran'ın yanıtına karşılık en sivri çıkış Konsey'in daimi üyelerinden Fransa'dan geldi. Fransa, ancak uranyum zenginleştirme faaliyetlerini durdurduktan sonra Tahran'la masaya oturulabileceğini bildirdi. Buna karrşılık Çin ve Rusya benzer bir tavır alarak, İran'ın yanıtını olumlu karşıladı ve diyaloğun sürdürülmesinden yana görüş belirtti. ABD ise, Tahran'dan gelen yanıtı, yetersiz, ancak incelemeye değer buldu. Almanya'ya göre de yanıt, tatmin edici değil. Britanya'dan ABD'den farklı bir tepki beklenmiyor. Velhasıl, İran, BM Güvenlik Konseyi'nin kırılgan dengesini sarsmayı başardı.

BM Güvenlik Konseyi'nin 1696 sayılı kararı net. 8'inci paragrafta şöyle deniyor: 'BM Güvenlik Konseyi, İran söz konusu tarihe (31 Ağustos 2006) kadar işbu kararın gereğini (uranyum zenginleştirme faaliyetlerini dondurma) yerine getirmezse İran'ı işbu karara ve UAEA'nın taleplerine uymaya ikna etmek amacıyla BM Şartı'nın 7'nci Bölüm'ünün 41'inci Fıkrası çerçevesinde uygun önlemleri almak niyetindedir...'
Söz konusu fıkra, BM Güvenlik Konseyi'ne bir kararına uyulmasını sağlamak üzere, bir üye ülkeyle ekonomik ilişkilere, ulaşım ve iletişime kısmen ya da tamamen ara verme ve diplomatik ilişkileri kesme hakkı tanıyor. Tabii tüm üyeleri bu yaptırımları uygulamaya yükümlü kılma hakkı da.

Dolayısıyla kâğıt üstünde nasıl bir yol izleneceği belli. Ancak asıl belirleyeci unsur, ekonomik ve stratejik hesapların da işin içine gireceği siyasi pazarlıkların nasıl biçimlenip sonuçlanacağı. Çin ve Rusya'nın, Tahran'ın yanıtına tepkisi, BM Güvenlik Konseyi'nin 41'inci fıkrayı uygulamaya geçirmesinin hiç de kolay olmadığını gösteriyor. Her iki ülkenin de İran'la enerji ağırlıklı hesapları var. Ayrıca, her iki ülke de İran'ın nükleer programını, bir stratejik tehdit kaynağı olarak görmüyor. Son olarak, kendi çıkarları hilafına, ABD'ye Ortadoğu'da jeopolitik bir hediye vermeleri de beklenemez.
Öte yandan ABD'nin bir yaptırım kararı için ne ölçüde bastıracağı belli değil.

Washington'un ilk tepkisindeki ikircikli tutum da bu belirsizliği artırmış durumda. Britanya, Fransa ve Almanya, İran'la dört yıl boyunca yürüttükleri 'eleştirel diyalog'un sonuçsuz kalmasının öfkeyle karışık hayal kırıklığı içinde bulunsalar da, İran konusunda Amerika'dan daha Amerikacı olacak halleri yok.
Öte yandan konjonktürel açıdan bakıldığında Irak ve Lübnan'ın durumu ortadayken Ortadoğu'da bir de 'İran cephesi' açmak ne kadar akıl kârı olur, başka bir soru işareti. İran'a yaptırımların, petrol fiyatları başta olmak üzere uluslararası piyasalar ve küresel ekonomik dengeler açısından pek de hayırlı sonuçlar doğurmayacağını öngörmek için uzman olmaya gerek yok.
İran kuyuya bir taş attı, bakalım BM nasıl çıkaracak.

Erdal Güven/ Radikal
Yorumlar
Avatar
Adınız
Yorum Gönder
Kalan Karakter:
Yorumunuz onaylanmak üzere yöneticiye iletilmiştir.×
Dikkat! Suç teşkil edecek, yasadışı, tehditkar, rahatsız edici, hakaret ve küfür içeren, aşağılayıcı, küçük düşürücü, kaba, müstehcen, ahlaka aykırı, kişilik haklarına zarar verici ya da benzeri niteliklerde içeriklerden doğan her türlü mali, hukuki, cezai, idari sorumluluk içeriği gönderen Üye/Üyeler’e aittir.

banner100