Ekonominin gelişmesi ve gelişme etkenleri Dikkat edilirse ekonomi gelişmeleri genel kültür–sanayileşme–medenileşme ve Eğitim, bilim ile birlikte husule gelmektedir. Onların olmadığı yerde ekonominin de gelişmesi ve neşvünema bulması mümkün değildir. Diğer taraftan ekonomik ortamın uygun olmadığı yerde genel kültürün, eğitimin, bilimin, teknolojinin ve medeniyetin de gelişmesi mümkün olmamaktadır. Ancak ekonominin gelişmesi de bazı şartlara ile düşünce ve anlayışa bağlı olmaktadır. Birçok defa dünyadaki ekonomiyi güçlendirecek yeni buluşlar çok değişik ortamlardan çıkan insanlar tarafından yapılmaktadır. Bu sebeple yeni buluşlar ve ilerleme yollarını açan etkenler de bazen tesadüflere, bazen üstün düşüncelere, bazen de derin ve engin bilgilerin ve çok kapsamlı zekaların ürünü olabilmektedir. Hele bu düşüncelerin, hatalı olabilecek bazı kurallara körü körüne batı menfaatlerine bağlı, hatta esir olabilecek kadar onlara bağımlı olmayı reddeden milli duyguları ve dini inançları yüksek kimseler tarafından geliştirilmiş olması, büyük bir varlık sayılması gerekmektedir. Böylece ekonomik gelişmelerin yollarını açabilecek olan yeni düşüncelerin de her zaman ekonomistler tarafından çizilebilecek diye de bir kural yoktur! Ekonomist olmadan da ekonomi hakkında konuşmak mümkün olmaktadır. Ekonomi herkesin ortak bir sorunudur. Hayatta herkesin ekonomiyi az çok tatbikatta bilmesi gerekmektedir. Her insanın hayatındaki varlık ve yokluk unsurları kendisini sarmaktadır. Çünkü kendisi kendi bütçesini idare etmesini bilmezse, gelir ve giderini ölçülü ve hesaplı yapmazsa kendi şahsi ekonomik durumu sarsılmaz mı? Kişi ve kamu kuruluşlarının ekonomileri Diğer taraftan şu duruma dikkatle bakmak ve kendimize sormak gerekir. Kişilerin ekonomisi, ailenin ekonomisi, kurumların ekonomisi, belediyelerin, vilayetlerin ve toplumun ekonomisi daima ekonomistler tarafından mı idare edilmektedir? Bazı belediyeler borç içinde yüzüyor. Onların vilayetinde hiç mi iyi ekonomist yoktur ki borçlara boğulmaktadırlar? Devletin ekonomileri de bir nevi gelir–gider dengesini sağlamaktır. Kişi ve aile ekonomileri de, bir taraftan aile ve kurum ile belediye ve devlet ekonomilerine benzemektedir! Onun için ekonomi bir nevi gelirlerini iyi bilmek, gelir kaynaklarını azami derecede akılı bir şekilde kullanmak, masraflarını dengeli ve hesaplı yapmak, gelir ve giderlerini bir nevi dengelemektir! Borca girmemek ve hesaplı davranmakla doğru yolu bulmak mümkün olmaktadır. Bazı kurumların ve bazı devletlerin yaptığı gibi, kendi gelirlerini bilmemek veya bilerek bunları ihmal etmek ve onlar yerine dışardan borç alarak gelirlerini çarçur etmek hiçbir ekonomik kurala sığdırılamaz. Bu tür ekonomiler kolayca başkalarının kurduğu ekonomik tuzaklara kolayca düşerler ve bir nevi onların ekonomik esirleri olurlar! Eskiden Osmanlı’nın çöküş devresinde ve şimdiki Türkiye’nin son zamanlarında bu durumuna benzeyen birçok hususlar mevcuttur. Çünkü Türkiye’nin şu andaki borcu da 400 milyar $’ın üstüne çıkmış durumdadır. Şimdi kendimize bir soralım: “Türkiye’de ekonomist mi yok yoksa ekonomi okulları mı yetersizdir?” Ekonomistlerimiz ve çeşitli siyasi idarecilerimiz neden bu durumu bir türlü düzeltilemiyor? Neden Türkiye dışarıya devamlı olarak borçlanmaktadır?
Ekonominin gelişmesi ve gelişme etkenleri 
Müslim Karabacak
