22 Şubat 2003 Cumartesi 00:00
247 Okunma
Âlemler sonsuzluğu kuşatıyor
'Alem', cami, türbe, medrese, çarşı, imaret ve bunlara benzer binaların kubbelerinin tepesine ve minare külahlarıyla, minberler ve şadırvanlar gibi mimari kısımlarının ahşap çatıları üstüne bazen süs, bazen da mimari bir eleman olarak konulan tepeliklerdir.

Eski Türklerde alem: moncuk

Bunlar, düşey eksene geçirilmiş boncuk gibi yuvarlak şekilde bir kaç parçadan ve onların tepesine takılmış ay veya iki uçları dışarıya doğru kıvrılmış bir boynuz ve bunlara benzer şekillerle son bulan elemanlardır.

Eski Türkler umumiyetle çadır ve binaların tepesine, gerek süs olarak ve gerekse nazara karşı moncuk (veya boncuk) denen tepelikler koyarlardı. Türkler, İslamiyet'i kabul ettikten sonra, 'moncuk' tabiri yerine 'alem' sözünü almışlardır.

Mimari bir mecburiyetin neticesi

Alemler, güzel görünmenin yanısıra mimari bir mecburiyetin neticesi olup, kurşun levhaların tepedeki birleşme noktasını örterler. Estetik açıdan da dikkati tepede toplayıp, sanki kubbe veya minare semaya yükseliyormuş g~|~ibi bir his verirler. Alemi meydana getiren parçalar aşağıdan yukarıya doğru 'küp, alt bilezik, armut, boyun, üst bilezik ve ay' gibi isimler alırlar. Alemlerin en çok dikkat çeken yeri, ay kısmıdır. Bunların 'boynuz, hilal, nal, zombah, yaprak ve Mevlevi sarığı' şeklinde olanları vardır. Büyük camilerin alemleri 5?6 metreye ulaşabileceği gibi, küçük bir çeşmenin alemi de 20?30 santimi pek geçmeyecek büyüklükte yapılıyor.

Zaman ve memleketlere göre çok çeşitli şekiller alıyor

Gerek sancak, gerek kubbe ve gerekse minare külahları tepelerine takılan alemler, çeşitli zaman ve memleketlere göre çok çeşitli şekiller almıştır. Kanuni devri hattatlarından Şeyh Hamdullah'ın talebesi Mahmud?i Defteri, İstanbul'da kendi ismiyle anılan Defterdar semtinde yaptırdığı caminin minaresine, yazıya olan sevgisinden dolayı 'hokka kalem' şeklinde bir alem koydurmuştur.
Yorumlar
Avatar
Adınız
Yorum Gönder
Kalan Karakter:
Yorumunuz onaylanmak üzere yöneticiye iletilmiştir.×
Dikkat! Suç teşkil edecek, yasadışı, tehditkar, rahatsız edici, hakaret ve küfür içeren, aşağılayıcı, küçük düşürücü, kaba, müstehcen, ahlaka aykırı, kişilik haklarına zarar verici ya da benzeri niteliklerde içeriklerden doğan her türlü mali, hukuki, cezai, idari sorumluluk içeriği gönderen Üye/Üyeler’e aittir.

banner100