17 Ocak 2005 Pazartesi 00:00
375 Okunma
Osmanlı'da hac seyahatnameleri
Milyonlarca hacı adayı, hac farizasını yerine getirmek üzere büyük bir heyecanla kutsal topraklara hareket ediyor şu günlerde. Aynı heyecanın Osmanlı döneminde de yaşandığını 'Hac Seyahatnameleri' adlı edebi eserlerden öğreniyoruz ~|~ Osmanlı döneminde 8 aydan uzun süren hac yolculuğu ile ilgili eserler, Hac Seyahatnameleri adlı metinlerde geçer; bu seyahatnamelerde Müslümanlara hac yolculğuyla ilgili bilgiler, öğretici tarzda yer alıyor.

Osmanlı döneminden günümüze kadar ulaşan manzum ve mensur Hac Seyahatnameleri'nde, kutsal yolculukla ilgili kervanların, uğrak yerleri belirtilmiş, İslam dininin 5 şartından biri olan hac görevinin yerine getirilmesiyle ilgili de hacı adaylarına bilgi verilmiştir.

Nabi'nin "Tuhfeta'l?Harameyn'i" adlı eserde, Osmanlı hac eserleri, içerik ve yazılma gayelerine göre hac el kitapları, rehber nitelikle hac seyahatnameleri, hatıra ve rapor nitelikli hac seyahatnameleri edebi hac seyahatnameleri olarak ele alınıyor.

HAC EL KİTAPLARI

Hac el kitaplarının başlık ve içeriklerine göre "menazil?i hac" ve "menasik?i hac" olarak ikiye ayrıldıkları, menazil?i hac adlı hac el kitaplarında, hac konaklarının adları ve kervan yürüyüşüne göre bir önceki konağa uzaklığı hakkında bilgiler veriliyor.

Bu eserlerde İstanbul?Şam arasındaki konakların tasvirinde türbe, cami ve konaklama yerleri önem kazanırken, Şam?Mekke arasındaki konakların betimlenmesinde ise su kuyularının önemi ön plana çıkıyor. Büyük çoğunluğu konuşma diliyle yazılan ve manzum olan bu eserlerden "Sulhi" mahlaslı şaire ait olduğu belirtilen "Menasik?i hac" adlı el kitaplarının ise haccın usulüne göre nasıl eda edileceğianlatılıyor. Bu eserlerden bazılarında hac konaklarının adları ve saat saat birbirine uzaklıkları bildiriliyor.

REHBER NİTELİKLİ HAC SEYAHATNAMELERİ

Bu eserlerin hem hacca gitmeye niyet edenler için bir rehber hem de yazarlarının hac yolculuğunu anlatan bir seyahatname özelliği taşıdığı ifade ediliyor. Rehber nitelikli manzum hac seyahatnamelerinin genellikle mesnevi bazen de kaside türünde kaleme alındığı, bu manzum eserlerin çoğu az bilinen şairler tarafından yazıldığı belirtiliyor.

Topkapı Müzesi'ne ait kütüphanede bulunan Kamil'in manzum hac seyahatnamelerine bir başka örnek olduğu ifade ediliyor. Kamil'in eserinde Şam'dan Mekke'ye kadar menzilleri tasvir ettiği ve menziller için küçük bölümler ayırdığı belirtiliyor.

REHBER NİTELİKLİ MENSUR HAC SEYAHATNAMELERİ

Hac konaklarını ve yolculuğunu daha metodolojik bir tarzda ele alan, coğrafi ve tarihi bilgiler içeren bu eserlerin Abdurrahman Hibri, Abdulkadir (Kadri), İbrahim Hanif, Mehmed Edip ve bilinmeyen bir yazar tarafından kaleme alınan eserler, kitapta örnek olarak yer veriliyor. Abdurrahman Hibri'nin eserinin, rehber nitelikli hac seyahatnamelerinin tespit edilen en eskisi olduğu belirtilerek, 1632 hacca giden Hibri'nin dönüşte yolculuğunu "Menasik?i melasik" adlı eserinde anlattığı belirtiliyor.

Bu eserin on bölüm ve bir ekten oluştuğu, Edirne'den Şam'a kadar olan konakların ele alındığı, hac yolcusu iken İstanbul, Anadolu ve Hicaz'da meydana gelen olaylar, Kabe ve Mescid?i Harem'i tamir edenler, Kabe'de makbul olan dualar, haccın kuralları, haccın edasında okunacak dualar, Hazreti Peygamberin (sav) kabrini ziyaret etme adabı anlatılıyor. Kadri'nin yazdığı eserde ise Osmanlı hac kervanı hakkında ilginç ve aydınlatıcı bilgiler verdiği belirtilirken, hacılara bir takım tavsiyelerin bulunduğu belirtiliyor. Eserde, hacılara sağlıklarını korumaları, uygun bir yol arkadaşı bulmaları, yeterli miktarda paraya sahip olmaları ve arkadaşlarına cömert davranmaları, kavga etmemeleri öğütleniyor. Ayrıca eserde, hac yol güzergahı, güzergahlar üzerindeki kısa mesafeli alternatif yolların yanı sıra Osmanlı hac kervanının düzenine, emniyetinin korunmasına, alışkanlıkları ve diğer özelliklerine dair bilgiler de verildiği ifade ediliyor. Rehber nitelikli hac seyahatnamelerinin en tanınmışı ve en hacimlisinin ise Mehmet Edib'in eseri olduğu kaydediliyor.

EDEBİ HAC SEYAHATNAMELERİ

Günümüze kadar ulaşan edebi hac seyahatnamelerinin en eskisinin 15. Yüzyıl'da vefat ettiği sanılan Ahmet Fakih'in "Kitabu Evsafı Mesacidi'ş? şerefe" adlı eseri olduğu belirtiliyor. 16. yüzyılın önemli şairlerinden olduğu belirtilen Fevri'nin ise 1545? 46 yılında yaptığı hac yolculuğunu Risale'de anlattığı ifade ediliyor. En edebi Osmanlı hac seyahatnamesinin Nabi'nin "Tuhfetü'l? Harameyn"i olduğu belirtiliyor. Tarihi, sosyolojik, coğrafi ve otobiyografik bilgiler içeren bu seyahatnamede, Nabi'nin 1678?79 yıllarında Urfa, Şam, Kudüs ve Kahire üzerinden gerçekleştirdiği hac yolculuğunu oldukça sanatlı bir dille anlattığı kaydediliyor.
Yorumlar
Avatar
Adınız
Yorum Gönder
Kalan Karakter:
Yorumunuz onaylanmak üzere yöneticiye iletilmiştir.×
Dikkat! Suç teşkil edecek, yasadışı, tehditkar, rahatsız edici, hakaret ve küfür içeren, aşağılayıcı, küçük düşürücü, kaba, müstehcen, ahlaka aykırı, kişilik haklarına zarar verici ya da benzeri niteliklerde içeriklerden doğan her türlü mali, hukuki, cezai, idari sorumluluk içeriği gönderen Üye/Üyeler’e aittir.

banner122

banner121