Bu haber kez okundu.

Osmanlı'da sonun başlangıcı
Kuruluşunda gazilerin, alperenlerin, kolonizator dervişlerin mayasıyla manalanan, Orta Asya'dan kopup gelen Kayı boyundan üç kıtada hüküm süren bir cihan imparatorluğunu vücuda getiren Osmanlılar, Kanuni Sultan Süleyman zamanında kemallerinin zirvesini yakalamışlardır. Bosna'dan Yemen'e, Kafkasya'dan Kırım'a kadar çok farklı iklim yapıları üzerinde insan yapısına hükmeden imparatorluk, insanların bütün güçlerini kullanabilmelerini, toplumsal ve politik örgütlenme istek ve kaderini eline alma iradesini göstermişlerdir (Osmanlı Ans., Ağaç yay., C. 3, S. 92). Aynı anda üç büyük orduyla sefere çıkan Osmanlılar; bir taraftan Kanuni ile Boğdan'a varıp Avrupa'nın içlerine korku salarken, diğer yandan donanma hem Akdeniz'de Venedikliler'i vuruyor, hem de Mısır Beylerbeyi Süleyman Paşa ile Hindistan Seferi için Süveyş Kanalından hareket ediyordu. Koca Çınarın tüm haşmetiyle temaşa edildiği bu devir sadece Kanuni'nin devri değil, aynı zamanda Mimar Sinan'ın, Itri'nin, Baki'nin, Ebussud Efendi'ni~|~n, Barbaros'un da devridir. Fakat bu dönemde göze çarpan bir gerçek de zeval vaktinin kapıda beklediği, Koca Çınar'ın ancak bir dünya devletine yakışır ölçüde sarsılmaya yüz tuttuğudur.

Kanuni'nin ihtiyarlamasını gündem ederek onu hasta bir halde yetmiş üç yaşında Zigetvar'a gönderen sarayın kaynayan kazanı daha önce de Şehzade Mustafa'nın katlinde önemli rol oynamıştır. Osmanlı yönetim sisteminin önemli kurumlarından olan sarayda değişik gruplar arasında iktidar mücadelelerinin Kanuni döneminde iyice su yüzüne çıktığı görülür. Devşirme?Kul bürokrasisi ile Harem, siyasi mücadelelerde en önemli baskı grubu olarak ortaya çıkmıştır.

Şehzade Mustafa'nın öldürülmesi Sadrazam Lütfi Paşa'nın azledilmesi, Sadrazam Süleyman Paşa ile Vezir Hüsrev Paşa'nın azledilip sürgüne gönderilmeleri, Damat Rüstem Paşa'nın sadrazamlığa getirilmesiyle birlikte Osmanlı yönetiminin bozulmaya doğru gitmesi hep Harem ve Devşirme?Kul bürokrasisinin işbirliğinin meyveleridir. Osmanlı yönetimini ele alan Sokollu Mehmet Paşa'nın iktidara gelmesinde de Harem?Kapıkulu işbirliğini görmek mümkündür (Osmanlı Devleti'nde Siyaset ve Din, Davut Dursun, s. 129).

Zigetvar'da fethi göremeden vefat eden Kanuni'nin ölümünü tam üç hafta saklayan Sokollu Sultan'ın yerine geçecek olan Şehzade Selim'in tahta geçişinde Hürrem Sultan'la beraber büyük rol oynamıştır. Fakat daha saltanatın başlangıcında cülus bahşişi hususunda yeniçeriyle problem yaşayan Padişah II. Selim aynı zamanda orduyla hiç sefere de çıkmamıştır. Hatta devlet işlerinin büyük ölçüde eline bırakıldığı Sokollu M. Paşa bile seferlere katılmamıştır. Aslında kendi zamanında daha çok deniz savaşları olmuştur.

(Osm. Ans., c. 3, s. 123).

Kanuni zamanında Barbaros'la donanmanın uzun menzilli topları sayesinde müttefik düşman donanmalarını yenen Osmanlılar İnebahtı Savaşı'nda (1571) aynı başarıyı gösterememişlerdir. Kaptan?ı Derya Serdar Pertev Paşa'nın aslen kara askeri olup denizcilikten anlamaması ve anlayanları da (Uluç Ali Paşa) dinlememesi yüzünden Türk Donanması mağlup olmuş, Serdar da şehid düşmüştür. O zamanın ihtişamında bu yenilgi Kıbrıs'ın fethinden ötürü çok fazla önemsenmedi. Halbuki ulemadan Selanikli Mustafa Efendi durumun vehametini kavramış ve meselenin "insan" faktöründe olduğunu ortaya koymuştur. Ona göre yenilginin sebepleri arasında İslam askerinin dünya malına meyledip dini gayretinin zayıflamış olmasını, büyük günahların yaygınlaşıp emr?i marufun terkedilmesini, idarecilerin adaletsiz davranmalarını, rüşvetin yaygınlaşıp ehliyetsiz, liyakatsiz ve cahil kimselerin bürokraside yer edinmiş olmalarını, ulema sınıfının yozlaşmaya başlamış olmasını saymaktadır. Ona göre bu yenilgi Allah'ın bir uyarısıdır.

(Age c. 3 s. 113).

Mehmet MARUF
Avatar
Adınız
Yorum Gönder
Kalan Karakter:
Yorumunuz onaylanmak üzere yöneticiye iletilmiştir.×
Dikkat! Suç teşkil edecek, yasadışı, tehditkar, rahatsız edici, hakaret ve küfür içeren, aşağılayıcı, küçük düşürücü, kaba, pornografik, ahlaka aykırı, kişilik haklarına zarar verici ya da benzeri niteliklerde içeriklerden doğan her türlü mali, hukuki, cezai, idari sorumluluk içeriği gönderen Üye/Üyeler’e aittir.

banner100