PSİKİYATRİ

TARTIŞILAN BİLİM PSİKİYATRİ

En tartışmalı bilimlerden birisi belki de birincisi psikiyatridir. Nitekim, psikiyatrinin yanı sıra anti-psikiyatri diye bir disiplin de vardır. Terör ve anti-terör gibi.

Tarih boyunca ruh sağlığının en çok risk altında olduğu zamanlarda yaşıyoruz. Ama hala "ruhu sağlığı" nedir, "ruhsal hastalık" nedir sorularına çoğunluğun benimsediği bir yanıt verilebilmiş değildir.

İNSAN NEDİR?

Bırakalım sağlık ve hastalık meselesini, daha temelde "ruh" meselesi aydınlatılmış değildir modern zamanlarda. Aslında sorunun temelleri daha derinde. En temel sorun insanın ne olduğunda odaklanmaktadır. İnsan nedir? İnsan, çıplak bir maymun mu, biyokimyasal bir bilgisayar mı yoksa eşref-i mahlukat ve zübde-i kainat mı?

KELİN İLACI VAR MI?

Modern zamanlar ruhsal hastalıkların ya da davranış bozukluklarının kitleselleştiği, uyuşturucu ve intiharın salgın hale geldiği bir zaman. Herkes psikiyatristlerden (ve biraz da psikologlardan) medet ummakta, ama atasözümüzün ifadesiyle "kelin ilacı olsa kendi başına sürer." İntihar oranının en yüksek olduğu meslek gruplarından birisi psikiyatri; öyleyse kim kimi iyileştirecek?

LABİRENTİN İÇİNDE KENDİNİ KAYBETMEK

Scheler, 'Düşünce tarihinin hiçbir döneminde insan kendisi için günümüzdeki kadar sorunsal olmamıştır. Birbirlerine ilişkin hiçbir şey bilmeyen bilimsel, felsefi ve tanrıbilimsel insanbilimcimiz (antropoloji) var. Bu nedenle artık insan hakkında açık ve tutarlı bir bilgimiz yok. İnsanı araştırmayı üstlenen özel bilimlerin durmadan çoğalması insana ilişkin düşüncelerimizi aydınlatmaktan çok karıştırmış ve belirsizleştirmiştir diyor.

Cassirer aynen katıldığı bu görüşler şunu ekliyor: 'Bizi bu labirentten çıkaracak Ariadne'inki gibi bir ipucu bulmayı başaramazsak insan kültürünün genel özyapısı için gerçek bir görüşe sahip olamayacak; tersine kavramsal birlikten tümüyle yoksun, bağlantısız ve ilişkisiz bir veriler çokluğu içinde yitip gideceğiz'.

TRANSKÜLTÜREL PSİKİYATRİ: "BEN NE DERSEM O OLUR!"

Psikiyatride paradigma etrafındaki tartışmalar giderek şiddetlenmektedir. "Transkültürel psikiyatri" taraftarları modern bir yaklaşımla Batı psikiyatrisinin mümkün olan tek bir psikiyatri olduğunu öne sürer.

KROS-KÜLTÜREL PSİKİYATRİ: "SİZ NE DERSİNİZ?"

Buna karşılık "Kros-kültürel psikiyatri" taraftarları postmodern bir yönelişle aksine bir tavırla "karşılaştırmalı araştırmaların" gereğini vurgulamaktadır. (Göka, E. - Sayar Kemal, Bir Bilim Olarak Psikiyatri, Önsöz, s. XXIII. Kros-kültürel psikiyatri kavramı ünlü psikiyatr Arthur Kleinman tarafından önerilmiştir. Bkz., Kleinman, A., "Antropoloji ve Psikiyatri", Türk Psikiyatri Dergisi, Kış 1990. Her iki yaklaşım için kuşbakışı bilgi için bkz., Littlewood, Roland, "Kategorilerden Bağlamlara: Yeni Kros-kültürel Psikiyatrinin On Yılı", Göka, E. - Sayar, K., Bir Bilim Olarak Psikiyatri'nin içinde, s. 7-31)

PSİKİYATRİNİN BUNALIMI

Aslında bu tartışmaların arka planında gelenek modern-postmodern tartışmalarını görmek mümkündür. Şöyle de denebilir her iki alandaki tartışmalar biri birini etkilemektedir. Kemal Sayar'ın belirttiği gibi psikiyatrinin bunalımını 1994'de Hamburg'da yapılan XIV. Dünya Sosyal Psikiyatri Kongresinin konu başlığı da çarpıcı bir biçimde yansıtmaktadır: "Babil'e Veda". Alt başlığı ise "psikiyatrinin sınırlarını anlamaya doğru". Peki neden Babil? Kongrenin tanıtım broşüründe bu durum şöyle açıklanıyor: "İnsanlar Tanrı'ya doğru bir kule yaptıklarında büyüklenmelerini bir sonucu olarak dilleri dolandı. Psikiyatrinin tarihinde Babil tekrarlanıp duruyor. Büyüklenme ve başkalarını hor görme, kimi suçlara neden olmuştu. Psikiyatrinin en bildik yapıları bile meslek erbabı ile ruh sağlığı hizmetlerinden yararlananlar arasında bir etkileşimi önlüyor, onları eşit ortaklar olmaktan alı koyuyor. Sağaltımın nesneleri olarak psikiyatrik yaşantıları olan kişilerin öznel yaşantıları görmezden geliniyor. Psikiyatriyi geliştirmek için hastalığın ve sağaltımın öznel yaşantısı üzerine odaklanmalıyız. İlk kez bir kongrede psikiyatrik hizmetleri kullananlarla meslek erbabı doğrudan buluşacak ve psikiyatrinin geleceği için karşılıklı ortak bir dil arayacaklar... Psikiyatrinin içindeki kavga artık sosyal ve biyolojik psikiyatri arasında değil, sağaltımın öznesini birey olarak görenlerle özneyi nesnel olarak bir nesne gibi görenler arasında gerçekleşecektir."

Kemal Sayar bunları aktardıktan sonra şu kritiği ekliyor: "Bu harika manifesto dünyamızın ve insanlığın geleceğine dair umutlarımı çoğaltıyor. Aynı manifesto şu anarşist mesajla bitiyor: "Bireyselliğe ve çeşitliliğe izin vermek yolunda bir istekliliğinde gerektirir..." (Sayar, Kemal, Hüzün Hastalığı, İst.-1995, s. 30. Bu kongre hakkında kısa bilgi için bkz., A. e., s. 31-36. Yeni Delhi'de yapılan XIII. Dünya Sosyal Psikiyatri Kongresi'nde psikiyatrideki yeni arayışları dillendirmektedir. Bkz., aynı eser s. 22-30. Sosyal psikiyatri kavramı için bkz., Ziyalar, Adnan, Sosyal Psikiyatri, İst.-1982; Özbek, A., Sosyal Psikiyatriye Giriş, Ank.-1971

BİR BİLİM OLARAK PSİKİYATRİ

"Bir Bilim Olarak Psikiyatri" Doç Dr Erol Göka ile Doç Dr Kemal Sayar'ın psikiyatrinin sözünü ettiğimiz problemlerine dair genel okuyucu için hazırladıkları bir makale seçkisi. İlk basımı Ağaç yayınlarında çıkan "Bir Bilim Olarak Psikiyatri"nin yeni basımı, genç ama enerjik bir yayınevi olan Kaknüs'ten çıktı.

Hem Sn Göka'yı hem de Sn Sayar'ı akademinin fildişi kuleleri yerine hayatın med-cezirini önemseyen çizgileri sayesinde psikiyatri literatüründeki aykırı sorgulayıcı ve değerlendirici çalışmaları ile tanıyoruz. "Bir Bilim Olarak Psikiyatri" de hem psikiyatrinin problemlerini içerden tanımak hem de modern bilimin içyüzünü tanımak açısından okunmaya değer bir seçki.

Ali Karatepe