Allahü Teala her yerde hazır ve de nazırdır

Büyük veli Abdülkadir Geylani Hazretleri buyurur ki: "Allah; zamanın zamanı, mekanın da mekanıdır." Zamanın ve mekanın dışında varlık var mı? Yok. Esasen varlık... Çekirdeğin etrafındaki elektron hareketinin devamıdır. Allah her an yeni bir oluşta olduğu için, o hareketler devam ediyor. O devam dursa, madde olmayacak. İşte bu duyguyu bir müminin yaşamasıdır iman. Hürriyet budur. Böyle bir insan, her zaman O yüce Rab ile, Allah'la beraber olduğunu yaşasa, onda zafiyet söz konusu olur mu? Acizlik söz konusu olur mu? Onu yaşayan insana diyeceksin ki; "falan ülkeyle savaşımız var", ona bayram gelir.İnsan niye bu hale geliyor? Yaratıcısı ile beraber oluyor da ondan. O gücü görüyor, kuvveti yaşıyor. Onun için tarihte Türk milleti bu hali hayatına gaye yapmış, diyebilirim ki, tek topluluktur. Onun için bu milleti çok iyi tanımak lazımdır.Kısaca şunu derim ki, biz her hal-ü kârda esiriz, ama mutlak hürriyet istiyorsak, bunun yolu Allah'la beraber olmaktan geçiyor.Hz. Adem'in yaratılışından bahisle Rabb'ımız, "Ona kendi ruhumdan üflediğim zaman" (Hicr; 15/29-Sâd; 38/72) buyuruyor. Bu ayet-i kerimede görülüyor ki, insandaki ruh dediğimiz cevher, nefha-i ilahidir. Yani insandaki benlik gelişigüzel bir benlik değildir. Hasletlerini Cenab-ı Hakk'tan alan, Allah'a ait olan bir benliktir.Bunu siz isteseniz de yok edemezsiniz. O, Allah'tan gelmiştir. İnsanın bu tarafı, bu cevheri önünde, yine insana mani olan hâller var. "Ruh-i hayvan" dedik ya; bir taraf insanı Allah'a yüceltirken, diğer taraf da beşeriyete, hayvaniyete doğru iter. Bunda da çeşitli nükteler, hikmetler var.