Ne olacak ‘Türkçe’nin bu hali?
2000’li yılların başında hayatımıza giren SMS’lerle birlikte ünlü harfler yok sayılmaya başlandı. Ardından “Slm”, “Mrb” gibi kısaltmalar girdi yazışmalara... Sonunda günümüz Türkçesi, yüzlerce yeni sözcük, kısaltma ve “emoji figürleri”ne teslim oldu
27.09.2019 00:00:00
Her şey 2000'li yılların başında hayatımıza giren SMS'lerde ünlü harfleri yok saymamızla başladı. Ardından "Slm", "Mrb" gibi kısaltmalar girdi yazışmalara... Sonunda günümüz Türkçesi, yüzlerce yeni sözcük, kısaltma ve "emoji figürleri"ne çoktan teslim olmuş durumda. Anne ve babalarının kendi çocuklarını dahi anlamakta güçlük çektiği "internet kuşağı dili" anadilimiz Türkçeyi tehdit mi ediyor? Yeni neslin dilinin şifreleri ne? Anlamak için sözlük mü lazım? Değişimden kaçış yok, peki dili yönetmek mümkün mü?
"26 Eylül Türk Dil Bayramı"nda Y kuşağının dil kullanımıyla ilgili tüm bu soruları Maltepe Üniversitesi Eğitim Fakültesi Öğretim Üyesi Prof. Ramazan Korkmaz yanıtladı. Dünya çapında 7 binden fazla dil konuşuluyor ve bu dillerin yüzde 40'ı yok olma tehlikesiyle karşı karşıya. BM verilerine göre dünyada her ay iki dil birden -daha çok yerel kültürlerin ortadan kalkması nedeniyle- yok oluyor. Sosyal bilimciler ve dilbilimciler bu nedenle anadillerin kurallarıyla yaşatılmasına büyük önem veriyor.
Ancak günümüzde dilin yaşaması gibi, zarar görmesine de neden olan çok önemli bir silah var: Sanal ortam… Türkiye'de 18-38 yaş aralığındaki Y kuşağının yüzde 75'i internet erişimine sahip, üstelik neredeyse "online yaşıyor" dedirtecek oranlarda akıllı cihazlarıyla fazla zaman geçiriyor. "Digital 2019 in Turkey" raporuna göre Türkler günde ortalama 7 saat internet ve sosyal medyada zaman geçiriyor.
Bu yoğun kullanım, kısaltmalardan, yabancı dil temelli sözcüklerden ve emojilerden oluşan yeni bir dil yarattı. 2000'li yılların başında attıkları kısa mesajlarda ünlü harflere ihtiyaç duymamaya başlayan gençler, pek çok kısaltma ve yabancı sözcüğü internette yazışma diline eklemiş durumda.
Sosyal medyada kullanılan dil
Maltepe Üniversitesi Eğitim Fakültesi Öğretim Üyesi Prof. Ramazan Korkmaz'a göre, internet ve sosyal medyada kullanılan dilin, Türkçeye olumlu bir katkısı yok. Sözcüklerin kısaltılıp, amacı dışında bir yozlaşmaya tabi tutulmasıyla dilin içerik kaybına uğrayacağını söyleyen Prof. Korkmaz, kısaltma, yabancı dil kökenli sözcükler ve emojilerle oluşturulan bu yeni yazışma dilinin dezavantajlarına dikkat çekerek, "Bu dil ötesi bir yere gidiştir ve elbette sağlıklı değildir" dedi. Prof. Korkmaz, şöyle devam etti:
"Dilimizi korumak ve geliştirmek, sosyal medyanın dışında bir dünya -özellikle de edebiyat dünyası- olduğunu bilmek gerekiyor. Dilin değişimini izlemek yerine çocuklara, gençlere dünyayı sanat ve edebiyat penceresinden görmeyi öğretmeliyiz.
Dillerinin zenginlikleri için çocuklarımızı şairler, ozanlar, öykücüler, romancılar ve tiyatrocularla buluşturmalıyız. Dilimizin sınırlarını kısarak, eksilterek bozarak aslında dünyamızın sınırlarını da bozduğumuzu, eksilttiğimizi ve küçülttüğümüzü bilmeliyiz."
Bu dille büyük bir dünya kurulamaz
Prof. Korkmaz, geliştirilen bu yeni dilin, yoksul ve sığ bir dil olduğunu, aynı zamanda kişinin kendisini ifade etme yeteneğini de tehdit ettiğini belirtti. İnternet ve sosyal medya dilinin 150-200 sözcükten oluştuğunu, bu dille büyük bir dünya kurmanın olanaksız olduğunu vurgulayan Prof. Korkmaz, insanın gelişmesi, değişmesi için dilin de sınırlarının geliştirilmesi gerektiğini söyledi.
Gençlere, hikâyenin bir alt türü olan "küçürek öykü" (minimal hikaye) okumayı öneren Korkmaz, "En fazla 100 sözcükten oluşan ancak roman derinliği olan öyküleri keşfetmeleri lazım. Türkiye'de Ferid Edgü'nün bu tür çok sayıda eseri var. Nitekim, son yıllarda çok sayıda kişi bu türle yakından ilgilenmeye başladı" dedi.
Prof. Korkmaz yabancı dillerden hiçbir sözcüğün girmemesi için bir dilin sınırlarını kapatmanın da doğru olmadığını söyleyerek, bugüne kadar mantığı, dilbilgisi ve yapısı aynı olmak koşuluyla dışarıdan birçok sözcüğün dilimize girdiğine dikkat çekti.
OKAN EGESEL
