HOŞGELDİNİZ! BUGÜN 20 HAZİRAN 2021, PAZAR

Orkestrasyon

18.05.2021 00:00:00
'Orkestrasyon' seslendirme dosyası:

Orkestra bilgisi. Musıkîde, musıkî eserlerini, orkestranın çalabileceği şekilde çeşitli sazlara partiler dağıtarak yazmak ilmi. Bu ilmi, instrumentation (enstrümantasyon) ile karıştırmamalıdır. instrumentation, ayrı ayrı sazlar, onların tarihleri, yapılışları, musıkî kabiliyetleri, sınıflanmaları gibi şeylerle uğraşır. Orkestrasyon ise, sazların orkestra içinde birbirleriyle alâkaları, orkestradaki vazifeleri ve bunları en güzel bir şekilde temin etmek yolları ile meşgul olur. İyi orkestrasyon, büyük bir zevk ve dehâ işidir. Ancak çok büyük bestekârlar, estetik maksada uygun çok parlak orkestrasyon kullanabilmişlerdir.  

Partition (partisyon) 

Orkestra ve Orkestrasyon maddelerinde verilen bilgiler dışında burada şu izahat sunulacaktır. Çoksesli bir orkestra eserinde, her saza veya saz grubuna, ayrı, ayrı ve çeşitli mahiyette vazifeler verilir. Her saz, hemen hemen diğerinden ayrılmış ve müstakil rol sahibidir (teknik bakımdan). Bir sazın, eserdeki giriş ve çıkışları, çok sürprizli de olabilir. Onun içindir ki, meselâ piyano notaları gibi alt alta konulmuş iki porte, ihtiyacı karşılamaz. Bu şekilde piyano notası gibi yazılmış ve çeşitli sazların girişi ve çıkışı üzerlerine işaret edilmiş partition (bölüm)'lar, kullanışlı değildir. O sebeple "partition" denilen orkestra notalarında, her saz veya saz grubu için ayrı bir porte konulur. Bu şekilde pek çok porte, alt alta sıralanır. Belirli yerlerde susan sazlara ait porteler, uzun sükût işaretleriyle doldurulur. Saz veya saz grubunun, yukarıdan aşağıya doğru olmak üzere, bir partition'daki porte mevkıi muayyen(belirli)dir.  

Enstrümantasyon 

Musıkînin başlıca ilimlerinden biri. "Sazlar bilgisi" demektir. Musıkîde faaliyet gösteren sazların kapasitelerini, ses sahalarını, işleyişlerini, ifadelerini inceler. Sazların çoksesli musıkîdeki yerini ve birbirleriyle nasıl uyuşacaklarını ise "orkestrasyon" denen ilim inceler. Bununla beraber bazı yazarlar "enstrümantasyon"u, hem enstrümantasyon, hem orkestrasyonu içine alacak mânâda kullanmışlardır. Enstrümantasyonda sazların tarihi okutulmaz; ancak bu mevzuda birkaç söz söylenir. Sazların tarihi, "musıkî tarihi" ilminin bir dalıdır. Enstrümantasyon, sazların bugünkü ve kullanılan hâlini anlatır. Sazların yapımı da enstrümantasyon dışında kalan bir konudur. 

Enstrümantasyon, konservatuvarlarda, füg (müzikte iki ya da daha fazla ses için bir kontrpuantal bir besteleme tekniğidir. Başlangıçta sunulan bir konu (bir müzikal tema) farklı aralıklarda tekrarlanır ve bu durum eser boyunca sıklıkla devam eder.) 'den sonra ve orkestrasyondan önce, yani yüksek sınıflarda okutulan bir ilimdir. Orkestrasyon'dan sonra musıkî tarihi okutulur. 

Orkestra şefi (koro şefi) 

Orkestra'yı (Koro'yu) idare eden san'atkâr. Musıkînin en nâdir kabiliyet, büyük ilmî vukuf(anlama, bilme, bilgi) ve tecrübe isteyen bir sahasıdır. Modern musıkî ile modern orkestra şefliği de zuhur etmiş ve bunlar orkestra idaresi san'atına birçok yenilik getirmişlerdir. Çağdaş musıkîde orkestra şefi, sazların giriş ve çıkışlarını işaretlemekten fazla, icra ettirdiği parçanın ruhunu belirtmeye, esere kendi anlayışını(eserin özünü bozmadan) getirmeye çalışmaktadır. Bunun için, el işaretleri (signes) kâfi gelmemekte, vücut işaretleri (gestes) ve yüz tavırları (mimiques) çok kullanılmaktadır. İlk baget(orkestra şefinin orkestra idare ettiği deynek)'le idareyi 1812 yılında Von Mosel yapmıştır. Bazı orkestra şefleri, orkestranın eser provalarını (répétitions) yardımcılarına bırakmakta, topluluğun düşünen kafası değil, hisseden gönlü olmak istemektedir. Bazı orkestra şefleri, el kadar ifade kabiliyeti bulamadıkları için değneği (bâton) de terk etmişlerdir. Jose Iturbi (1895) gibi bazı virtüöz (usta sanatçı) şefler, konçerto(sanatçının bir veya birkaç müzik çalgısıyla virtüözitesini ve müzikal yeteneklerini dinleyiciye sunmak amacıyla icra edilen müzik parçasının genel adıdır)'larda, hem solo piyano icra etmekte, hem de orkestra idare etmektedirler. Orkestra idaresinde, disiplin, san'at kadar mutlak bir unsurdur. Disiplinsiz san'at kabil değildir. Orkestra şefi, balede koreografınki gibi, diktatörce davranır. Toscanini gibi şefler, en az san'at dehaları kadar disiplinleri ve otoriteleri ile de meşhur olmuşlardır. 

"Türk Musıkîsi Ses Sistemi" sorunu kesin olarak çözüme kavuştuğu zaman, Polifoni tekniği: "Armoni, Kontrpuan, Füg" ; Sazlar için, "Orkestra ve Orkestrasyon, Enstrümantasyon" konuları, çözülmüş olur. 

Sonuç olarak, bu işin sonu yok. Kendi adıma, ne kadar öğrenmeye gayret edersem ve öğrendiklerimi icraya dökmeye gayret edersem, edeyim, bir şey bilmediğim ortaya çıkıyor. 

KAYNAK: Yılmaz Öztuna-Türk Musıkîsi Ansiklopedisi, Vikipedi. 

 
Ayhan Haksal / diğer yazıları


logo

Beşyol Mah. 502. Sok. No: 6/1
Küçükçekmece / İstanbul

Telefon: (212) 425 10 66
Faks: (212) 424 69 77
E-posta: [email protected] [email protected]


WhatsApp haber: (0542) 289 52 85


Tüm hakları Yeni Mesaj adına saklıdır: ©1996-2021

Yazılı izin alınmaksızın site içeriğinin fiziki veya elektronik ortamda kopyalanması, çoğaltılması, dağıtılması veya yeniden yayınlanması aksi belirtilmediği sürece yasal yükümlülük altına sokabilir. Daha fazla bilgi almak için telefon veya eposta ile irtibata geçilebilir. Yeni Mesaj Gazetesi'nde yer alan köşe yazıları sebebi ile ortaya çıkabilecek herhangi bir hukuksal, ekonomik, etik sorumluluk ilgili köşe yazarına ait olup Yeni Mesaj Gazetesi herhangi bir yükümlülük kabul etmez.