Terörsüz Türkiye'yi anlamak -I- “Devlet politikası” demek yeterli mi?

Son aylarda Türkiye'de en çok duyduğumuz ifadelerden biri "Terörsüz Türkiye" oldu. Bu süreci anlatırken en sık kullanılan kavram ise "devlet politikası"dır. Peki, gerçekten bir uygulamanın devlet politikası sayılabilmesi için hangi şartlar gerekir? Bir hükümetin tercihi ile devlet politikası arasındaki fark nedir? Bir meseleyi doğru değerlendirebilmek için önce şu soruyu sormak gerekir: Cumhuriyet Devleti, kuruluşundan bugüne kadar benzer güvenlik sorunlarında nasıl bir hukuk politikası izlemiştir?

Çünkü bugün yaşananları anlamanın yolu, dünü bilmektir. Devlet politikası denildiğinde akla ilk gelen husus, devlet kurumlarının ortak iradesi kadar milletin meşruiyetidir. Demokratik sistemlerde toplumu doğrudan ilgilendiren stratejik kararların mümkün olduğunca şeffaf yürütülmesi, eleştiriye açık olması ve geniş toplumsal mutabakat araması beklenir. Bu nedenle bir uygulamanın "devlet politikası" olarak adlandırılması, tek başına tartışmayı sona erdirmez; aksine bu nitelemenin hangi ölçütlere dayandığı da sorgulanabilir. Cumhuriyet tarihine baktığımızda, devletin terör ve isyan karşısında geliştirdiği hukuki düzenlemeler dikkat çekici bir ortak özellik taşır.

1920 yılında çıkarılan Hıyanet-i Vataniye Kanunu, henüz yeni açılmış olan Türkiye Büyük Millet Meclisi'ni korumayı amaçlıyordu. Anadolu işgal altındaydı. İç isyanlar çıkıyor, asker kaçakları artıyor, İstanbul Hükûmeti Ankara'yı tanımıyordu. Bu kanun, yeni kurulan devletin ayakta kalabilmesi için çıkarılmıştı. 1925 yılında yaşanan Şeyh Sait İsyanı sonrasında bu kez Takrir-i Sükûn Kanunu yürürlüğe girdi. Devlet, kamu düzenini yeniden tesis etmek amacıyla olağanüstü yetkiler kullandı. Aynı dönemde İstiklal Mahkemeleri yeniden faaliyete geçirildi. 1935 yılında çıkarılan Tunceli Kanunu, Dersim bölgesinde devlet otoritesini güçlendirmeyi hedefleyen idari bir düzenleme olarak yürürlüğe konuldu. 1980'li yıllarda artan terör olayları karşısında Devlet Güvenlik Mahkemeleri kuruldu. Ardından Olağanüstü Hâl uygulamaları devreye girdi. Bu örneklerin hepsinde ortak nokta şuydu: Devlet, hukuku kullanarak kendi varlığını, güvenliğini ve egemenliğini korumaya çalışıyordu.

Bugün tartışılan çerçeve yasaya ilişkin kamuoyuna yansıyan bilgiler ise farklı bir tablo ortaya koyuyor. Taslak üzerinde yapılan değerlendirmelerde ağırlıklı olarak silah bırakma sürecinin yönetilmesi, hukuki statülerin belirlenmesi ve uygulama usullerinin düzenlenmesi öne çıkıyor. Bu durum, geçmişteki güvenlik odaklı hukuk politikalarından farklı bir yaklaşım olarak değerlendirilmektedir. Tam da bu noktada şu sorunun sorulması kaçınılmazdır: Devletin temel önceliği değişmiş midir?

Elbette terörün sona ermesini herkes ister. Bu ülkede hangi anne evladını şehit vermek ister? Hangi vatandaş kırk yılı aşan bir çatışma ortamının devam etmesini arzu eder? Burada tartışılan konu, terörün bitmesi değil; bunun hangi yöntemle ve hangi hukuki çerçeve içinde gerçekleştirileceğidir. Bir başka dikkat çekici husus ise sürecin yürütülme biçimidir. Demokratik sistemlerde böylesine önemli düzenlemeler mümkün olduğunca toplumun bilgisine sunulur, siyasi partiler arasında açık biçimde tartışılır ve geniş bir toplumsal mutabakat aranır. Oysa konuşmamızda da ifade ettiğimiz üzere, sürecin başlangıcından itibaren kamuoyuna sınırlı bilgi verilmesi ve tartışmaların daha çok kulis bilgileri üzerinden yürütülmesi eleştiri konusu olmuştur.

Demokrasi, yalnızca seçimlerden ibaret değildir. Demokrasi aynı zamanda milletin bilgi sahibi olması, eleştirebilmesi ve kanaatini özgürce ifade edebilmesidir. Böylesine önemli düzenlemelerin millet tarafından tartışılması, farklı görüşlerin dile getirilmesi ve Meclis'te şeffaf biçimde müzakere edilmesi, demokratik meşruiyeti güçlendirir.

Tarih bize önemli dersler verir. Mondros Ateşkes Antlaşması'nın ardından İstanbul'da savaşın sona erdiği düşüncesi hâkim olmuş, birçok çevrede büyük bir rahatlama yaşanmıştı. "Payitaht kurtuldu" denildi. İmza sahibi Bahriye Nazırı Rauf Orbay olumlu bir atmosfer içinde karşılandı. Ancak birkaç gün sonra Musul işgal edildi. Ardından İtilaf donanması Dolmabahçe önüne demirledi. Tarih bize şunu öğretir: Devletler sadece imzalanan metinlere değil, o metinlerin doğuracağı sonuçlara da bakarlar. Elbette her tarihî olay kendi şartları içinde değerlendirilmelidir. Mondros ile bugün tartışılan süreç birebir aynı değildir. Ancak tarih, devletlerin uzun vadeli sonuçları da hesaba katması gerektiğini gösteren örneklerle doludur.

Son olarak altını özellikle çizmek isterim: Türkiye Cumhuriyeti'nin Kürt vatandaşlarıyla, Arap vatandaşlarıyla, Laz vatandaşlarıyla veya başka herhangi bir etnik kökenle bir sorunu yoktur. Cumhuriyet'in vatandaşlık anlayışı, etnik kökene değil ortak vatandaşlık bağına dayanır. Tartışılması gereken konu, etnik kimlikler değil; Türkiye'nin birlik, bütünlük ve hukuk düzeninin nasıl korunacağıdır. Bu çerçevede farklı görüşlerin dile getirilmesi de demokratik toplumun doğal bir parçasıdır.

Terörün sona ermesi hepimizin ortak temennisidir. Ancak bu hedefe ulaşırken izlenecek yöntemin, hukuki çerçevenin ve devlet adına alınan kararların millet vicdanında karşılık bulması da en az hedef kadar önemlidir. Çünkü devletin gerçek gücü yalnızca güvenlik kapasitesinden değil, milletiyle kurduğu güven ilişkisinden doğar. Tarih de en sonunda niyetleri değil, sonuçları yazar.

(Devam edecek...)