Aklın kemali tevazudadır

H. OKAN EGESEL

Resûlullah (s.a.a) şöyle buyurmuştur: "Aziz ve Celil olan Allah'a akıldan daha üstün bir şeyle ibadet edilmemiştir. Mümin kendisinde şu on haslet bir araya gelince akıl sahibi olur: Hayır ve iyiliği ümit edilir, kötülüğünden korkulmaz, başkalarının az iyiliğini çok sayar, kendisinin çok iyiliğini az görür, hayatta olduğu müddetçe ilim öğrenmekten yorulmaz, yoksulların kendisine gelmesinden bıkmaz, alt olmayı üst olmaktan daha çok sever, fakirliği zenginlikten çok sever, dünyadan nasibi yiyeceği kadardır. Hepsinden daha önemli olan onuncu haslet ise gördüğü herkes hakkında 'O benden daha iyi ve takvalıdır' demesidir. O halde herkesi kendisinden daha iyi ve takvalı görünce onun mertebesine ulaşıncaya kadar karşısında alçak gönüllü olur. Kendisinden daha düşük ve aşağılık birini görünce de, 'Belki de zahiri kötüdür ama bâtını iyidir ve belki de akıbeti hayırla sonuçlanacaktır' der. İşte mü'min böyle olunca büyüklüğün doruğuna ulaşmış olur. Zamanındaki insanlara üstün olmuş olur."
İmam Sâdık (a.s) şöyle buyurmuştur: "Aklın kemali üç şeydedir: Allah karşısında tevazu, güzel yakîn sahibi olmak ve hayırlı söz söyleme dışında susmak..."
İmam Ali (a.s) şöyle buyurmuştur: "Faydasız işleri terk etmekle aklın kemale erer."
İmam Hüseyin (a.s), Muaviye'nin yanında akıldan söz edilince şöyle buyurmuştur: "Akıl sadece hakka uymakla kemale erer."
Muaviye şöyle dedi: "Sizin görüşlerinizde bir tek şeyden başkası yoktur (hepiniz aynısınız.)"
İmam Ali (a.s) şöyle buyurmuştur: "İşin niteliği aklın niceliğini gösterir."
İmam Sâdık (a.s) şöyle buyurmuştur: "İnsanın mektubundan aklı ve basireti anlaşılır, elçisinden ise anlayışı ve zekiliği bilinir."
İmam Ali (a.s) şöyle buyurmuştur: "İnsanın iffet ve kanaatla süslenmesi aklının göstergesidir."
İmam Ali (a.s) şöyle buyurmuştur: "Her insanın sözünden aklının miktarı anlaşılır."
İmam Ali (a.s) şöyle buyurmuştur: "İnsanın vakarının çokluğu ve (insanlara) tahammül etmesinin güzelliği aklının göstergesidir."
İmam Ali (a.s) şöyle buyurmuştur: "Senin elçin aklının tercümanıdır. Mektubun ise en yetkin sözündür."
İmam Ali (a.s) şöyle buyurmuştur: "Üç şey sahiplerinin akıllarının göstergesidir: Elçi, mektup ve hediye."
İmam Sâdık (a.s) şöyle buyurmuştur: "Bir oturumda birinin aklını denemek istiyorsan sohbetlerin arasında ona olmayacak sözler söyle, eğer onları reddederse akıllı bir kimsedir. Ama eğer onları teyit ederse ahmak birisidir." (Muhammed Muhammedî Reyşehrî, Mizanu'l-Hikmet).