Hikmet: Görünenin ardındaki anlamı keşfetmek / Hayatın içinden hikmete- 5-

İnsan, hayatı boyunca karşılaştığı olayları çoğu zaman ilk gördüğü şekliyle değerlendirir. Bir kaybı yalnızca kayıp, bir gecikmeyi yalnızca engel, bir ayrılığı yalnızca hüzün olarak görür. Oysa insanın hayır zannettiği her şey hayır, şer zannettiği her şey de şer olmayabilir. Çünkü insan olayların görünen yüzünü bilir; fakat onların gelecekte doğuracağı sonuçları her zaman kavrayamaz. İşte hikmet, görünenin ötesindeki anlamı arayabilme olgunluğudur.

Kur'an-ı Kerim'de bu hakikat şöyle ifade edilir:

"Olur ki, bir şey sizin için hayırlı iken siz onu hoş görmezsiniz. Yine olur ki, bir şey sizin için kötü iken siz onu seversiniz. Allah bilir, siz bilmezsiniz." (Bakara, 2/216)

Bu ayet, insanın bilgi ve idrak sınırlarını hatırlatırken hikmetin temelini de ortaya koyar. Bazen gerçekleşmesini çok istediğimiz bir şeyin olmaması, bizi daha büyük bir zarardan koruyabilir. Bazen de istemediğimiz bir gelişme, yeni bir başlangıcın kapısını aralayabilir. Ancak burada önemli olan, her olumsuzluğu sorgulamadan kabullenmek değil; yaşananları sabır, akıl ve basiretle değerlendirebilmektir. Hikmet sahibi insan, bilmediği konularda kesin hükümler vermekten kaçınır.

Nitekim Allah dostlarından birine atfedilen şu hikmetli söz, bu gerçeği ne güzel anlatır: "Öyle zamanlar olur ki insan, bir zamanlar kabul olmadı diye üzüldüğü duasının gerçekleşmemiş olmasına, yıllar sonra sevinir."

Çünkü insan, bir şeyi bütün yönleriyle bilemez. Belki de gerçekleşmesini çok istediği bir dileğinin önünde duran engel, onu daha büyük bir sıkıntıdan koruyan ilahî bir rahmettir. Bu nedenle insan, duasının hemen karşılık bulmadığı zamanlarda ümitsizliğe kapılmamalı; Allah'ın hikmetine güvenerek sabırla doğruyu aramaya devam etmelidir.

Peygamber Efendimizin (s.a.a.) hayatı, bu anlayışın en güzel örnekleriyle doludur. Onun insanlara yaklaşımında merhamet, adalet ve ölçülülük daima ön plandadır. "Kolaylaştırınız, zorlaştırmayınız; müjdeleyiniz, nefret ettirmeyiniz." (Buhârî, İlim; Müslim, Cihâd ve Siyer) hadisi, hikmetli davranışın insanı hakikatten uzaklaştırmadan doğruya yönlendirmek olduğunu gösterir.

Ehl-i Beyt'in hayatında da hikmet, özellikle zor zamanlarda hakikatten taviz vermemekle kendini gösterir. Hz. Hüseyin'in (a.s.) Kerbelâ'daki duruşu, zulüm karşısında susmamanın ve insanlık onurunu korumanın tarihî örneğidir. Onun mücadelesi bize, hikmetin yalnızca olayların ardındaki anlamı kavramak değil, hakikat uğruna sorumluluk üstlenmek olduğunu da öğretir.

Prof. Dr. Haydar Baş'ın düşünce dünyasında ise hikmetin toplumsal karşılığını görmek mümkündür. Millî Ekonomi Modeli, ekonomik düzeni yalnızca sermaye ve kazanç üzerinden değerlendirmez; insanın ihtiyaçlarını, emeğini, alım gücünü ve sosyal adaleti merkeze alır. Çünkü bir toplumun zenginleşmesi, yalnızca üretim rakamlarının yükselmesiyle değil, bu zenginliğin insanın hayatına nasıl yansıdığıyla ölçülür. Bu yaklaşım, toplumsal sorunlara görünenin ötesinden bakmanın önemini ortaya koyar.

Hayatın her imtihanında insanın hemen bir cevap bulması mümkün değildir. Bazen sabretmek, bazen beklemek, bazen de yanlışından dönmek gerekir. Hikmet, her şeyi bildiğini iddia etmek değil, Allah'ın ilminin kuşatıcılığı karşısında kendi idrak sınırlarını bilerek doğruyu aramaktır.

Belki de yaşadığımız her olay, hayat dokumuza atılmış bir ilmek gibidir. O ilmeğin bütün kumaş içindeki yerini hemen göremeyebiliriz. Fakat akılla sorgulayıp irfanla değerlendirdiğimizde yaşadıklarımızın bize öğrettiklerini daha iyi anlayabiliriz.

Sonuç olarak hikmet, görünenle yetinmeyip hakikatin derinliğini aramaktır. İnsan, her istediğinin kendisi için hayır, her istemediğinin de şer olmadığını kavradığında hayatı daha olgun bir bakışla değerlendirmeye başlar. Çünkü gerçek hikmet, insanın bilmediklerini kabul ederek Allah'ın ilmine güvenmesi ve her şartta doğru olanı aramaktan vazgeçmemesidir.