Artabel Gölleri’nde buzul mirası ve jeolojik gizemler
Doğu Karadeniz’in en yüksek zirvelerinden biri olan Abdal Musa Tepesi’nin (3.331 m) eteklerinde yer alan Artabel Gölleri Tabiat Parkı, Gümüşhane’nin Torul ilçesinde adeta bir gökyüzü bahçesi gibi uzanıyor
11.02.2026 00:07:00
Abdülkadir Gündoğdu
Abdülkadir Gündoğdu
Doğu Karadeniz'in en yüksek zirvelerinden biri olan Abdal Musa Tepesi'nin (3.331 m) eteklerinde yer alan Artabel Gölleri Tabiat Parkı, Gümüşhane'nin Torul ilçesinde adeta bir gökyüzü bahçesi gibi uzanıyor.
"Yeryüzündeki Yıldızlar" olarak anılan bu bölge, sadece bir doğa harikası değil, aynı zamanda buz devrinden kalma jeolojik bir zaman kapsülüdür.
JEOLOJİK VE COĞRAFİ ÖNEM: BUZULLARIN MİRASI
Artabel Havzası'nın en belirgin özelliği, Kuvaterner (Dördüncü Zaman) dönemindeki buzullaşmanın izlerini taşımasıdır. Bölgede yer alan 22 adet göl, "sirk" adı verilen devasa buzul çanaklarının içine dolan kar ve kaynak sularıyla oluşmuştur.
Bu göllerin birçoğu 2.700 metre ve üzerindeki rakımlarda yer alır. Göllerin çevresindeki moren yığınları (buzul taşları) ve keskin sırtlar, coğrafyanın milyonlarca yıllık şekillenme öyküsünü anlatır.
EKOSİSTEM VE BİYOÇEŞİTLİLİK: ALPIN BİR SIĞINAK
Ağaç sınırının çok üzerinde yer alan Tabiat Parkı, tamamen alpin çayırlar ve kayaç bitki örtüsüyle kaplıdır. Bölge, botanikçiler için paha biçilemez bir hazinedir:
Endemik Flora: Sadece bu yüksek rakımlarda yetişen peygamber çiçeği, kafkas zambağı ve kaplan otu gibi kırkın üzerinde nadir bitki türüne ev sahipliği yapar.
Yaban Hayatı: Sarp ve dik kayalıklar, nesli tehlike altındaki çengel boynuzlu dağ keçilerinin (Rupicapra rupicapra) ana yaşam alanıdır. Ayrıca bölgede ur kekliği ve kafkas semenderi gibi kritik türler gözlemlenebilmektedir.
GÖLLERİN KARAKTERİSTİK YAPISI
Havza, birbirine şelalelerle bağlı basamaklı bir göl sistemine sahiptir. En dikkat çekenleri şunlardır:
Yıldız Gölü: Kristal berraklığıyla bilinir ve havzanın en çok ziyaret edilen noktasıdır.
Adalı Göl: Gölün ortasındaki küçük kaya parçası, fotoğraf tutkunları için ikonik bir manzara sunar.
Beş Göller: Birbirine çok yakın mesafede, adeta birer inci tanesi gibi dizilmiş göller grubudur.
TARİHİ VE MANEVİ DERİNLİK
Artabel sadece doğasıyla değil, tarihiyle de önem taşır. Birinci Dünya Savaşı sırasında (1916) bölge, Osmanlı-Rus savaşlarının en çetin geçtiği savunma hatlarından biri olmuştur.
Bugün bile zirvelerde askeri mevziler ve taş siperlerin kalıntılarını görmek mümkündür. Ayrıca, zirveye adını veren Abdal Musa'nın manevi hatırası, bölge halkı için burayı bir "ziyaretgah" statüsüne taşır.
ZİYARETÇİLER İÇİN NOTLAR
Artabel Gölleri'ne ulaşım, Torul-Gülaçar köyü üzerinden sağlanmaktadır. Ancak gerçek bir keşif için araç yolunun bitiminden sonra birkaç saatlik orta-zor dereceli bir yürüyüşü göze almak gerekir.
Temmuz ayında bile göl kenarlarında kar kütlelerine rastlamak mümkündür; bu nedenle ziyaretçilerin tam ekipmanlı ve değişken hava koşullarına hazırlıklı olması hayati önem taşır.
"Yeryüzündeki Yıldızlar" olarak anılan bu bölge, sadece bir doğa harikası değil, aynı zamanda buz devrinden kalma jeolojik bir zaman kapsülüdür.
JEOLOJİK VE COĞRAFİ ÖNEM: BUZULLARIN MİRASI
Artabel Havzası'nın en belirgin özelliği, Kuvaterner (Dördüncü Zaman) dönemindeki buzullaşmanın izlerini taşımasıdır. Bölgede yer alan 22 adet göl, "sirk" adı verilen devasa buzul çanaklarının içine dolan kar ve kaynak sularıyla oluşmuştur.
Bu göllerin birçoğu 2.700 metre ve üzerindeki rakımlarda yer alır. Göllerin çevresindeki moren yığınları (buzul taşları) ve keskin sırtlar, coğrafyanın milyonlarca yıllık şekillenme öyküsünü anlatır.
EKOSİSTEM VE BİYOÇEŞİTLİLİK: ALPIN BİR SIĞINAK
Ağaç sınırının çok üzerinde yer alan Tabiat Parkı, tamamen alpin çayırlar ve kayaç bitki örtüsüyle kaplıdır. Bölge, botanikçiler için paha biçilemez bir hazinedir:
Endemik Flora: Sadece bu yüksek rakımlarda yetişen peygamber çiçeği, kafkas zambağı ve kaplan otu gibi kırkın üzerinde nadir bitki türüne ev sahipliği yapar.
Yaban Hayatı: Sarp ve dik kayalıklar, nesli tehlike altındaki çengel boynuzlu dağ keçilerinin (Rupicapra rupicapra) ana yaşam alanıdır. Ayrıca bölgede ur kekliği ve kafkas semenderi gibi kritik türler gözlemlenebilmektedir.
GÖLLERİN KARAKTERİSTİK YAPISI
Havza, birbirine şelalelerle bağlı basamaklı bir göl sistemine sahiptir. En dikkat çekenleri şunlardır:
Yıldız Gölü: Kristal berraklığıyla bilinir ve havzanın en çok ziyaret edilen noktasıdır.
Adalı Göl: Gölün ortasındaki küçük kaya parçası, fotoğraf tutkunları için ikonik bir manzara sunar.
Beş Göller: Birbirine çok yakın mesafede, adeta birer inci tanesi gibi dizilmiş göller grubudur.
TARİHİ VE MANEVİ DERİNLİK
Artabel sadece doğasıyla değil, tarihiyle de önem taşır. Birinci Dünya Savaşı sırasında (1916) bölge, Osmanlı-Rus savaşlarının en çetin geçtiği savunma hatlarından biri olmuştur.
Bugün bile zirvelerde askeri mevziler ve taş siperlerin kalıntılarını görmek mümkündür. Ayrıca, zirveye adını veren Abdal Musa'nın manevi hatırası, bölge halkı için burayı bir "ziyaretgah" statüsüne taşır.
ZİYARETÇİLER İÇİN NOTLAR
Artabel Gölleri'ne ulaşım, Torul-Gülaçar köyü üzerinden sağlanmaktadır. Ancak gerçek bir keşif için araç yolunun bitiminden sonra birkaç saatlik orta-zor dereceli bir yürüyüşü göze almak gerekir.
Temmuz ayında bile göl kenarlarında kar kütlelerine rastlamak mümkündür; bu nedenle ziyaretçilerin tam ekipmanlı ve değişken hava koşullarına hazırlıklı olması hayati önem taşır.
