AYM ve bağımsızlık

Boşalan Anayasa Mahkemesi üyeliğine Cumhurbaşkanı atama yaptı. Atanan kişi Adalet Bakanı 

Yardımcısı ve AKP 26.Dönem İstanbul milletvekili 

Y. Seferinoğlu'dur.

Anayasa Mahkemesi (AYM), anayasal yargı denetiminin en üst yargı yeridir.

Anayasaya uygunluğu sağlamanın kuşkusuz en etkin yolu, denetimin yargı organı tarafından yapılmasıdır.

Anayasa Yargısı, dar anlamda, Anayasaya uygunluk denetiminin yargı yoluyla yapılmasının biçim ve usullerini içerir. Ancak geniş anlamda, yargı denetimi yanında kimi anayasal sorunların da yargısal usullerle karara bağlanarak çözümlenmesi bu kavram içinde düşünülür. Örneğin Alman Anayasa Mahkemesi, anayasaya uygunluk denetimi yanında federal devlet sisteminden doğan bazı sorunları çözümlemeye, temel hakların kaybı konusunda karar vermeye, anayasaya aykırı partileri belirlemeye, bazı konularda anayasa yorumu yapmaya yetkilidir.

Türkiye'de, genellikle, anayasa yargısı dar anlamda kabul edilmiş olmakla beraber, Anayasa Mahkemesi siyasi partilerin mali denetimine, siyasi partilerin kapatılmasına, milletvekillerinin dokunulmazlığının kaldırılmasına ilişkin işlere de bakmakta ve gerektiğinde Yüce Divan olarak çalışmaktadır.

16 Nisan 2017 referandumu ile kabul edilen Anayasa değişikliği ile sadece bağımsız değil, aynı zamanda tarafsız olduğu kabul edilen mahkemelerin yargı yetkisini Türk Milleti adına kullanacağı belirtilmiştir. Önceki metinde mahkemelerin bağımsızlığı yer alıyorken, son değişiklikle hem bağımsız hem de tarafsız olması öne çıkarılmıştır (madde/9).

Yargı bağımsızlığı, demokrasinin vazgeçilmez bir unsuru ve hukuk devletinin güvencesidir. Hukuk devleti ilkesinin başlıca savunucusu ve koruyucusu yargı erkidir. Çünkü, hak ve sorumlulukların belirlenerek dağıtılmasında kesin karar yetkisi onundur.

Yargı bağımsızlığı (mahkemelerin bağımsızlığı), hâkimlerin yasama ve yürütme karşısında bağımsız oldukları, her ne sebeple olursa olsun bu organların hâkimlere emir veremeyecekleri anlamına gelmektedir. Bu bakımdan gerek yasaların anayasaya uygunluğunun denetlenmesinde, gerek yönetimin hukuka bağlılığını sağlamada, gerekse genel olarak bütün yasaların uygulanmasında, yargı organının bağımsızlığı büyük önem taşımaktadır.

Teoride ve anayasal düzlemde yargının bağımsızlığı, tarafsızlığı vurgulansa da uygulamada sorunlar var:

Şöyle ki;

Diğer bütün devlet görevlilerinde olduğu gibi hâkim de, atanmasıyla birlikte kendisini atayan organ ve bu organı oluşturan güçlere karşı kaçınılmaz bir şekilde bağımlılık ilişkisine girmektedir. Bu bağımlılık, hâkimin göreve süreli ya da süresiz olarak atanmasına göre farklılıklar göstermektedir. Yaşam boyu görevlendirilmesi halinde söz konusu bağımlılık az ve önemsiz, belirli bir süre için atanması durumunda ise daha sıkı olmaktadır. Ancak bu bağımlılık ilişkisinin derecesini her şeyden önce atama organının hukuki niteliği ve devlet yapısındaki yeri belirlemektedir.

Yüksek Seçim Kurulu, seçimlerin dürüstlük kurallarına uygun ve düzen içinde yapılmasında yetkili ve sorumlu yargı organıdır (anayasa, madde/79); bağımsız olması gerekir. Bu kurulun başkan ve üyelerinin görev süreleri sona ermesine rağmen süreleri uzatılmıştır. Bu imkânı kendilerine sağlayan güce karşı bağımlılık duygusundan kendilerini ne derecede kurtarabileceklerdir?

Aynı şekilde Adalet Bakanı Yardımcısı ve iktidar partisinin eski milletvekili olan zat kendi partisinin genel başkanı ve de Cumhurbaşkanı tarafından Anayasa Mahkemesine atanması karşısında ne kadar bağımsız olabilecektir… kuşkularımız var.