Bayram ve Mavi Vatan

1 Temmuz Kabotaj ve Deniz Bayramı bu yıl Kurban Bayramı'nın dördüncü günüyle örtüştü. İki bayramı bir arada yaşadık. Ancak, üzülerek belirtelim ki, günümüzde Denizcilik ve Kabotaj Bayramı hak ettiği ilgiyle kutlanmamaktadır. 

Kelime anlamıyla kabotaj, belirli bir bölgedeki deniz ulaşımıdır. Bir devletin, bir limanından alınan yük ve yolcuların, aynı devletin diğer bir limanına deniz yoluyla ulaştırılması anlamına gelir.

Denizlerde yurtiçi deniz nakliyatı yapmak o ülkenin vatandaşlarına verilmiş bir haktır. Buna "kabotaj" hakkı denilmektedir. Osmanlı İmparatorluğu zamanında, kendi topraklarımızda ve denizlerimizde yabancılara verilen imtiyazlar (kapitülasyonlar), 1923 Lozan Antlaşması'nın 28.maddesiyle kaldırılmıştır. O güne kadar kendi denizlerimizdeki ulaşım ve yük taşıma hakları yabancıların ellerindeydi. Lozan Antlaşması sayesinde bu haklar  (kabotaj hakkı) kendi sancağımıza yani Türkiye Cumhuriyeti'ne verilmiştir. Bu konuda ulu önder Mustafa Kemal Atatürk'e her zaman minnet duymalıyız.

Kabotaj hakkı, 815 sayılı Kabotaj Kanunu ile tespit edilmiş ve yasanın yürürlüğe girdiği 1 Temmuz 1926 tarihinin yıldönümleri "Denizcilik Bayramı" kabul edilmiştir.

Ne yazık ki, 2002 sonrası başta yabancı ortaklıkları kapsayan liman özelleştirmeleri ile kabotaj haklarımız sulandırıldı. Ve maalesef denizcilikten ve deniz kültüründen önce sahil kentleri uzaklaştı. Doğayı katleden, halkı denizden ayıran duble yollarla, Anadolu'nun en denizci insanlarının yaşadığı Karadeniz Bölgesi bile, akıl almaz bir şekilde onay verdi. En güzel kıyılar betonla kaplandı.

Türkiye ve Türk halkının denizcileşmesinde en önemli alan şüphesiz "deniz kültürü"dür. Denizciliğin temeli olan deniz kültürü, gerek Osmanlı gerekse Cumhuriyet dönemlerinde halkın günlük yaşantısına girememiştir. Deniz kültürünün halka mal edilmesi, bu kapsamda deniz ve denizciliğin önce halka tanıtılması, sonra sevdirilmesi ve yaygınlaştırılması başarılamamıştır. Kıyı uzunluğu Türkiye'nin kıyı uzunluğunun 20'de biri olan Hollanda'da tekne başına 40 kişi düşerken, Türkiye'de 2000 kişi düşmektedir. Anadolu'da kişi başına 8 kg. balık düşerken, AB ortalaması 24 kg.dır. Bugün bırakalım bağımsız denizcilik bakanlığını; denizcilikten sorumlu devlet bakanlığı veya müsteşarlık seviyesinde bir kurumumuz bile yok. Sadece Ulaştırma ve Altyapı Bakanlığı'nda Denizcilik Genel Müdürlüğü söz konusudur.

Yazımızın başlığına dönersek; "Mavi Vatan"ın Türkiye'nin denizcileşmesinin de bir sembolü olduğunu düşünürsek, Doğu Akdeniz başta olmak üzere yeni bir Mavi Vatan uyanışına ihtiyacımız vardır.