Dünya Basın Özgürlüğü

Dün (3 Mart), Dünya Basın Özgürlüğü Günü olarak kutlandı.

Tüm demokratik ülkelerde basının özel bir önemi bulunmaktadır.

Tek adam yönetimlerinin yani otokrasinin oluşturacağı keyfi uygulamalar karşısında, yaşanabilecek sıkıntıları önlemek üzere iktidar gücünün bölünerek kullanılması gerektiği, eski çağlardan beri öne sürülen bir düşüncedir. Bu düşünce, Montesquieu tarafından somutlaştırılmış ve daha sonra anayasalarda yer alarak hayata geçmiştir. Kuvvetler ayrılığı ilkesine göre devletin üç ana organdan oluştuğu (yasama-yürütme-yargı) ve bu organların birbirlerini dengeleyerek/denetleyerek görevlerini yerine getirmeleri gerektiği inancı, varlığını ve geçerliğini günümüzde de korumaktadır.

Ne var ki, zaman içerisinde, klasik anlayışıyla kuvvetler ayrılığının, demokratik işleyişin gereklerini tam olarak karşılamadığı, dahası ayrıymış gibi gözüken bu üç organın aynı potada kolayca eriyip bütünleşebildiği, güçler ayrılığının güçler yapışıklığına dönüşebildiği görülmüştür.

Demokrasi mücadelesinin tarihini yokladığımızda ve nispeten yakın tarihte, otoriter/totaliter (Nazizm, faşizm vb.) rejimler nedeniyle yaşananlar dikkate alındığında, devlet gücünün üç ayrı organ tarafından kullanılmasının özgürlüklerin ve insan haklarının korunmasında yeterli olmadığı acı sonuçlarıyla ortaya çıkmış, bu nedenle, devleti/iktidarı  "dışarıdan"  başka bir gücün denetlemesi ihtiyacı belirmiştir.

Demokratik açıdan bu ihtiyacı halkın görüşlerini iktidara yansıtarak gidermenin en doğru olduğu açıktır. Ancak temsili demokrasilerde, seçimden seçime uzayan süreçlerde kullanılan oylarla yapılan halk denetimleri ne yazık ki, devlet gücünün kötüye kullanılmasına engel olamamaktadır. Dolayısıyla kamuoyunun/halkın görüşünü, gücünü iktidar erkini kullananlara güncel olarak yansıtacak bir yöntem olarak basının varlığı öne çıkmış; kamuoyunun oluşumunda basın, önemli bir rol ve işlev üstlenerek iktidar üzerinde etkili olmaya başlamıştır. Bu çerçevede basın, adeta bir denetim organı gibi görev yaptığından, yasama, yürütme ve yargı organlarının yanında dördüncü bir organ, dördüncü bir güç olarak anılmaya başlamıştır.

Demokratik işlevleri açısından bakıldığında basının başlıca görevi; halkın haber alma hakkını yerine getirmek, kamuyu ilgilendiren ya da ilgilendirmesi gereken olaylar hakkında toplumu aydınlatmak, halkı doğru ve gerçek şekilde bilgilendirmek, siyasal konularda kamuoyunu düşündürecek tartışmalar açmak, toplumsal çok sesliliğe ortam hazırlamak, yönetenleri eleştirmek ve uyarmak, kişileri içinde yaşadığı toplumun ve tüm insanlığın sorunları yönünden bilinçlendirmektir.

Türkiye'de basının durumu iç karartıcıdır;

İktidarı elinde tutan mevcut otoriter anlayış, 1980 anlayışının devamı ve takipçisi olarak ve kendisine sağladığı kolaylıkları gözeterek, yasal düzenlemeler yoluyla ama özellikle fiili uygulamalarıyla basını kolayca susturabilmektedir.

Radyo ve Televizyon Üst Kurulu (RTÜK), eleştirel habercilik yapan basın kuruluşlarına kapatma yaptırımı uygulayarak, para cezaları yağdırarak basın özgürlüğüne darbe üzerine darbe vurmaktadır. Yayın yasakları yoluyla halkın haber alma hakkı ve gerçekleri öğrenme hakkı engellenmektedir.

Gazeteciliği terörle özdeştirme propagandası ve olur olmaz nedenlerle açılan davalar ve gazetecilerin tutuklanması sonucunda, korkan ve otosansür uygulayan bir medya ortaya çıkmıştır. Bu süreçte çok sayıda gazeteci özgürlüğünü yitirmiştir. Cezaevinde en çok gazetecinin bulunduğu ülkeler sıralamasında Türkiye 5'inci sıradadır.

Halk, sosyal medya yoluyla gazetecilerin görevini üstlenerek, basının üzerindeki prangaları parçalamaya, iktidarın ördüğü korku duvarlarını aşmaya çalışmaktadır.

14 Mayıs, iktidarın tek adam yönetiminin meydana getirdiği baskıcı düzeni aşma tarihi olacak.

Öyle görünüyor.