Giresun’un tarihi kapısı: Seyyit Mehmet Paşa Camii

Giresun'un tarihi dokusunda çok özel bir yere sahip olan ve halk arasında Kapu Camii olarak bilinen Seyyit Mehmet Paşa Camii, şehrin sadece bir ibadethanesi değil, aynı zamanda Osmanlı'nın son dönem mimari estetiğini yansıtan bir kültür mirasıdır.

Giresun'un merkezinde, kendi adını taşıyan Kapu Mahallesi'nde yer alan bu görkemli yapı, şehre hakim olan "kale kapısına" yakınlığı nedeniyle halk arasında Kapu Camii olarak anılıyor.

16. yüzyıla kadar uzanan kökleri ve 19. yüzyılın zarif Barok dokunuşlarıyla bu cami, Karadeniz'in en dikkat çekici dini yapılarından biri.

Yapım Süreci ve Tarihçesi



Caminin hikayesi, tek bir inşa tarihinden ziyade bir değişim ve dönüşüm öyküsüdür:

İlk İnşa (1593): Cami, ilk olarak Mutasarrıf Seyyit Mehmet Paşa tarafından ahşap bir yapı olarak inşa ettirilmiştir. O dönemde yanındaki medrese ve hamamla birlikte şehrin önemli bir dini merkezi haline gelmiştir.

Yeniden İnşa (1896): Zamanla harap olan ve cemaate yetmeyen ahşap yapı, 1896 yılında Giresun eşrafından Karamustafazâde Mahmut Efendi tarafından tamamen yıkılarak bugünkü kesme taş formunda, Osmanlı Barok tarzında yeniden yapılmıştır.

Mimari Özellikleri



Kapu Camii, Batılılaşma etkisindeki Osmanlı mimarisinin Anadolu'daki en zarif temsilcilerinden biridir.

Plan ve Yapı: Kare planlı olan cami, merkezi tek bir kubbe ile örtülüdür. Eğimli bir arazi üzerine kurulduğu için batı cephesinde bir bodrum katı bulunur.

Dış Cephe: Binanın dört cephesi de kesme taş işçiliğiyle bezenmiştir. Cepheler, yarım sütunlarla (plaster) üçer bölüme ayrılmış, bu da yapıya hareketli ve heybetli bir görünüm kazandırmıştır.

Taç Kapı: Caminin kuzeyindeki giriş kapısı adeta bir sanat eseridir. İki yanında korinth başlıklı yivli sütunlar bulunan kapının üzerinde vazo, çiçek ve girland (çiçek zinciri) motifleri yer alır.

Minare: Kuzeybatı köşesinde yükselen taş minaresi, sekizgen kaideli ve çokgen gövdeli olup tek şerefelidir. Şerefe altında yer alan ay-yıldız motifleri ve Barok tarzı süslemeler dikkat çekicidir.

İç Mekan ve Süslemeler

Caminin iç dünyası, dış cephedeki gösterişli yapıyı tamamlayan bir zarafete sahiptir:

Mihrap: Kesme taş ve alçı kabartmalarla yapılmıştır, bitkisel motiflerle oldukça süslüdür.

Kubbe: Sekizgen bir kasnağa oturan ana kubbe, iç mekanda ferah bir atmosfer yaratır.

Süsleme Üslubu: İç mekandaki kalem işleri ve taş oymacılığında Osmanlı'nın son dönemine özgü "S" ve "C" kıvrımları, barok kıvrımlar ve stilize çiçek motifleri hakimdir.

Önemi

Kapu Camii, Giresun'un tarihsel çekirdeğini temsil eder. Çevresindeki yerleşim birimlerine adını vermesi ve kale girişindeki konumuyla şehrin kimliğinin ayrılmaz bir parçasıdır.

1986 yılında "Korunması Gereken Kültür Varlığı" olarak tescillenen yapı, 2013 yılında kapsamlı bir restorasyon geçirerek aslına uygun şekilde yenilenmiştir.