Gölgesi kaldı...
01.03.2006 00:00:00
Geleneksel Türk sanatları arasında önemli bir yere sahip olan gölge oyunu, başta çocuklar olmak üzere geniş kitlelerin ilgisini çekiyor. Ancak bu alanda yeni ustalar yetişmezse, bu oyunu tarih sayfalarından okuyacağız... Uluslararası Kukla ve Gölge Oyunu Sanatçıları Birliği Türkiye Milli Merkezi (UNIMA) Başkanı Mevlüt Özhan, Karagöz ve Hacivat ile tanınan gölge oyununun gelecek kuşaklara aktarılmasının çok önemli olduğunu söyledi. Usta çırak ilişkisi artık bitti Özhan, merkez olarak, gölge oyununu bazı resmi kurum ve kuruluşların da katkılarıyla yaşatmaya çalıştıklarını, ancak usta sayısının giderek azalmasının en büyük sorun olduğunu belirtti. Eğlendirirken öğretmeyi amaç edinen Karagöz ve Hacivat'ın sadece ramazanlarda hatırlandığını ifade eden Mevlüt Özhan, "Biz bu sanatı yaşatmaya çalışıyoruz, ancak ustaların sayısı iki elin parmaklarını geçmiyor. Ramazan yaklaşınca herkesin aklına Karagöz ve Hacivat gelir, gösteri mekanları kurulur. Bizim ilgimiz böyle sınırlı olunca başka milletler bizim kültürümüze sahip çıkmaya çalışıyorlar. Usta çırak ilişkisi artık bitti. Karagöz ve Hacivat'ın konservatuvarlara girmesi gerekiyor. Gölge oyunu, Türk Tiyatrosu'nun bir parçasıdır. Bu nedenle eğitiminin teorik ve pratik olarak verilmesini bekliyoruz. Modern tiyatroya yöneliyoruz düşüncesiyle değerlerimizin unutulmasını doğru bulmuyoruz." Yâr bana bir eğlence, medet Renkli ve saydam figürlerin gölgelerinin bir perdeye yansıtılmasıyla oynatılan Karagöz Gölge Oyunu, Türk milletinin yüzyıllar boyunca vazgeçilmez eğlencesi olagelmiştir. Osmanlı'dan günümüze miras kalan en önemli kültür öğelerinden biri de "Karagöz Gölge Oyunu"dur. Dönemin toplumsal olaylarını eleştirel üslubuyla izleyenlere sunarak "kıssadan hisse" çıkarmalarını sağlayan Karagöz ile Hacivat, özellikle Ramazan ayında sahnelenir.Karagöz'de hiciv ve taşlama vardır. Bu taşlamalar mizahi bir üslupla devlet yöneticilerine kadar uzanmıştır. 18. yüzyıldan itibaren kesim biçimini alan Karagöz ve Hacivat, halkın en sevilen eğlence türlerinden biri olmuştur. Ağalık, Büyük Evlenme, Kayık ve Tahmis bunlardan bazılarıdır. Karagöz oyununda değişik tiplerKaragöz, tek sanatçının yeteneğine bağlı olarak oynatılır. Perdedeki tasvirlerin hareket ettirilmesi, değişik tiplerin seslendirilmesi, şive ve taklitlerin hepsi bir sanatçı tarafından yapılır. İşlenen konular komik öğelerle verilir. Çifte anlamlar, abartmalar, söz oyunları, ağız taklitleri belli başlı güldürü unsurlarıdır. Oyun, "Hayali" ya da "Hayalbaz" denilen kişilerce oynatılır. Bazen bu iş için çırak kullanılır. Bu sanat, ustadan çırağa öğretilerek yaşatılmıştır. Karagöz oyunu baştan sona kadar müziklidir. Karagöz; dışa dönük, olduğu gibi görünen, gözüpek bir halk adamıdır. Hacivat ise, herkesin huyuna göre davranabilen, kurnaz, içten pazarlıklı ve arabulucu bir kişiliktir. Bu ikisi genelde günlük hayatı eleştiren kelime oyunları ve taklitlere dayanan bir diyalog sürdürürler. Bu diyaloğa; cambaz, zenne, kekeme, kambur, deli, kabadayı, sakat gibi özelliklere sahip insanlar da katılırlar. Bu tipleri Tuzsuz Çelebi, Bebe Ruhi, Çerkez, Tiryaki vb. kişiler izler. Karagöz oyunları başlıca 4 bölümden oluşur: Mukaddime (Ön deyiş ya da giriş), Muhavere (Söyleşme), Fasıl (Oyunun kendisi) ve Bitiş.
