Her taşın altından o çıkıyor

Çanakkale'nin Bayramiç ilçesinde köylüler ve STK'lar, Türkiye'de neredeyse her taşın altında pırtlak diye çıkan Cengiz Holding'in iştiraki Truva Bakır Maden'in başlattığı maden projesine karşı mücadeleye devam ediyor. Proje yeni değil. Bundan hemen hemen 5 yıl önce medyada "Truva Bakır Maden İşletmeleri, Çanakkale Halilağa Projesi'ne 923 milyon TL yatırım yapmayı planlıyor" şeklinde haber çıkmıştı. O zamanki kurla 125 milyon dolar yapıyordu. Çevrecilerin endişelerinin başında projenin altın madenine dönüşmesi ihtimali geliyor.

Kanadalı şirketi kasasını doldurdu, gitti!

Halilağa madeninin ilk sahipleri olan Kanadalı şirket, burayı Türkiye'nin batısında keşfedilen ilk 'bakır-altın' yatağı olarak tarif etmişti. Cengiz Holding ise projenin sadece bakır madeniyle sınırlı olacağını savunuyor. Halilağa madeni projesi Çanakkale'nin Bayramiç ilçesi Hacıbekirler, Muratlar ve Halilağa köylerine yayılıyor. 2012'den bu yana yasal mücadelenin sürdüğü proje için geçen yıl Kasım başında ağaç kesimine başlandı. Büyük bir bölümü ormanlarla kaplı bu bölgede, tarım ve hayvancılık yoğun olarak yapılıyor. TEMA Vakfı'nın Maden ve Petrol İşleri Genel Müdürlüğü (MAPEG) verileriyle hazırladığı raporuna göre Kaz Dağları yöresinin yüzde 79'u madene ruhsatlı. Yöre ihale, arama ve işletme safhalarında 1500'den fazla ruhsata bölünmüş durumda. Kazdağı Doğal ve Kültürel Varlıkları Koruma Derneği, madenin işletme izin alanının Çevre Etki Değerlendirme (ÇED) alanından büyük olması gerekçesiyle Maden ve Petrol İşleri Genel Müdürlüğü (MAPEG) tarafından verilen işletme izninin iptali için dava açtı. Çanakkale 2. İdare Mahkemesi 15 Ocak'ta, davada yürütmeyi durdurma kararı verdi. Dernek, bu kararın ardından projenin acilen durdurulması gerektiğini savunuyor. Truva Bakır Maden ise projenin ormansızlaşmaya yol açmayacağını ve tamamlanan alanların rehabilite edileceğini öne sürüyor.


Halilağa maden projesinin bugünkü sahibi olan Truva Bakır Maden İşletmeleri AŞ, 2007 yılında Kanadalı madencilik şirketleri Teck Resources ve Liberty Gold ana ortaklığında kuruldu. İki şirketin yöneticileri 2015 yılında Kanadalı bir madencilik yayınına verdikleri röportajda, Halilağa'nın yaklaşık 14 yıllık ömründe 353 bin tondan fazla ticari bakır ve 924 bin ons altın üreteceği tahminine yer verilmişti. Halilağa projesi, 2019 yılında 55 milyon dolar nakit karşılığında Cengiz Holding'e satıldı. Sivil Toplum Kuruluşları (STK) ve köylülerin eşzamanlı olarak sürdürdüğü yasal mücadele, 2023'te şirket lehine sonuçlandı. 95 davacının Temmuz ayında Danıştay'a yaptıkları itirazla ilgili süreç devam ederken, Kasım ayı başında Halilağa bakır madeni projesi için ağaç kesimine başlandı.


Cengiz Holding izinleri bir çırpıda alıyor

Kazdağı Doğal ve Kültürel Varlıkları Koruma Derneği Başkanı Süheyla Doğan, proje alanında özel mülkleri olan köylülerin bazılarının projeye karşı çıktığını, buna rağmen şirketin gerekli izinleri alabilmesine itiraz ettiklerini belirtiyor. Doğan, bu nedenle sağlık koruma bandı çekilemeden çalışmaların başladığını, bazı köylülerin tarlalarına girip çıkmaya devam ettiğini anlatıyor. Sağlık koruma bandı, bu tip işletmelerin etrafında çevre ve toplum sağlığına yapacağı kirletici etkiler dikkate alınarak bırakılması gereken alanı ifade ediyor. Truva Bakır Maden, proje alanındaki şahıs parselleri için 72 mülk sahibinden 53'ü ile anlaşma yapıldığını, kalan 19 parsel için kamulaştırma işlemlerinin devam ettiğini belirtti. Truva Bakır Maden'in Orman Genel Müdürlüğü'ne dayandırdığı verilere göre Halilağa'da üretim yapacağı maden sahasında 155 bin adet ağaç var. Şirket, kesilen sahaların rehabilitasyon çalışmaları için 104 milyon TL'yi projenin başında peşin olarak ödediğini belirtiyor. Şirket toplamda kesilecek 155 bin ağaç karşılığında ihtiyaç olan alanlarda 1 milyon ağaç dikileceğini taahhüt ettiğini vurguluyor. 

Ezine peyniri tehlikede

Süheyla Doğan, proje alanının 1980'lerde yangın görmüş bir bölge olduğunu ve 40-50 yaşındaki bir ekosistemi, yıllar sonra yeni ağaçlar dikerek eski haline getirmenin 'hikaye' olduğunu düşündüğünü belirtiyor. Yerleşim yerleri yakınındaki madenlerde yapılan patlatmaların tüm canlılar için ciddi sağlık tehditleri oluşturabildiğini hatırlatan Süheyla Doğan, maden projelerinin geçici istihdam yaratsa da 'uzun vadede insanları yerinden yurdundan ederek bir kaosa yol açtığını' savunuyor. Doğan, "En basitinden Ezine peynirinin üretimi için süt, Muratlar ve Hacıbekir köylerinden sağlanıyor... Burada ciddi bir kimyasal kirlilik riskiyle karşı karşıya kalacaklar" dedi.