İsrâ Sûresi'ndeki gerçekler

Prof. Dr. Haydar Baş, 'Rahmetenli'l-Âlemin Hz. Muhammed' isimli eserinde İsra Sûres'indeki hikmetleri şöyle anlatıyor:
İsrâ Sûresi baştan sona kadar, Mi'rac ve etrafındaki hadiseleri anlatmaktadır. Sûrenin kapsadığı başlıca esasları şöyle sıralayabiliriz: Bu sûrede Peygamber Efendimiz, iki kıblenin peygamberi olarak vasıflandırılıyor.
Yeryüzünde Allah (c.c.), İbrahimoğullarına iki mukaddes şehir ihsan etmişti: Mekke Hz. İsmail'e, Kudüs ise Hz. İshak'a. Hz. Peygamber'in hem Mekke'yi, hem de Kudüs'ü kıble edinip Mi'rac'da her ikisinde de namaz kılması, Mescid-i Aksâ'da bütün peygamberlere imam olması, her iki mukaddes makamın bereketini kendisinde toplaması demektir.
Allah (c.c.), İsrâ Sûresi'nde, İsrailoğullarına iki defa fesad çıkarıp ceza göreceklerini bildirdiğini; son olarak Hz. Muhammed'e tâbi olmalarıyla tevbe kapısını açtığını buyurmaktadır. Hakikaten de, önce Buhtunnasr, sonra da Romalıların istilasıyla sürülen bu topluluk, Hz. Muhammed'e (s.a.v.) tâbi olmayarak da kendi sonlarını hazırlamışlardır. Bazı Arap kabile reisleri dahi, onların İslam'a tâbi olacaklarından korkmuşlardı. Ne var ki onlar, önemli bir fırsatı tepmiş oldular. Medine'de ve Hayber'de başları ezilince Yahudiler, tekrar perişan duruma düştüler ve küfürleri aşılmaz bir inada dönüştü. Zira, Allah'ın ikazına kulak tıkayıp kendilerine bildirilen akıbete kendi elleriyle düşmeleri, onları korkunç boyutta bir kin ve inada sevk etti. Zilletin suçunu Allah'a yüklediler, acısını da insanlardan çıkarmak için asırlardır çalışıyorlar. Buğzları Allah'a; hasedleri ise Allah'ın ihsan ettiklerinedir.
Ayetler, müşriklere karşı son bir ihtar mânâsı da taşımaktadır. Artık, müşriklerin hücumlarına karşı iyilikle mukabele devri geçiyordu. Hicrete müsaade veriliyordu. Kur'an'a inanmayan kafirlerin akıbeti kötü olacaktı: "Ve onlar ki ahirete inanmazlar, onlara elîm bir azap hazırladık... Biz, peygamber göndermedikçe azaba dûçâr etmeyiz. Biz, bir beldeyi helâke mâruz bırakmak istediğimiz zaman, oranın refah ve nimet içinde yüzenlerine emrimizi göndeririz; onlar da fıska dalarlar, azabı hak ederler. Biz de, onu altüst ederiz... Onlar, Seni taciz ile az kaldı toprağından çıkaracaklardı. O takdirde, onlar da, Senden sonra yerlerinde pek az bir zaman kalabilirlerdi. Senden önce gönderilen peygamberlerimiz hakkında takip ettiğimiz yol budur; bu yolumuzda hiç değişiklik göremezsin."
Mi'rac'da, İslam dininin mihveri mesabesinde önemi haiz hükümler de teşri kılınmıştır. İsrâ Sûresi'nde beyan edilen ve insanlığın kurtuluş ve huzuru için yegâne şartlar olan bu Rahmanî hükümler şunlardır: 
1- Allah'a hiçbir sûrette şirk koşmayın. 
2- Ebeveyne hürmet ve ihsan edin. 
3- Akraba, yoksul ve yolda kalmışlara yardım edin. 
4- İsraf etmekten ve cimrilik yapmaktan kaçının. 
5- Fakirlik korkusuyla çocuklarınızı öldürmeyin.
6- Fuhuş ve zinaya yaklaşmayın. 
7- Haksız yere kimseyi öldürmeyin. 
8- Yetimlerin malına yaklaşmayın. 
9- Ahdinize sâdık kalın. 
10- Ölçü ve tartıda doğruluğa dikkat edin. 
11- Bilmediğiniz şeyin ardına düşmeyin. 
12- Yeryüzünde kibir ve gururla yürümeyin.