Millî Mücadele’de din adamları-III

(dünden devam…)

"İşgalin tepkileri içinde 10 Haziran 1919'da kurulan Denizli Heyet-i Milliyesi şu beyannameyi yayınlamıştı: "… Allah'ın büyüklüğüne güvenen namuslu ve mert kardeşler, silahlarıyla birer birer gelip bize el uzatıyorlar. Yarın Yunanlıların pis ve murdar ayakları altında inleye inleye ölmektense, bugün ya mertçesine ölmeye ya şerefle, namusla yaşamaya azmettik." (Aydemir, 1976, c.2, s.158).

Denizli'de din adamlarımız gerçek aydınlar olarak halkı Millî Mücadele'ye karşı örgütlemeye çalışırken, İstanbul Hükûmeti bu başarılı girişimden korkmuştur. Padişahın otoritesini kuvvetlendirmek maksadıyla Şehzade Abdürrahim Efendi başkanlığındaki heyet 25.4.1919'da Denizli'ye ulaşmıştır. Heyet üyelerinden Süleyman Şefik Paşa, Denizli hükûmet konağı önünde toplanan halka bir konuşma yaptı. Bu konuşmada mütareke hükümlerine uymanın millet ve memleket selameti için gerekli olduğu, halkın sükûn içinde iş ve güçleriyle uğraşmaları ve Hıristiyanlarla iyi geçinmeleri halinde herhangi bir tehlikenin söz konusu olmadığı irade buyuruldu.

Bu arada hatip tarafından sözlerinin başında padişahın bildirisi okundu ve selamı halka iletildi. Kuvva hareketi imanlı vatanperverlerin gayretiyle büyürken, Müdafaa-i Hukuk ve Redd-i İlhak Cemiyeti, 12.7.1919'da Denizli Kuvva-yi Milliyesi olarak kuruldu. İstanbul Hükûmeti'nin, Takvim-i Vekayi'nin 3 Ağustos 1919 tarihli nüshasında yayınlanan talimatında, Mustafa Kemal ve arkadaşları asayişi bozmak için çeteler kuranlar olarak vasfedilecektir.  (Orhan Vural, "İstiklal Savaşı'nda Müftülerin Hizmetleri", Sebilürreşad, Cilt 1, Sayı 12, s.185- 187).

"Manisa'da Manisa Müftüsü Alim Efendi, Cemiyet-i İslamiyye adında bir örgüt kurmuş; işgal sonrasında Müftü Alim Efendi, Kırkağaç Müftüsü Hacı Rıfat Efendi, Burhaniye Müftüsü Mehmet Muhip Efendi, Edremit Müftüsü Hafız Cemal Efendi, Tire Müftüsü Sunullah Efendi Yunan işgalini dinî açıdan değerlendiren bir fetva vermişlerdir. Ayrıca fetvada Yunanlılarla birlikte Damat Ferit hükûmetinin tel'in edildiği de vurgulanmıştır. Bundan dolayıdır ki, fetvayı veren din adamları, hem Yunan makamları, hem de İstanbul Hükûmeti tarafından idama mahkum edilmişlerdir." (Teoman Ergül, Kurtuluş Savaşı'nda Manisa, Manisa Kültür Sanat Kurumu Yayınları, İzmir, 1991). 

Bilecik Müdafaa-i Hukuk Cemiyeti ve Mehmet Nuri Efendi (Bilecik Müftüsü):

Mili Mücadele'nin başlamasının ardından Bilecik'te Müftü Mehmet Nuri'nin öne çıktığını görürüz. Orhan Gazi Camii'nde yaptığı konuşma sonrasında kendi başkanlığında Ertuğrul Livası (Bilecik) Müdafaa-i Hukuk Cemiyeti kurulmuştur. "Milletin haysiyeti, şerefi, hürriyeti ve istiklali gerçekten tehlikeye düşmüştür. Yunan gavurundan kurtulmak için gerekirse Bilecik'in bütün fertlerinin ölmeyi göze alması lazımdır. Müftünüz olarak diyorum ki, alçak Yunan'ın zulüm ve vahşetine katlanmaktansa seve seve ölelim. Şehit olalım. Cennete gidelim ama önce düşmanı ata yadigârı yurttan kovalım. Bir ve beraber olalım. Bir araya gelip teşkilat kuralım. Gazamız mübarek olsun. Allah bizimle beraberdir." O tarihlerde, Bilecik, Ertuğrul Livası adı altında Bursa vilayetine bağlıydı. Bursa'nın valisi Kuvva-yi Milliye karşıtı idi. Yerine geçen vali de ondan farksız olmadı. Ancak Mehmet Nuri Efendi Kuvva hareketine desteğini sürdürdü. Bilecik ve çevresinde Kuvva-yi Milliye'nin personel, silah, cephane ve malzeme bakımından ikmal edilmesinde de önemli hizmetlerde bulunmuştur." (Prof. Dr. Haydar Baş, Hoş Geldin Atatürk). (devam edecek…)