Trabzonlu Ahi Evran Dede

Kırşehir'de Ahi Evran ile aynı çağı paylaşan; bazı kaynaklara göre de kardeş ya da amca oğlu olduğu belirtilen Trabzon'daki Ahi Evran Dede de aynı tarihlerde Trabzon'a gelerek Boztepe'de bir teşkilat kurmuştur. Ahi Evran Dede, Orta Asya'dan Trabzon'a gelen Türklerin bölgeye yerleşmesine, meslek sahibi Türklerin yüksek kalite ve standartta mal ve hizmet üreterek gayrimüslim esnaflarla rekabet etmesine ve bölge halkının Türk-İslam kültürünü tanımasına öncülük etmiştir. Bugün bir ziyaretgah olan Ahi Evran Dede türbesi Trabzon'un Boztepe semtindedir. Türbe Ahi Evren Cami adı ile anılan camiye bitişik olarak inşa edilmiştir. Ahi Evran Dede, Orhan Gazi zamanında İslam'ı yaymak için gelmiş olan Ahilerin gönüllü İslam tebliğcisidir. 1461 yılındaki Trabzon'un fethine zemin hazırlamış beş evliyadan birisidir. Kaynaklara göre Ahi Evran Dede Miladi 1351 yılında 67 yaşında şehit edilmiştir. Kabri zamanla kaybolmuş ancak sonradan bir ceviz ağacının altında Hacı Hakkı Baba tarafından manevi olarak tespit edilip alınarak adına yaptırılan türbeye nakledilmiştir. Bugünkü cami ve türbe ise II. Abdülhamid'in gönderdiği 900 altınla Trabzon valisi Kadir Paşa tarafından 1305 (1887) yılında yaptırılmıştır. Rivayetlere göre: Hakkı Baba, bir gece rüyasında Ahi Evran Dede'yi görmüş. Ahi Evran Dede kendisine: "Buradayım, sıkıldım. Gel beni buradan al!" demiş. Hakkı Baba da rüyasında gördüğü yeri kazmış ve Dede'nin naaşını çıkarttırarak Boztepe'ye defnettirmiş.

Trabzon'un manevi mimarlarından Ahi Evren Dede hakkında sıklıkla anlatılan bir başka menkıbe ise şöyle: I. Cihan Harbi sırasında Rus Ordusu, Ermeni ve Rum eşkıyalarıyla birlikte Trabzon'u işgal eder. Çocuk, kadın, yaşlı ve ihtiyarların büyük bir bölümü şehri terk ederek batı illerine göç ederler. Geride kalanlar ise çaresizlik içinde camilere koşup imamlardan yardım istemişler. İskenderpaşa Camii imamı Şükür Baba bir vâazında halka: "Ahi Evran Hazretleri'nin manevi huzurunda hazır bulundukça size hiçbir zarar ve ziyan gelmeyecektir" diyerek halkın Boztepe'de toplanmasını istedi. Bunun üzerine yaşlı, kadın ve çocuklardan oluşan Müslüman ahali Boztepe'de toplanır. Gerçekten de gerek Rus istilasının en yoğun dönemlerinde olsun, gerekse Ermeni ve Rum çetelerinin saldırıları esnasında olsun orada bulunan insanların hiçbirine zarar gelmemiştir... Rus savaş gemilerinden atılan topların Ahi Evran Dede'nin türbesine hiç isabet etmediği görülmüştür.