Trabzon’un gökyüzüne açılan kapısı: Düzköy
Trabzon'un iç kesimlerinde, denizden yaklaşık 750 metre yükseklik barındıran engebeli arazisiyle dikkat çeken Düzköy ilçesi, Karadeniz'in hem tarih hem de doğa meraklıları için en özgün duraklarından biri olmayı sürdürüyor.
Eski adıyla "Haçka" olarak bilinen ilçe, yaylaları ve kültürel derinliğiyle bölge turizminin parlayan yıldızı konumunda.
24.03.2026 00:10:00
Abdülkadir Gündoğdu
Abdülkadir Gündoğdu
Haçkalı Hoca Baba
İlçe tarihinde en derin iz bırakan isim, hiç kuşkusuz Haçkalı Hoca Baba'dır. 19. yüzyılın sonu ve 20. yüzyılın başında yaşayan ve bölge halkının manevi dünyasında büyük yer edinen bu zat, Düzköy'ün kültürel kimliğinin en güçlü temsilcisidir.
Haçkalı Hoca Baba (Küstülüzade Hafız Mustafa Efendi), Doğu Karadeniz bölgesinin ve özellikle Trabzon'un manevi dünyasında derin izler bırakmış, yöre halkı tarafından büyük saygı ve sevgiyle anılan önemli bir din alimidir.
Hayatı ve Eğitimi
1864 yılında Trabzon'un Of ilçesinde (bazı kaynaklara göre Hayrat civarı) dünyaya gelmiştir. Çocukluk ve gençlik yıllarında Kur'an-ı Kerim eğitimi alarak hafızlık icazetini tamamlamıştır. Manevi yolculuğunda dönemin büyük alimlerinden dersler almış, tasavvufi eğitimini ise Çorumlu Şeyh Hacı Mustafa Efendi'den tamamlayarak icazet almıştır.
"Haçkalı" Unvanı
Hayatının büyük bir kısmını Düzköy ilçesinin o dönemki adıyla Haçka (günümüzde Düzköy) yaylasında ve köylerinde geçirdiği için bu unvanla anılmaya başlanmıştır. Burada hem dini eğitim vermiş hem de halkın sosyal ve manevi sorunlarıyla yakından ilgilenmiştir.
Kişiliği ve Tebliği
Haçkalı Hoca Baba, sadece cami kürsülerinde değil, pazar yerlerinde, kahvehanelerde ve halkın toplu bulunduğu her alanda İslam'ı anlatmasıyla tanınır. Gösterişten uzak, sade ve mütevazı yaşantısıyla bilinir. Dönemin zor şartlarına rağmen bölgeyi köy köy gezerek toplumsal barışı ve dini değerleri yaymaya çalışmıştır.
Milli Mücadele Dönemi
Bölgedeki Rus işgali sırasında halkı direnişe teşvik eden ve manevi destek sağlayan figürlerden biri olmuştur. Vatan sevgisi ve toplumsal dayanışma konularındaki hassasiyeti, onun sadece bir din adamı değil, aynı zamanda bir kanaat önderi olarak görülmesini sağlamıştır.
Vefatı ve Türbesi
Haçkalı Hoca Baba, 1949 yılında Akçaabat'ta vefat etmiştir. Mezarı, bugün Düzköy ilçesinde bulunan ve kendi adıyla anılan Haçka Yaylası'ndaki caminin yanındadır.
Günümüzde mezarının bulunduğu alan görkemli bir türbe ve külliye haline getirilmiştir. Bu külliye; camisi, şadırvanı ve geniş avlusuyla her yıl özellikle yaz aylarında on binlerce ziyaretçiyi ağırlayan bir inanç turizmi merkezi konumundadır.
Kuruluşu ve Tarihi Geçmişi
Düzköy ve çevresindeki yerleşimin kökenleri Orta Çağ'a kadar uzanmaktadır. Bölge, tarih boyunca Rum Pontus İmparatorluğu ve ardından Osmanlı İmparatorluğu'nun egemenliği altında kalmıştır.
Uzun yıllar Akçaabat ilçesine bağlı bir bucak olan yerleşim, 1944 yılında belediye statüsü kazanmış, 20 Mayıs 1990 tarihinde ise ilçe statüsüne kavuşmuştur. İlçenin eski ismi olan Haçka'nın, bölgedeki tarihi geçitler ve yerleşim dokusuyla bağlantılı olduğu bilinmektedir.
Tarihi Yapılar ve Kültürel Semboller
Düzköy'ün en önemli manevi ve tarihi duraklarından biri Haçkalı Hoca Baba Türbesi'dir. Bölgenin en önemli din alimlerinden biri kabul edilen Haçkalı Hoca'nın (Küstülüzade Hafız Mustafa Efendi) hatırasını yaşatan bu külliye, her yıl binlerce ziyaretçiyi ağırlamaktadır.
Bunun yanı sıra, ilçenin yüksek kesimlerinde ve yayla yollarında Osmanlı döneminden kalma taş köprü kalıntıları ve geleneksel yayla mimarisini yansıtan ahşap-taş karışımı eski evler, ilçenin tarihi dokusunu günümüze taşımaktadır.
Doğal Güzellikler: Yer Altından Gökyüzüne
Düzköy denilince akla gelen ilk yer, dünyanın en uzun mağaralarından biri sayılan Çal Mağarası'dır. "Yer altındaki saklı cennet" olarak nitelendirilen mağara, içinden geçen deresi, şelaleleri ve sarkıt-dikit yapılarıyla doğa harikası bir atmosfere sahiptir.
İlçenin diğer doğal cazibe merkezleri şunlardır:
Şahinkaya Recreasyon Alanı: Dağ tırmanışı ve doğa sporları meraklıları için Türkiye'nin en önemli rotalarından biridir. Heybetli kaya yapısıyla doğa fotoğrafçılarının vazgeçilmezidir.
Haçka (Düzköy) Yaylası: Serin havası ve uçsuz bucaksız yeşilliğiyle bilinir. Özellikle yaz aylarında düzenlenen şenliklerle bölge kültürünü yaşatır.
Beypınarı Yaylası: Hayvancılığın ve geleneksel yaylacılığın hala diri olduğu bir doğa harikasıdır.
İlçe tarihinde en derin iz bırakan isim, hiç kuşkusuz Haçkalı Hoca Baba'dır. 19. yüzyılın sonu ve 20. yüzyılın başında yaşayan ve bölge halkının manevi dünyasında büyük yer edinen bu zat, Düzköy'ün kültürel kimliğinin en güçlü temsilcisidir.
Haçkalı Hoca Baba (Küstülüzade Hafız Mustafa Efendi), Doğu Karadeniz bölgesinin ve özellikle Trabzon'un manevi dünyasında derin izler bırakmış, yöre halkı tarafından büyük saygı ve sevgiyle anılan önemli bir din alimidir.
Hayatı ve Eğitimi
1864 yılında Trabzon'un Of ilçesinde (bazı kaynaklara göre Hayrat civarı) dünyaya gelmiştir. Çocukluk ve gençlik yıllarında Kur'an-ı Kerim eğitimi alarak hafızlık icazetini tamamlamıştır. Manevi yolculuğunda dönemin büyük alimlerinden dersler almış, tasavvufi eğitimini ise Çorumlu Şeyh Hacı Mustafa Efendi'den tamamlayarak icazet almıştır.
"Haçkalı" Unvanı
Hayatının büyük bir kısmını Düzköy ilçesinin o dönemki adıyla Haçka (günümüzde Düzköy) yaylasında ve köylerinde geçirdiği için bu unvanla anılmaya başlanmıştır. Burada hem dini eğitim vermiş hem de halkın sosyal ve manevi sorunlarıyla yakından ilgilenmiştir.
Kişiliği ve Tebliği
Haçkalı Hoca Baba, sadece cami kürsülerinde değil, pazar yerlerinde, kahvehanelerde ve halkın toplu bulunduğu her alanda İslam'ı anlatmasıyla tanınır. Gösterişten uzak, sade ve mütevazı yaşantısıyla bilinir. Dönemin zor şartlarına rağmen bölgeyi köy köy gezerek toplumsal barışı ve dini değerleri yaymaya çalışmıştır.
Milli Mücadele Dönemi
Bölgedeki Rus işgali sırasında halkı direnişe teşvik eden ve manevi destek sağlayan figürlerden biri olmuştur. Vatan sevgisi ve toplumsal dayanışma konularındaki hassasiyeti, onun sadece bir din adamı değil, aynı zamanda bir kanaat önderi olarak görülmesini sağlamıştır.
Vefatı ve Türbesi
Haçkalı Hoca Baba, 1949 yılında Akçaabat'ta vefat etmiştir. Mezarı, bugün Düzköy ilçesinde bulunan ve kendi adıyla anılan Haçka Yaylası'ndaki caminin yanındadır.
Günümüzde mezarının bulunduğu alan görkemli bir türbe ve külliye haline getirilmiştir. Bu külliye; camisi, şadırvanı ve geniş avlusuyla her yıl özellikle yaz aylarında on binlerce ziyaretçiyi ağırlayan bir inanç turizmi merkezi konumundadır.
Kuruluşu ve Tarihi Geçmişi
Düzköy ve çevresindeki yerleşimin kökenleri Orta Çağ'a kadar uzanmaktadır. Bölge, tarih boyunca Rum Pontus İmparatorluğu ve ardından Osmanlı İmparatorluğu'nun egemenliği altında kalmıştır.
Uzun yıllar Akçaabat ilçesine bağlı bir bucak olan yerleşim, 1944 yılında belediye statüsü kazanmış, 20 Mayıs 1990 tarihinde ise ilçe statüsüne kavuşmuştur. İlçenin eski ismi olan Haçka'nın, bölgedeki tarihi geçitler ve yerleşim dokusuyla bağlantılı olduğu bilinmektedir.
Tarihi Yapılar ve Kültürel Semboller
Düzköy'ün en önemli manevi ve tarihi duraklarından biri Haçkalı Hoca Baba Türbesi'dir. Bölgenin en önemli din alimlerinden biri kabul edilen Haçkalı Hoca'nın (Küstülüzade Hafız Mustafa Efendi) hatırasını yaşatan bu külliye, her yıl binlerce ziyaretçiyi ağırlamaktadır.
Bunun yanı sıra, ilçenin yüksek kesimlerinde ve yayla yollarında Osmanlı döneminden kalma taş köprü kalıntıları ve geleneksel yayla mimarisini yansıtan ahşap-taş karışımı eski evler, ilçenin tarihi dokusunu günümüze taşımaktadır.
Doğal Güzellikler: Yer Altından Gökyüzüne
Düzköy denilince akla gelen ilk yer, dünyanın en uzun mağaralarından biri sayılan Çal Mağarası'dır. "Yer altındaki saklı cennet" olarak nitelendirilen mağara, içinden geçen deresi, şelaleleri ve sarkıt-dikit yapılarıyla doğa harikası bir atmosfere sahiptir.
İlçenin diğer doğal cazibe merkezleri şunlardır:
Şahinkaya Recreasyon Alanı: Dağ tırmanışı ve doğa sporları meraklıları için Türkiye'nin en önemli rotalarından biridir. Heybetli kaya yapısıyla doğa fotoğrafçılarının vazgeçilmezidir.
Haçka (Düzköy) Yaylası: Serin havası ve uçsuz bucaksız yeşilliğiyle bilinir. Özellikle yaz aylarında düzenlenen şenliklerle bölge kültürünü yaşatır.
Beypınarı Yaylası: Hayvancılığın ve geleneksel yaylacılığın hala diri olduğu bir doğa harikasıdır.
