Türk Dil Kurumu

Dün 12 Temmuz Türk Dil Kurumu'nun 91'inci kuruluş yıldönümüydü.

Cumhuriyetimizin en büyük kazanımlarından olan Türk Dil Kurumu (TDK), yıllardır çok önemli bir görev üstlenmektedir.

Mustafa Kemal Atatürk Dil Devrimi ile, Arapça, Farsça sözcüklerden oluşan, halkın birbirini anlamadığı 600 yıllık Osmanlıcayı tarihe gömmüş, halkına bilimde, edebiyatta, her düzeydeki etkileşimde, sanatta Türkçeyi egemen kılmanın yolunu açmıştır. 

Dokuz yüzyıl önce Kaşgarlı Mahmut'un yaptığı gibi Atatürk de, dilimizin kaynaklarını araştırmak, halkın kullandığı sözcükleri, deyimleri, atasözlerini derleyecek Türk Dil Kurumu'nu, toplumun birbiriyle kaynaşacak bir ifade düzeyine erdirmek amacıyla kurduğu kurumda dilimizin gelişmesi için ülkenin bilim insanları, yazarları, sanatçılarından oluşan kurullar oluşturulmuş, Atatürk o kurullara başkanlık yapacak kadar gelişmelerin içinde olmuştur.

Dille düşünce arasında karşılıklı bir etkileşim vardır. Dil düşünceyi, düşünce de dili geliştirir.

Atatürk'ün üzerine titrediği konulardan biri de dilimiz Türkçenin kendi benliğine kavuşması, güzelleşmesi, zenginleşmesiydi. Dilimiz için söylediği o unutulmaz özdeyişi anımsayalım: " Ülkesini, yüksek bağımsızlığını korumasını bilen Türk ulusu, dilini de yabancı diller boyunduruğundan kurtarmalıdır." Bu amaçla, Atatürk'ün gözetiminde 1932 yılında TDK kurulur. Özgürce çalışabilmesi için de yönetime bağlanmaz. Atatürk, Kurumun parasal yönünü de kendi gelirlerinden karşılar. Bu amaçla vasiyetname düzenlenir. 

TDK, 1983 yılında Kenan Evren tarafından yasal hakları çiğnenerek bir devlet dairesine dönüştürüldü.

12 Eylül 1980 darbesi toplumun üzerinden bir silindir gibi geçmiş, siyasi partiler kapatılmış, demokrasi rafa kaldırılmıştı. Diğer devrimler gibi dil devrimi de örselenmiş, TDK işlev ve kimliğini önemli ölçüde yitirmişti.

Türk Dil Kurumu'nun amaçlarını benimsemiş kişilerce Ankara'da Dil Derneği kuruldu. Dil Derneği; Türkçe Sözlük, Yazım Kılavuzu, Çağdaş Türk Dili Dergisi ve benzeri yayınlarla eski TDK'nın boşluğunu doldurmaya çalışıyor.

Dil konusu konuşulurken Konfüçyüs'e söz verilmezse eksik kalır. Konfüçyüs (551-479), dilin kurallarının bir toplum için önemine dikkat çeker. Bilgeye sorarlar; "Bir ülkeyi yönetmeye çağrılsanız ilk ne yaparsınız?" Konfüçyüs, "İlk dilden başlarım" diye söze girer, "Çünkü dil kusurlu olursa sözcükler düşünceyi iyi anlatamaz. Düşünce iyi anlatılmazsa yapılması gereken işler doğru yapılamaz. Görevler yapılmazsa töre ve kültür bozulur. Töre ve kültür bozulursa adalet yanlış yola sapar. Halk şaşkınlık içine düşer. Hiçbir şey dil kadar önemli değildir."