ABD, Kafkasya'ya da yerleşiyor

ABD Dışişleri Bakanı Marco Rubio, Ermenistan Dışişleri Bakanı Ararat Mirzoyan ile önceki gün Washington'da bir araya geldi. Buluşmada ABD ile Ermenistan; Ağustos 2025'te Beyaz Saray'da ABD Başkanı Trump, Ermenistan Başbakanı Paşinyan ve Azerbaycan Devlet başkanı Aliyev arasında düzenlenen zirvede mutabık kalınan 'Zengezur Koridoru' olarak da nitelendirilen Uluslararası Barış ve Refah İçin Trump Rotası'nın (TRIPP) hayata geçirilmesine yönelik uygulama çerçevesinde anlaşmaya vardıklarını açıkladı.Rubio ve Mirzoyan tarafından 13 Ocak'ta kaleme alınan uygulama çerçevesi, Trump Uluslararası Barış ve Refah Yolu (TRIPP) projesinin nasıl hayata geçirileceğinin yol haritası görevi görecek.

Çoğunluk hissesi ABD'nin elinde

Anlaşmaya göre bu koridorun inşası ve işletilmesi için 'TRIPP Geliştirme Şirketi' kurulacak. Şirket, belirlenen güzergah üzerinde demiryolu ve karayolu inşaatı ve geliştirilmesinden sorumlu olacak. Ermenistan'ın desteği ve arabuluculuğuyla kurulacak şirkete ilk etapta 49 yıllık geliştirme hakkı verilecek. Başlangıçta şirket hisselerinin yüzde 74'ü ABD'de, yüzde 26'sı ise Ermenistan'da olacak. Şirkete tanınan hakların 50 yıl daha uzatılması ve Ermenistan'ın hisse payının yüzde 49'a çıkması planlanıyor. TRIPP'in Ermenistan topraklarında tam olarak hangi noktalar üzerinde inşa edileceği ileride belirlenecek. Çerçeve anlaşmada Ermenistan'ın koridor üzerinde 'mutlak ve tartışmaya kapalı' egemenlik hakları olacağı vurgulandı.
ABD'nin devreye girmesinin ardından koridoru kimin kontrol edeceği Ermenistan'a yakınlığıyla bilinen İran'da tereddütlere yol açmıştı. Ermenistan Başbakanı Nikol Paşinyan, Tahran'a koridorun egemenliğinin Ermenistan'da olacağına dair teminat vermişti.

Azerbaycan anlaşmaya dahil değil

Washington ile Bakü arasında ise TRIPP koridoru hakkında henüz bir anlaşma imzalanmadı. Ancak Rubio ve Mirzoyan'ın çerçeve anlaşmayı duyurduğu gün ABD'den bir heyet Azerbaycanlı yetkililerle biraraya geldi. Azerbaycan basınına göre görüşmelerde Azerbaycan devlet kurumlarının ABD'li özel şirketlerle TRIPP projesi için nasıl işbirliği yapabileceği ele alındı ancak spesifik bir anlaşmaya varılmadı.

Zengezur Koridoru Türkiye'yi de yakından ilgilendiriyor


Zengezur Koridoru projesi, Azerbaycan ve Ermenistan arasında 2020'de yaşanan İkinci Dağlık Karabağ Savaşı'ndan sonra bölgede gündem oldu. Taraflar arasında 2020 Kasım'da Rusya arabuluculuğunda imzalanan ateşkes anlaşmasında Nahçıvan ile Azerbaycan arasındaki ulaşım yollarının açılması öngörülüyordu.
İlk etapta Ermenistan ile Azerbaycan arasındaki anlaşmazlıklar ve İran'ın tereddütleri gibi sebeplerden dolayı ilerleme kaydedilemedi. Daha sonra Azerbaycan 2023'te Dağlık Karabağ bölgesini askeri operasyon ile geri aldı. 2025'te ABD'nin arabulucu olarak devreye girmesiyle proje yeniden gündeme geldi. Azerbaycan Cumhurbaşkanı İlham Aliyev ve Ermenistan Başbakanı Nikol Paşinyan, ABD Başkanı Donald Trump'ın ev sahipliğinde başkent Washington'da Ağustos 2025'te bir araya geldi. Taraflar Beyaz Saray'da bir Barış Deklarasyonu imzaladı.
Trump, adı "Trump Uluslararası Barış ve Refah Yolu" olarak değişen Zengezur koridoru projesi hakkında ABD ile Ermenistan'ın 99 yıllık bir anlaşma imzaladığını duyurdu. Anlaşmanın 99 yıl daha uzatılacağını söyleyen ABD Başkanı, "Amerikalı şirketler burayı kalkındıracak ve çok da para harcayacak" diye konuştu.
İlerleyen aylarda ABD, projeye 145 milyon dolar (yaklaşık 6.2 milyar lira) yatırım yapacağını duyurdu. Cumhurbaşkanı Recep Tayyip Erdoğan, 21 Temmuz 2025'te yaptığı bir açıklamada "Zengezur Koridoru sadece Azerbaycan, Ermenistan ve Türkiye'ye değil bölgedeki diğer ülkelere de fayda sağlayacak" diye konuşmuştu.
Ulaştırma ve Altyapı Bakanı Abdulkadir Uraloğlu da Zengezur Koridoru'nun "Türk dünyasına, Türk cumhuriyetlerine, Uzak Doğu'ya bağlanacak en kestirme yol olacağını" belirtmişti.

Rusya bön bön izliyor

Soğuk Savaş sonrasında Birleşmiş Milletler'de Sovyetler Birliği'nin devamı olarak veto hakkını elde eden Rusya, ABD'nin Kafkasya'ya (Gürcistan ve Ermenistan), Çin'in ve AB'nin Orta Asya'ya gelmesiyle eski Sovyet coğrafyasında gücünü önemli ölçüde kaybetti. Ukrayna ile gereksiz bir savaşa tutuşan Rusya, Orta Doğu'daki ana müttefiki Suriye'yi de 2024 sonunda kaybetmişti. Zaten Esad'ı da İsrail saldırılarına karşı korumuyordu. Aynı İsrail, Rusya'nın BRICS'ten müttefiki İran'a saldırdığında, Tahran yönetimi Rusya'dan sadece sözlü destek alabilmişti. Lafla peynir gemisini yüürtmek ne mümkün! Dahası ABD, Rusya'nın Latin Amerika'daki iki müttefikinden biri Venezuela'nın Devlet Başkanı Maduro'yu yatak odasından aldığında da sesini çıkaramadı. Oysa Maduro, bir gün önce Çin heyeti ile görüşmüştü. Bu durum, Rusya ve Çin'in istihbaratlarının da dandik olduğunu ortaya koyuyor. Bu gelişme ABD'nin hedefinde olan Kolombiya Cumhurbaşkanı Petro'yu geçen hafta "Çin ve Rusya ile ittifak işe yaramıyor" sözünü sarfetmeye mecbur etti.