ANALİZ - İmdada Katar yetişti
Katar, Perşembe günü imzalanan anlaşmayla Borsa İstanbul'un yüzde 10'luk payını satın aldı. Katar devletinin yatırım fonu olan Katar Yatırım Otoritesi'nin (QIA) ortaklık için ne kadar ödediği açıklanmadı. Böylece Türkiye Varlık Fonu'nun Borsa İstanbul'daki payı yüzde 80.6'a düştü. Dahası net döviz rezervleri eksiye düşen Türkiye'ye uzun bir aradan sonra az da olsa sıcak para girişi oldu.
27.11.2020 14:22:00
RECEP BAHAR / HABER YORUM
Katar, Türkiye'nin net döviz rezervinin 'eksi'ye düştüğü bir dönemde hükümetin imdadına yetişti. Elbette bu karşılıksız olmadı. Katar, İstinye'deki İstinye Park'ın bir bölümü ile yine İstinye'de bulunan Borsa İstanbul'un yüzde 10'luk hissesini aldı. Ayrıca Kanal İstanbul'un ana ortağı olarak öne çıktı. Nitekim Cumhurbaşkanı Erdoğan'ın bugün Kanal İstanbul ile ilgili açıklama yapması da bu işbirliğini ortaya koyuyor.
Borsa İstanbul'dan şimdilik küçük pay
Katar, Perşembe günü imzalanan anlaşmayla Borsa İstanbul'un yüzde 10'luk payını satın aldı. Katar devletinin yatırım fonu olan Katar Yatırım Otoritesi'nin (QIA) ortaklık için ne kadar ödediği açıklanmadı. Böylece Türkiye Varlık Fonu'nun Borsa İstanbul'daki payı yüzde 80.6'a düştü. Katar ile anlaşma imzalanmadan önce Türkiye Varlık Fonu'nun (TVF) Borsa İstanbul'daki payı yüzde 90.6'ydı. Borsa İstanbul'un diğer ortakları ise şöyle: Yüzde 1.30'una Türkiye Sermaye Piyasaları Birliği (TSPB), yüzde 2.30'una Borsa İstanbul A.Ş., yüzde 5.80'ine aracı kurumlar, bankalar, kıymetli maden, döviz şirketleri ile diğer şirketler sahip. Son yıllarda iki ülke arasında yapılan ticari anlaşmaların sayısının artması, Türkiye'nin Katar'ı Batılı ortaklarının yerine mi koymaya çalıştığı sorusunun ortaya çıkmasına neden olmuştu.
Avrupa, Borsa'dan çıkmıştı
2015 yılında Avrupa İmar ve Kalkınma Bankası (EBRD) ile Borsa İstanbul arasında strateijik ortaklık anlaşması imzalanmış, böylece Borsa İstanbul'un yüzde 10'luk payına EBRD sahip olmuştu. Ancak 2019 yılında Halkbank'ın eski yöneticisi Hakan Atilla'nın Borsa İstanbul Genel Müdürü olarak atanmasının ardından EBRD payını TVF'ye geri sattı. Türkiye ile Katar arasındaki ilişkiler, 2016'daki darbe girişiminden beri güçleniyor. Suudi Arabistan öncülüğündeki Körfez ülkelerinin uyguladığı boykot sırasında Türkiye'nin Katar'a destek verdiği belirtilirken Türkiye'nin 2017'den beri Katar'daki üste askerlerinin bulunduğu aktarıldı. 2018'deki kur krizi sırasında Katar, Türkiye'ye 15 milyar dolar yatırım yapmış ve kredi hattının açtığını belirtmişti. Bu yıl da iki ülkenin merkez bankaları aralarındaki swap anlaşmasının limiti 15 milyar dolara yükseltildi.
FT: Katar yine zor zamanda yetişti
Nitekim İngiliz Financial Times (FT) gazetesi ise Katar'ın yine Türkiye ekonomisinin zor bir döneminde çeşitli anlaşmalarla yetiştiğini aktardı.
Gazete yapılan bu anlaşmaların miktarları düşük bile olsa Türkiye'nin doğrudan yabancı yatırıma ihtiyaç duyduğu bir dönemde önemli olduğunu vurguladı. Türkiye'ye yapılan doğrudan yabancı yatırım geçen yıl 5.6 milyar dolara düşmüştü, bu da son 15 yılın en düşük verisi olmuştu.
Borsalar nasıl işliyor ve para kazanıyor?
Borsa İstanbul'a dair yapılan anlaşma ise borsaların yapısının nasıl olduğu ve diğer ülkelerde borsaların nasıl yönetildiğine dair soru işaretlerinin de ortaya çıkmasına neden oldu. Borsaların nasıl yönetildiği düşünülürse bankalar gibi herhangi bir finansal kurumdan farklı olmadıkları görülebilir.
Ancak bir borsanın performansı, o ülkenin ekonomisinin gücüne ve yabancı yatırımcının duyduğu ilgiye işaret ettiği için bulunduğu ülke açısından önem taşıyor. Borsalar, bir yatırım aracı olan tahvil, bono ve hisse senedi gibi menkul kıymetlerin alınıp satıldığı pazar yerleri olarak tanımlanabiliyor.
Tarih içinde borsaların kurulmasına ihtiyaç duyulmasının önemli bir sebebi şirketlerin hisselerini satacakları bir pazara ihtiyaç duymaları ve bu pazarın bir otorite tarafından düzenlenmesi gerekliliği oldu. Borsalar, işlem yapılan şirketlerden ve menkul kıymetleri alıp satan taraflardan aldıkları işlem ücretleriyle gelir elde ediyor. Borsaların nasıl yönetildiği ve şirket yapıları ise her ülkede değişiyor. Mesela Japonya'daki Tokyo Menkul Kıymetler Borsası ise bankalar ve yatırım şirketlerinin sahipleri arasında bulunduğu bir anonim şirket. İşlem kapasitesi açısından dünyanın en büyük dördüncü borsası olan Londra Borsası ise halka açık bir şirket olan London Stock Exchange Group tarafından işletiliyor. Borsa İstanbul Genel Müdürü Hakan Atilla Şubat ayında, Borsa İstanbul'un bu yılın sonunda halka arza arz edilmeye hazır olacağını söylemişti.
