MURAT ÇABAS / ANALİZ HABER

Milyonlarca işçi ve işveren için bugün yeni bir dönem başlıyor. Covid-19 pandemisiyle mücadeleye yönelik Nisan 2020'de başlayan iş hayatındaki bazı uygulamalar 30 Haziran 2021 tarihi itibarıyla son buldu. Yeni bir karar alınmadığı takdirde bugünden itibaren artık kısa çalışma ödeneği, nakdi ücret desteği ve işten çıkarma yasağı yok. Gerek iş dünyasının önemli isimleri, gerekse işçi sendikaları temsilcileri, pandeminin tüm dünyada ve ülkemizde etkisinin devam ettiğini, ekonomik koşulların iyileşmediğini vurgulayarak, bu uygulamaların en azından yıl sonuna kadar devam etmesi gerektiğini belirtiyorlar. Eğer tedbirler devam etmezse, işverenlerin ciddi zarar göreceği ve işsizliğin patlayağı konusunda da uyarıyorlar.

İşveren, desteklerin kesilmesine dayanamaz

Geçtiğimiz sene 17 Nisan tarihinde verilmeye başlanan kısa çalışma ödeneği ve nakdi ücret desteğinin önce 17 Mayıs 2021 tarihinde biteceği açıklanmıştı. Ancak daha sonra bu tarih uzatılarak 30 Haziran'a kadar uzatılmıştı. Herhangi bir değişiklik yapılmadığı takdirde, Haziran ayı ödemeleri, Temmuz ayı başında vatandaşların hesabına son kez yatacak. Bundan sonra normal çalışma dönemi başlayacak, sigorta pirimleri 30 gün üzerinden yatırılacak ve çalışanlara işveren tarafından tam maaş ödemesi yapılacak. Diğer taraftan, 17 Nisan'dan itibaren uygulanan ve İş kanunu geçici onuncu maddesi ile getirilen fesih (işten çıkarma) yasağı da 30 Haziran 2021 itibariyle sona erdi. 30 Haziran itibariyle fesih yasağı ve dolayısıyla tek taraflı ücretsiz izne gönderme hakkı veren geçici onuncu madde hükümleri ortadan kalktı. İşverene verilen desteklerin kesilmesi işveren üzerinde pandemi şartlarında ciddi bir maliyet baskısı oluşturacak ve bu baskıya dayanamayan işveren, işten çıkarma yasağının kalkmasıyla da işçlerini çıkartma yolunu tercih edecek.

Milyonlarca çalışan işsiz kalabilir

Uzmanlar, kısa çalışmadan yararlanan çalışan sayısının 1 milyon 200 bin, ücretsiz izinden yararlanan çalışan sayısının 2 milyon 600 bin olduğuna dikkat çekerek "Milyonlarca çalışan yarından itibaren sokağa atılabilir" uyarısında bulunuyor. Ücretsiz izin sırasında sigorta primlerinin yatırılmadığını ve kısa çalışmada da eksik yatırıldığını hatırlatan uzmanlar, bugünden itibaren iş sözleşmesi feshedilecek kişilerin çoğunun işsizlik maaşı için gerekli olan son 3 yılda 600 gün prim ödenmesi şartını yerine getiremeyeceklerini ve işsizlik maaşından mahrum kalacaklarını söylüyor, kısa çalışma ve nakdi ücret desteğinin devam etmesi gerektiğini belirtiyor. Uzmanlar, pek çok işletmenin henüz belini doğrultamadığını, özellikle hizmetler sektöründe ciddi bir işsizlik artışı beklediklerini ifade ediyor.

Cumhurbaşkanı'nın uzatma yetkisi yok

Çalışanı işten çıkarma ilk kez 17 Nisan 2020 tarihinde yasaklanmıştı. Yasağı, 30 Haziran 2021'e kadar üçer aylık sürelerle uzatma yetkisi Cumhurbaşkanı Erdoğan'a verilmişti. Bu sebeple, kısa çalışma ödeneği, işten çıkarma yasağı ve nakdi ücret desteğinin devam edebilmesi için yeni bir kanun gerekiyor.

DİSK: "İşsizlikte çok sert artışlar yaşanacak"

Türkiye Devrimci İşçi Sendikaları Konfederasyonu (DİSK) Genel Başkanı Arzu Çerkezoğlu, işten çıkarma yasağı ve kısa çalışma ödeneği uygulamasının sonlandırılmasını değerlendirdi. Koronavirüs salgınının toplumsal etkilerinin devam ettiğini belirten Çerkezoğlu, "Türkiye tarihinin en büyük iş ve istihdam kaybını yaşıyoruz. İşsizlik Cumhuriyet tarihinin rekorlarını kırıyor. Böyle bir süreçte koronavirüs salgını çok derin ekonomik tahribat yarattı" dedi. İşten çıkarma yasağı olmasına rağmen "Kod 29" ile işten çıkarmaların devam ettiğini söyleyen Çerkezoğlu, "İşten çıkarma yasağı ile birlikte işverenlere, işçileri tek taraflı ücretsiz izne çıkarma hakkı verildi. Salgının başından itibaren 2,5 milyondan fazla işçi ücretsiz izne çıkarıldı ve aylık bin 500 lira ile geçinmek zorunda kaldı" diye konuştu. İstisnalar ortadan kaldırılarak işten çıkarma yasağının uygulanması gerektiğini dile getiren Çerkezoğlu, "İşten çıkarma yasağı ve kısa çalışma ödeneği uygulamasının sonlandırılması, yaşanan gelir kaybını ve işsizliği ciddi bir biçimde artıracaktır. İşsizlikte çok sert artışlar yaşanacaktır" dedi.

İş dünyası desteklerin devamını istiyor

Türkiye İşveren Sendikaları Konfederasyonu (TİSK) Yönetim Kurulu Başkanı Özgür Burak Akkol, Kovid-19 salgını kaynaklı olumsuzlukların sürdüğünü belirterek, kısa çalışma ödeneği uygulamasının yıl sonuna kadar devam ettirilmesini talep etti. Yapılan açıklamada, "Kısa çalışma ödeneği uygulamasının ekonomik ve sosyal şartlar tam olarak iyileşene kadar devam etmesinin istihdamın korunmasında kritik öneme sahip olduğunu düşünüyoruz" denildi.
Bursa Ticaret ve Sanayi Odası (BTSO) Yönetim Kurulu Başkanı İbrahim Burkay yaptığı değerlendirmede, "İstihdamın sigortası olan kısa çalışma ödeneği desteğinin yıl sonuna kadar uzatılmasını bekliyoruz" dedi. Burkay şunları söyledi: "Ülke olarak yatırım, üretim ve sosyal refaha ulaşmamızın önündeki en büyük engel yüksek faiz, yüksek enflasyon ve istikrarsız döviz kurlarıdır. Sanayicimizin ve üreticimizin üzerindeki yükü ne kadar hafifletebilirsek hedeflerimize o denli hızlı koşacağımıza inanıyorum. Bu sebeple ülkemizin yüksek faiz-yüksek enflasyon sarmalından hızla kurtulması gerekiyor. Diğer taraftan sağlıktaki normalleşmenin ticarete de yansıması için devletimizin firmalarımıza sunduğu destekleri sürdürmesi gerekiyor. Bu noktada özellikle kısa çalışma ödeneği gibi bu dönemde istihdamın sigortası olan çok önemli bir desteğin de yıl sonuna kadar uzatılmasını bekliyoruz."

İşten çıkarma yasağına rağmen işsizlik patlamıştı

İşten çıkarma yasağı olmasına rağmen TÜİK'in verilerine göre Nisan 2021'de bir önceki aya göre resmi işsiz sayısı 275 bin kişi artarak 4 milyon 511 bin kişiye yükselmişti. Geniş tanımlı işsiz sayısı ise Nisan'da 9 milyon 837 bin kişiye ulaşmıştı. Uzmanlar, yasaklara ve desteklere rağmen işsizlik bu kadar hızlı artış gösteriyorsa, normal sürece geçildiğinde çok daha vahim bir işsizlik tablosuyla karşılaşılacağı konusunda uyarıyor.