Asırlık ders: Sakarya

Yıllar… On yıllar… Ve bugün bir asır geçmiş olsa da güncelliğini koruyan bir derstir Sakarya Meydan Muharebesi. 

23 Ağustos-13 Eylül 1921… Sadece savaş değil, Mustafa Kemal Atatürk'ün tüm dünyaya verdiği bağımsızlık ve barış dersi.

Sakarya Meydan Muharebesi hakkında, 19 Eylül 1921'de Mustafa Kemal Paşa, Türkiye Büyük Millet Meclisi'nde, şu önemli açıklamayı yapmıştır:

"Efendiler, Türkiye Büyük Millet Meclisi Ordusunun Sakarya'da kazanmış olduğu meydan muharebesi pek büyük bir meydan muharebesidir. Tarih-i harbde misli belki olmayan bir meydan muharebesidir. Malûmu âlileridir ki, büyük meydan muharebelerinden biri olan Mukden meydan muharebesi dahi yirmi bir gün devam etmemiştir. Binaenaleyh, ordumuzun tarih-i harbe bir numune bahşeden bu zaferi ihraz etmiş (kazanmış) olması itibariyle, heyet-i celilenizi tebrik ederim."

Meclis aynı gün 19 Eylül 1921'de kabul edilen bir kanunla, Türk ulusunun bir şükranı olarak Mustafa Kemal Paşa'ya müşirlik (mareşallik) rütbesi ile Gazilik unvanı verdi.

Sakarya zaferi, dış ilişkilerimizde durumumuzu düzeltmeye ve itibarımızı arttırmaya da neden oldu.

9 Haziran 1921'den beri Ankara'da Fransız temsilcisi Franklin Bouillon'la yapılan görüşmeler, Sakarya zaferinden sonra, 20 Ekim 1921'de Ankara'da olumlu bir şekilde sonlanarak, Ankara İtilâfnamesi adıyla imzalandı. 2 Ocak 1922'de de Ankara'da Türkiye Büyük Millet Meclisi Hükûmetiyle Ukrayna Sovyet Sosyalist Cumhuriyeti arasında bir dostluk antlaşması imzalandı.

Sakarya zaferi, askerlik ve politika bakımından Kurtuluş Mücadelemizin önemli bir aşaması olmuştur.

Sakarya Meydan Muharebesi'nin siyasi sonuçlarını yokladığımızda;

10 Temmuz 1921'de başlayan büyük Yunan taarruzu ilk adımda gelişmiş, Yunanlılar, Afyon, Kütahya ve Eskişehir'i ele geçirmişlerdi. Sakarya'nın doğusuna çekilen Türk Ordusu, yirmi iki gün süren çetin savaşlardan sonra, 13 Eylül'de Yunan ordusunu tam bir yenilgiye uğratmış ve çekilmeye mecbur bırakmıştı. Sakarya başarısı, Türkiye Büyük Millet Meclisi Hükûmetinin ve ordularının gücünü bütün dünyaya tanıtmıştır. Gazi Mustafa Kemal Paşa, Sakarya zaferinden sonra, dünya kamuoyunun bilgisine de sunulan söylevinde, İstiklâl Savaşı'mızın amacını belirtmişti:

"Biz hududu milliyemiz dahilinde hür ve müstakil yaşamaktan başka bir şey istemiyoruz. Türkiye Halkı, Türkiye Büyük Millet Meclisi ve onun hükûmeti, her medeni millet ve hükûmet gibi varlığını, hürriyet ve istiklâlinin tanınması talebinde katiyen musirdir ve bütün davası da bundan ibarettir." 

Sakarya Savaşı öncesi devrede, Yunanlıların bölgesel başarı göstermeleri üzerine, Rusların Moskova Antlaşması'na da aykırı olarak, en sıkışık ve bunalımlı günlerde, Anadolu'da Milli Hükûmetin yerine geçecek bir idarenin kurulması için Enver Paşa ile gizli gizli görüşmeleri, Kürtleri açıkça kışkırtmaları, Yunanlılarla müzakereye girişmiş olmaları, Pontuscuları kışkırtmış olmaları, Milli Hükûmeti sarsmıştır.

Ali Fuat Cebesoy'a göre, "Sakarya'da Yunanlılara karşı kazanmış olduğumuz muzafferiyet ve o sırada Polonyalılardan almış oldukları şiddetli ültimatom, Sovyet Hükûmetini bize yanaştırmıştı."

Sakarya zaferi, Türk Devletinin Sovyet Rusya ile ilişkilerinde bir dönüm noktası olmuştur. Sovyet Rusya'nın aracılığı ile 13 Ekim 1921'de Kars'ta Ermenistan, Azerbaycan ve Gürcistan arasında bir antlaşma imzalanmıştır. Bu sözleşme ile Moskova Antlaşması'nın bu devletlerle ilgili bölümleri yeniden düzenlenmiştir.

Sakarya zaferinden sonra imzalanan önemli antlaşmalardan biri de Türk ve İngiliz esirlerinin mübadelesine aittir. Bu sözleşme ile Malta'ya sürülen Türklerin Anavatana dönmeleri de sağlanmış ve esir mübadelesi eşit koşullarda yapılmıştır.

Son söz yerine; 

İtibardan tasarruf edilmez diyerek lüks, şatafat ve israftan ödün vermeyenler!

Yüzyıl önce Atatürk'ün verdiği derse bakın da itibar nasıl kazanılırmış, öğrenin!