Ay dünyaya kütleçekim kuvveti uygular

Gelgitler, özellikle kıyı bölgelerinde fark edilir ve birçok ekolojik, ekonomik ve navigasyonel öneme sahiptir.

Ay, Dünya'ya yakın olduğu için okyanuslar üzerinde güçlü bir kütleçekim kuvveti uygular. Bu kuvvet, Ay'a bakan tarafta okyanus sularını çekerek bir gelgit şişkinliği oluşturur.

Aynı zamanda, Dünya'nın Ay ile birlikte dönmesi sonucu oluşan merkezkaç kuvveti, Dünya'nın Ay'a uzak olan tarafında da ikinci bir şişkinlik yaratır.

Ay'ın çekim kuvvetinin etkisi büyük
Gelgitlerin birincil sebebi Ay'ın Dünya üzerindeki çekim kuvvetidir. Ay, Güneş'ten daha küçük olsa da Dünya'ya daha yakın olduğu için gelgitlerin oluşumunda daha baskındır.

Güneş'in kütleçekim kuvveti de gelgitler üzerinde etkilidir. Güneş'in Ay'a göre uzaklığı daha fazla olduğundan, gelgitlere katkısı Ay'dan daha düşüktür. Ancak, Ay ve Güneş hizalandığında (Yeniay ve Dolunay), gelgitler daha güçlü hale gelir. Buna spring tide (kabaran gelgit) denir. Ay ve Güneş dik açılardayken (ilk dördün ve son dördün), gelgitlerin etkisi zayıflar. Buna neap tide (zayıf gelgit) denir.

Dünya'nın kendi ekseni etrafındaki dönüşü, gelgitlerin periyodik olarak yükselip alçalmasına neden olur. Genellikle bir bölgede günde iki kez yüksek ve iki kez alçak gelgit görülür.

Gelgitler, kıyı şeridinin şekline ve derinliğine bağlı olarak farklılık gösterebilir. Özellikle dar körfezlerde ve haliçlerde gelgitler daha belirgin hale gelir.

Gelgitler, kıyı ekosistemlerinin düzenlenmesinde önemli bir rol oynar. Örneğin, mangrov ormanları ve gelgit düzlüğü canlıları için yaşam alanı sağlar.

Gelgitler, Ay, Güneş ve Dünya'nın etkileşiminin doğrudan bir sonucudur ve gezegenimizdeki su döngüsü, ekosistemler ve ekonomik faaliyetler için büyük önem taşır.