Brexit için kritik gün

ORHAN DEDE/DETAY HABER

Bugün  Brüksel'de İngiltere'nin Avrupa Birliği'nden (AB) ayrılması (Brexit) sürecinde önemli bir toplantı gerçekleşecek. AB üyesi ülkelerin devlet ve hükümet başkanlarının katılımıyla Belçika'nın başkenti Brüksel'de bugün (25 Kasım) toplanacak AB Zirvesi'nin gündeminde Brexit konusu var.

AB Konseyi'nde yapılacak zirvede, AB ve İngiltere arasında yaklaşık 1.5 yıldır devam eden Brexit müzakerelerinde sağlanan ilerleme kapsamlı bir şekilde değerlendirilecek.

Zirvede, AB üyesi ülke liderlerinin, 585 sayfalık "ayrılık anlaşmasına" imza atması ve İngiltere ile AB arasında gelecekte inşa edilecek ilişkiyi belirleyecek "siyasi deklarasyonu" da onaylaması bekleniyor. AB ve İngiltere müzakerecileri tarafından hazırlanan ayrılık anlaşması metninin Brexit sonucunda ortaya çıkacak bütün konularda hukuki netlik sağlaması öngörülüyor.

Anlaşmayla, AB ve İngiltere vatandaşlarının karşılıklı olarak ikamet ettikleri ülkelerde daha önce olduğu gibi yaşamaya, çalışmaya, eğitim almaya ve sosyal haklardan yararlanmaya devam edebilmeleri amaçlanıyor.

AB üyesi 28 ülke olarak geçmişte verilen mali taahhütlerin de İngiltere tarafından tam olarak yerine getirileceğine dikkati çekilen anlaşmada,  Avrupa Atom Enerjisi Topluluğu (Euratom), fikri mülkiyet hakları, coğrafi işaretler, tescilli ticari ürünler, kişisel verilerin korunması gibi alanlarda ortak çözümler yer alıyor.

Anlaşmada, AB üyesi İrlanda Cumhuriyeti ile İngiltere'ye bağlı Kuzey İrlanda arasındaki sınır sorununa yönelik çözüm de bulunuyor.

İngiltere'ye veto tehdidi

AB üyesi ülke liderleri bugün gerçekleşecek zirvede 585 sayfalık 'ayrılık anlaşmasına' imza atacaklar. Ayrıca geçtiğimiz günlerde zorlu geçen müzakerelerden sonra uzlaşılan İngiltere ile AB ilişkilerinin gelecekte nasıl olacağını belirleyecek 'siyasi deklarasyonun' da onaylaması gerekiyor. Burada önemli pürüzler var.

Bu pürüzlerin başında ise İspanya ile İngiltere arasında uzun yıllardır siyasi krize neden olan Cebelitarık meselesi geliyor.

İspanya'nın eski sömürgesi Küba'ya 32 yıl sonra Başbakan düzeyinde resmi bir ziyaret gerçekleştiren İspanya Başbakanı Pedro Sanchez, Küba'nın başkenti Havana'da düzenlediği basın toplantısında, "Cebelitarık meselesinde anlaşma sağlanamazsa, AB Konseyi zirvesi de büyük bir olasılıkla gerçekleşmeyecek, bu gayet açık. Eğer değişiklik olmazsa, Brexit'i veto edeceğiz" şeklinde tehditvari konuştu.

İngiltere ve Avrupa Birliği, her ne kadar Brexit sonrası ilişkilerin şeklini belirleyecek siyasi deklarasyon taslağında anlaştığını duyursa da Brexit anlaşması taslağındaki mevcut ifadelerin yeterli olmadığını savunan İspanya hükümeti, Cebelitarık'ın statüsü ile ilgili durumun hukuki açıdan netleştirilmesini istiyor.

Anlaşmanın 184'üncü maddesindeki "siyasi deklarasyon" ve "gelecekteki ilişkiler" ifadelerinin Cebelitarık ile ilgili müzakerelerin AB ve İngiltere arasında yürütüleceği şeklinde anlaşılabileceğine dikkati çeken İspanyol hükümeti yetkilileri, yarımada ile ilgili müzakerelerin sadece İngiltere ve İspanya arasında yürütülebileceğinin yazılı bir garantiyle açıklığa kavuşmasını şart koşuyor.

Zorlu onay süreci

İspanya'nın da ikna edilip, söz konusu onaylar bugün AB Zirvesi'nde beklendiği gibi onaylanırsa dahi geçilmesi gereken zorlu bir süreç var.

Bugünkü zirvede her konuda uzlaşma sağlanırsa Brexit'te ikinci aşamaya geçilecek. Bu aşamada ayrılık anlaşması ve siyasi deklarasyonun İngiltere Parlamentosu'nda onaylanması gerekiyor.

Bu aşamada İngiltere Başkanı Therese May'in başında olduğu İngiltere hükümetini zor günler bekliyor. Zira Parlamentodaki muhalifler AB ile yapılan anlaşmayı bir tuzak olarak görüyor ve çok sert eleştiriler yöneltiyor. Bu muhalefete rağmen ayrılık anlaşması ve siyasi deklarasyon İngiltere Parlamentosu'nda onaylanırsa Avrupa Parlamentosu'nda İngiltere'nin AB'den ayrılma teklifi oylamaya sunulacak. Kabul için salt çoğunluk yeterli olacak.

Daha sonra anlaşma AB Konseyi'nin onayına sunulacak. Süreçte herhangibir tıkanıklık yaşanmazsa 29 MArt 2019'da İngiltere resmen AB'den ayrılmış olacak. Ayrılık sürecinde son aşamada Aralık 2020'ye kadar sürecek bir geçiş süreci başlayacak. ve bu süreç gerekirse uzatılabilecek.

Bir olasılık daha var

Buraya kadar Berzit sürecinin sorunsuz işlemesi halinde yol haritasının nasıl olacağını ortaya koyduk. Peki süreç tıkanırsa ne olacak?

Uzmanlar İspanya'nın da bir şekilde ikna edilmesiyle bugünkü AB Zirvesi'nden olumlu bir sonuç bekliyor.

Ancak ardından anlaşmalara onay vermesi gereken İngiltere Parlamentosu'ndan nasıl bir sonuç çıkacağını kestirmek çok zor.

Ayrılık anlaşması ve siyasi deklarasyon İngiltere Parlamentosu'nda kabul edilmezse Brexit süreci çok farklı bir kulvarda ilerleyecek. Parlamentonun reddinden sonra İngiltere hükümeti 21 gün içerisinde yeni bir plan hazırlamak zorunda.

Bu yeni plan onay mekanizmalarından geçemezse şu seçeneklerden biri ya da birkaçı gündeme gelecek: "İngiltere'nin anlaşma olmadan AB'den çıkması, yeniden referandum, yeniden müzakere ya da genel seçimler."