Covid-19 ile ilgili yaşadıklarımız ve önerilerim -5-

(...dünden devam)

3. Covid-19 enfeksiyonu şu anda genel olarak basit bir üst solunum yolu enfeksiyonu ve hafif alt solunum yolu enfeksiyonu halinden orta derecede bir alt solunum yolu enfeksiyonu şeklinde evde medikal tedavi izolasyon ile %80 kontrol altına alınabilirken, %13.8 oranında ağır solunum yetersizliği, %6.1 oranında kritik seviyede solunum yetersizliği, septik şok ve/veya çoklu organ yetersizliği yaratacak kadar ölüm oranı yüksek bir durum yaratmaktadır (5).

Bu %20'lik ağır kesim hastanede tedavi gören kesim olarak bu hastalarda gerek viral enfeksiyonun doku ve organlara zarar vermesi ve gerekse hastanede ve yoğun bakım ünitesinde yatma sırasında akut solunum yetersizliği ve kas kütlesi kaybı sonucu fiziksel fonksiyon yetersizliği ile karşımıza gelecektir. (6)

Covid-19 enfeksiyonuna bağlı hareket sistemi bulguları olarak en sık myalji %70, artaralji %50 ve yorgunluk %75 olarak sık rastlanan bulgular saptanmıştır.

Covid-19 enfeksiyonuna kas-iskelet şikayetleri ile enfeksiyon ve inflamasyon   laboratuvar parametreleri olan İnterlökim-6, procalcitonin, CRP seviyeleri ile ilişkili bulunmuştur.

Covid-19 kas-iskelet sistemi şikâyetlerinin şu ana kadar sadece hastalığın yaratmış olduğu infilamasyon ve veya bağışıklık siteminin cevabından kaynaklanan endirekt etkilere bağlanmıştır. Ancak virüsün damar endoteline ve periferik sinilerdeki direkt etkilerine bağlı olarak da bu şikâyetler gelişebilir.

Bu hastalar viral enfeksiyon sona erse bile başta solunum yetersizliğine bağlı nefes darlığı, dışardan oksijen desteği ihtiyacı, kalp damar tutulumuna bağlı çarpıntı, tansiyon düşmesi ve hareketle gelen nefes darlığı ve göğüs ağrısı, merkezi sinir sistemi tutulumuna bağlı tat ve koku duyusu kaybı, kol ve bacaklarda güçsüzlük ve dengesizlik, baş ağrısı, kas-iskelet sistemi tutulumuna bağlı kaslarda erime, güçsüzlük, halsizlik, ayakta durma, yürüme gibi günlük yaşam aktivitelerini yapmada zorluk ile özürlü ve engelli hale gelebilir.

Ayrıca hastanede ve özellikle yoğun bakım ünitesinde 15-20 günden uzun süre yatan hastalar gerek izolasyon, hareketsiz yatış, hastalığın ağır klinik tablosu, kendisine takip ve tedaviye gelen sağlık elemanları ile bırakın iletişimi, yüzünün dahi görmediği dış koruyucu giysileri ile sanki uzaylılar gibi algılanması hastalarda kaygı, korku, öfke, depresyon ve delirme hissi yaratabilmektedir.

4. Hastaların klinik bulguların ağırlık derecesi hastanın yaşı (65 yaş üstü), kalp, akciğer, böbrek karaciğer ve diyabet gibi öncesinde eşlik eden hastalıkların varlığı ve kişinin ya da önceden sigara içicisi olması bu hastalığa bağlı sakatlık ve ölüm riskini arttırdığı anlaşılmıştır. (7)

Bu nedenle insanımızın daha çocuk yaşta beslenme, düzenli egzersiz, temizlik konusunda iyi alışkanlıklar edinmesi ve sigara, alkol ve fast food beslenme gibi kötü alışkanlıklardan uzak durması sadece sağlıklı yaşam değil, uzun bir yaşamın da viral enfeksiyonlar dahil koruyucu anahtarı olarak kabul etmek gerekir.

5. Hastanede yatarak tedavi gören riskli ve komorbid hastalarda; hastanede yatış süresi ve yoğun bakım ünitesinde tedavi görmesi ve bunun süresi, hasta hayatta kalıştaki özürlülük ve engellilik durumunu etkilemektedir. (8)

Bu hastalar taburcu olduktan sonra da uzun süre aile ve sosyal güvenlik kurumunun desteğine ihtiyaç duyacaktır.

(Devam edecek…)

 

KAYNAKLAR:

5- https.www who int. Publication-detail-report- of- who- the -china joint mission on coronviruse of covid 19.

6- Brugliera, L. Spina ,A.Castellazi,P. Et all. Reahabilitaion of covid 19 patients. J. Rehab. Med. Apr.14.2020 epub 14 apr 2020

7- Zhou, F. Yu ,T. Du ,R. Et all. Cinicall course and risk factors  for mortality of adult inpatiens with covid 19 in Wuhan. Lancet 2020 28 Mar:395(10229)1054-1062

8- Biolek, S.Boundy, E.Chow,N. Et all. Severe outcomes among patients  with coronavirus disease 2019 united states 2020 Morb, Mort. Weekly Rep.27 MAR 2020,27:69(12)343-346.