Felsefî aklın Doğu'daki serüveni-I
21.12.2001 00:00:00
İslam aleminde üç büyük fitne
Birçok İslam tarihçisi Müslüman coğrafyasına tarih boyunca üç büyük fitnenin taarruz ettiğini beyan eder. Bunlardan ilki; Abbasilerin ve Selçukluların sonunu hazırlayan Moğol istilasıdır. "Moğollar, İslam oldukları halde İslam alemini silip süpürmüşlerdir. Kendi zamanlarında Nasıruddin Tûsi gibi bir bilgini himaye etmelerine, rasathaneler kurmalarına rağmen, ufak sultanlıklar ve sultanlar istila sonrasında tarumar olmuş, bir sürü göçler başlamış ve bu göçlerin ötesinde esas İslam aleminde ilmin zinde ve diri tutulmasını temin eden hamiyetkâr büyük sultanlar, vezirler ortadan kalkmıştır. (Bilgi, Bilim ve İslam, sy. 60, İSAV Yay.).
Diğer bir fitneyse, hiçbirimizin artık yabancısı olmadığı Haçlı Seferleridir. Batı Hıristiyanlarına Doğu'daki din kardeşlerini Türklerin baskı ve zulmünden (!) kurtaracak bir savaşa katılmanın dini açıdan çok şerefli bir görev olduğunu söyleyen Papa II. Urbanus (Diyanet İslam Ansiklopedisi, sy. 526) ile başlayan bu süreç tam 175 sene sürmüştür. Aslında Haçlı Seferlerinin başlangıç tarihi 28 Ekim 1095'dir, ama sonunun 1270 yılı olduğunu söylemek pek mümkün değildir. (Eğer 11 Eylül'de ABD'de meydana gelen olayları yorumlayan Başkan Bush'un Haçlı Seferleriyle ilgili sözlerini hatırlarsak düne ait gibi gözüken pek çok tarihsel realitenin bugünü nasıl etkilediği daha iyi anlaşılır. Akabinde İtalyan Başbakanı da benzer ifadeler kullanmıştır).
Sonuçları açısından ele alındığında ise, "Frenkler tıp, astronomi, kimya, coğrafya, matematik ve mimari alanlarındaki bilgilerini Arapça kitaplardan edinmişler, bu kitapları özümsemişler, taklit etmişler ve aşmışlardır. Avrupalılar endüstri alanında İslam aleminden kağıt imalatı, deri işleme, dokumacılık, alkol ve şekerin damıtılması yönetmelerini alıp, sonra geliştirmişlerdir. Avrupa tarımının Doğuyla temas sonucunda ne kadar zenginleştiği de unutulamaz: Kayısı, patlıcan, sarımsak, portakal, karpuz... "Arapça" kelimelerin listesi uzayıp gitmektedir" (Arapların Gözüyle Haçlı Seferleri, Amin Maalouf, sy. 339, Telos Yay.).
Müslümanlara Haçlı Seferlerinden kalan ise, Kudüs'te atlarının dizlerine kadar çıkan şehit kanları, darmadağın olmuş bir İslam coğrafyası ve gerektiğinde Nurettin Zengi'leri, Selahattin Eyyubileri tarih sahnesine çıkarabilecek toplumsal refleksleridir.
Müslüman dünyasına yansıyan üçüncü büyük fitneyse felsefenin Doğuya aktarılmasıdır. Bu hareket Abbasi Halifesi Me'mun'la başlamıştır. Haçlı Seferlerine ve Moğol istilasına kıyasla daha farklı bir konuma sahiptir. Çünkü yukarıda aktarılan ilk iki unsurda düşman; askeriyle, silahıyla fiziki bir varlık gösterirken hedefi İslam coğrafyasıdır. Yunan felsefesinin Doğuya geçişinde ise düşman fiziksel bir varlık olarak bulunmamaktadır ve odaklanan obje topraklar değil, zihinlerdir. Bu bakımdan felsefe hareketinin meydana getirdiği "akıl anarşisi"nin boyutlarını hesaplamak mümkün değildir.
Mehmet MARUF
Birçok İslam tarihçisi Müslüman coğrafyasına tarih boyunca üç büyük fitnenin taarruz ettiğini beyan eder. Bunlardan ilki; Abbasilerin ve Selçukluların sonunu hazırlayan Moğol istilasıdır. "Moğollar, İslam oldukları halde İslam alemini silip süpürmüşlerdir. Kendi zamanlarında Nasıruddin Tûsi gibi bir bilgini himaye etmelerine, rasathaneler kurmalarına rağmen, ufak sultanlıklar ve sultanlar istila sonrasında tarumar olmuş, bir sürü göçler başlamış ve bu göçlerin ötesinde esas İslam aleminde ilmin zinde ve diri tutulmasını temin eden hamiyetkâr büyük sultanlar, vezirler ortadan kalkmıştır. (Bilgi, Bilim ve İslam, sy. 60, İSAV Yay.).
Diğer bir fitneyse, hiçbirimizin artık yabancısı olmadığı Haçlı Seferleridir. Batı Hıristiyanlarına Doğu'daki din kardeşlerini Türklerin baskı ve zulmünden (!) kurtaracak bir savaşa katılmanın dini açıdan çok şerefli bir görev olduğunu söyleyen Papa II. Urbanus (Diyanet İslam Ansiklopedisi, sy. 526) ile başlayan bu süreç tam 175 sene sürmüştür. Aslında Haçlı Seferlerinin başlangıç tarihi 28 Ekim 1095'dir, ama sonunun 1270 yılı olduğunu söylemek pek mümkün değildir. (Eğer 11 Eylül'de ABD'de meydana gelen olayları yorumlayan Başkan Bush'un Haçlı Seferleriyle ilgili sözlerini hatırlarsak düne ait gibi gözüken pek çok tarihsel realitenin bugünü nasıl etkilediği daha iyi anlaşılır. Akabinde İtalyan Başbakanı da benzer ifadeler kullanmıştır).
Sonuçları açısından ele alındığında ise, "Frenkler tıp, astronomi, kimya, coğrafya, matematik ve mimari alanlarındaki bilgilerini Arapça kitaplardan edinmişler, bu kitapları özümsemişler, taklit etmişler ve aşmışlardır. Avrupalılar endüstri alanında İslam aleminden kağıt imalatı, deri işleme, dokumacılık, alkol ve şekerin damıtılması yönetmelerini alıp, sonra geliştirmişlerdir. Avrupa tarımının Doğuyla temas sonucunda ne kadar zenginleştiği de unutulamaz: Kayısı, patlıcan, sarımsak, portakal, karpuz... "Arapça" kelimelerin listesi uzayıp gitmektedir" (Arapların Gözüyle Haçlı Seferleri, Amin Maalouf, sy. 339, Telos Yay.).
Müslümanlara Haçlı Seferlerinden kalan ise, Kudüs'te atlarının dizlerine kadar çıkan şehit kanları, darmadağın olmuş bir İslam coğrafyası ve gerektiğinde Nurettin Zengi'leri, Selahattin Eyyubileri tarih sahnesine çıkarabilecek toplumsal refleksleridir.
Müslüman dünyasına yansıyan üçüncü büyük fitneyse felsefenin Doğuya aktarılmasıdır. Bu hareket Abbasi Halifesi Me'mun'la başlamıştır. Haçlı Seferlerine ve Moğol istilasına kıyasla daha farklı bir konuma sahiptir. Çünkü yukarıda aktarılan ilk iki unsurda düşman; askeriyle, silahıyla fiziki bir varlık gösterirken hedefi İslam coğrafyasıdır. Yunan felsefesinin Doğuya geçişinde ise düşman fiziksel bir varlık olarak bulunmamaktadır ve odaklanan obje topraklar değil, zihinlerdir. Bu bakımdan felsefe hareketinin meydana getirdiği "akıl anarşisi"nin boyutlarını hesaplamak mümkün değildir.
Mehmet MARUF
Yorumlar
Yorum bulunmuyor.
