Birleşik Kamu-İş Konfederasyonu Ar-Ge birimi KAMUAR, fiyatlarını Ankara'daki marketlerden düzenli olarak derlediği ve halkın en fazla tükettiği 64 temel gıda maddesinden oluşan bir sepeti esas alarak hazırladığı gıda fiyatları endeksinin Ağustos 2023 sonuçlarını açıkladı. TÜİK'in en son açıkladığı tüketim harcamalarıyla ilgili istatistiklere göre en zengin yüzde 20'lik kesimin tüketiminin yüzde 16.6'sını gıda için ayırırken, en yoksul yüzde 20'lik kesimde gıdaya ayrılan oran yüzde 35.8'e kadar çıkıyor. Buna göre en yoksul yüzde 20'lik yoksul kesimin bütçesinin 3'te 1'i gıdaya gidiyor. İkinci yüzde 20'lik grupta yer alanlar ise harcamalarının yüzde 29.8'ini gıdaya yüzde 25.6'sını ise konut ve kiraya ayırıyor. Dolayısıyla gıda fiyatlarında Türkiye'de son 39 aydır yaşanan kesintisiz artış en fazla toplumun sabit gelirli yoksul kesimlerini olumsuz etkiliyor. KAMUAR'ın araştırmasıyla, gelirinin büyük bölümünü gıdaya ayırmak zorunda olan ve enflasyona karşı herhangi bir koruması bulunmayan, dar ve sabit gelirlilerin, ücretlilerin ve yoksulların yaşadığı gerçek enflasyonun boyutunun tahmin edilmesi amaçlanıyor.

Gıda fiyatları 2 yılda yüzde 447 arttı

KAMUAR'ın gerçekleştirdiği "Halkın Enflasyonu" adlı araştırmada çarpıcı veriler ortaya kondu. Gıda fiyatlarında artışın devam ettiğine dikkat çekilen araştırmaya göre, seçimden sonra Türkiye yeni bir yüksek enflasyon sürecine girerken, yaz ayı olmasına rağmen gıda fiyatlarında temmuzda yüzde 12.8 gibi oldukça yüksek bir hızla başlayan artışlar, ağustos ayında da yüzde 8.9 ile devam etti. Yılın ilk sekiz aylık dönemindeki fiyat artışı yüzde 63.3'ü bulurken, gıdadaki yıllık enflasyon da yeniden üç haneli rakamlara çıkarak yüzde 102.1 olarak gerçekleşti. Sonbahar ve kış aylarında gıda enflasyonunun çok daha yüksek oranlara ulaşacağı tahmin ediliyor. Yanlış ekonomik politikaların gıda fiyatlarında tetiklediği açtığı artış, ülkedeki açlık ve yoksulluk riskini giderek daha da büyütüyor. Türkiye'nin, yıllarca sürecek bugünkü enflasyon sarmalına sürüklendiği Eylül 2021'den bu yana gıda fiyatları yüzde 447 oranında arttı. Diğer bir ifadeyle Eylül 2021'de 100 liraya satın alınan bir gıda sepeti için bu yıl temmuz ayında 547 lira ödemek gerekti.

Baz etkisi bitti artış başladı

KAMUAR raporunda yıllık enflasyondaki düşüş eğiliminin yerini artışa bıraktığına dikkat çekilerek, şunlar kaydedildi: "2022 yılında yüzde 179.3'e kadar yükselen gıda fiyatlarındaki yıllık enflasyon bu yıl haziran ayına kadar baz etkisiyle, diğer bir ifadeyle bir önceki geçen yılın aynı aylarında gıda fiyatlarında yaşanan artışın bu yılın aynı ayındaki artıştan yüksek olması nedeniyle düşüş eğilimindeydi. Yıllık enflasyonun baz etkisiyle önceki aylara ve geçen yıla göre geriliyor olması fiyatların azalmasından değil artış hızının azalmasından kaynaklanıyordu. Önceki yılın aynı ayındaki yüksek oranlı artış son bir yılın hesabından çıktığı için yıllık artış azalıyordu. Ancak temmuz ayından başlayarak aylık artışlar yeniden önceki yılın aynı ayındaki artış oranının üzerine çıkmasıyla birlikte yıllık enflasyon da yeniden da yükselmeye başladı. Haziran'da yüzde 80.5'e indikten sonra temmuzda yüzde 92.2'ye çıkan yıllık enflasyon, ağustosta üç ay aradan sonra yeniden yüzde 100'ün üzerine yükseldi."

Zam gelmeyen ürün yok gibi...

Ağustos'ta, tüm harcama gruplarında fiyatlar bir önceki yıla göre oldukça yüksek oranlarda arttı. Yaz ayı olmasına rağmen özellikle meyve fiyatlarındaki yüksek artışlar dikkat çekti. Ekmek, pirinç, un, bulgur fiyatları ağustosta bir önceki aya göre ortalama yüzde 13.2 oranında artarken, et ve balık grubu fiyatlarında yüzde 2.5 oranında artış yaşandı. Et ve balık fiyatlarında yılbaşından bu yana yaşanan artış yüzde 89'a yaklaştı. Ağustos'ta önceki aya göre süt ve süt ürünleri ile yumurta grubu fiyatları yüzde 13 oranında artarken, yağ fiyatlarındaki artış yüzde 14.9 olarak gerçekleşti. Meyve fiyatlarının yüzde 12 oranında arttığı ağustosta sebze fiyatlarında, bir önceki aya göre ortalama yüzde 2 oranında artış yaşandı.

Gıda fiyatları iki ayda yüzde 23 arttı

Ağustos'ta bakliyat fiyatları yüzde 5.6 artarken, salça, zeytin, bal, çay, tuz ve benzeri gıda maddelerinden oluşan diğer işlenmiş gıda fiyatlarındaki artış eğilimi ise yüzde 11.7'yle hızlanarak devam etti. Böylece, vatandaşlar mevcut gıda tüketim alışkanlıklarına göre seçilen 64 gıda maddesinden oluşturulan gıda sepetini satın alabilmek için ağustosta, bir önceki aya göre yüzde 8.9 oranında daha fazla para ödemek zorunda kaldı. Gıda fiyatları son iki ayda (temmuz ve ağustos) toplam yüzde 22.8 oranında artış kaydetti. Gıda fiyatları yılın ilk sekiz aylık döneminde ise yüzde 63.3 oranında artış yaşandı. Böylece seyyanen zam nedeniyle değişik maaş ve ücret seviyesine değişik oranlarda yansımış olan bu yıl temmuz ayında yılın ikinci yarısı için yapılan ücret ve maaş zamları, birçok ücretli için yılın ilk sekiz aylık dönemindeki gıda fiyat artışına yetişemedi. Yüzde 25 zamla yetinmek zorunda kalan emeklilerin satın alma gücündeki erime de hızlanarak devam etti. Bu yıl ağustosta geçen yılın aynı ayına göre ekmek, un, bulgur, makarna fiyatlarında yüzde 70.1, et-balık fiyatlarında 115.8, süt ve süt ürünleri ile yumurta fiyatlarında yüzde 55.8 oranında artış oldu. Bir yıl öncesine göre yağ fiyatları yüzde 59,3 oranında arttı. Meyve fiyatları yüzde 132.3, sebze fiyatları ise yüzde 239.6 oranında artış gösterdi. Bakliyat fiyatları son bir yılda yüzde 37.2, diğer gıda fiyatları ise yüzde 71.3 oranında zamlandı. Tarım ürünü üretici fiyatlarındaki artışlar gıda fiyatlarındaki yıllık artışın önümüzdeki aylarda da üç haneli oranlara doğru tırmanmaya devam edeceğine işaret ediyor. Eylül 2022- Ağustos 2023 aylarını kapsayan son bir yıllık dönemdeki ortalama gıda fiyatları, Eylül 2021-Ağustos 2022 dönemindeki ortalama fiyatlara göre yüzde 115.4 oranında artış gösterdi."