logo
16 KASIM 2026

İnsan iradesi ve özgürlüğü

İnsanın irade ve özgürlüğü, kesin ve açık bir gerçektir ve insan aşağıda işaret edeceğimiz çeşitli yollarla bunu anlayabilir

23.03.2026 00:10:00
Haber Merkezi
 
İnsan iradesi ve özgürlüğü
İnsan iradesi ve özgürlüğü
İnsanın irade ve özgürlüğü, kesin ve açık bir gerçektir ve insan aşağıda işaret edeceğimiz çeşitli yollarla bunu anlayabilir:

A- Herkesin vicdanı, insanın bir şeyi yapıp yapmamaya karar vermekte serbest olduğuna tanıklık eder ve bu apaçık konuda şüphe eden kimsenin, hiçbir açık hakikati kabul etmemesi gerekir.

B- Herhangi bir toplumda -ister dindar olsun ve ister olmasın- çeşitli kişiler hakkında yapılan övgü ve kınamalar, öven veya kınayan kişinin, fâilin kendi işlerinde serbest ve özgür kabul ettiğini göstermektedir.

C- İnsanın irade ve serbestliği görmezlikten gelinirse, din ve şeriat düzeni de boş ve faydasız olacaktır. Çünkü eğer her insan, daha önce kendisi için belirtilen yolu izlemek zorundaysa ve ondan bir kıl payı sapamazsa, bu durumda emir ve nehiy, vaad ve vaîd, mükâfat ve cezanın hiçbir anlamı olmayacaktır.

D- Tarih boyunca sürekli birey veya beşer toplumunu ıslah etmeye çalışan, bu yolda planlar hazırlayıp sonuca varan insanların olduğunu görmekteyiz.







Açıktır ki, bu konu insanın mecbur oluşuyla bağdaşmamaktadır; çünkü cebir görüşüne göre, bu çabaların tümü boş ve sonuçsuz olacaktır.

Bu dört delil, irade ve serbestlik ilkesini sağlam ve şüphe edilmez bir gerçek kılmaktadır.

Elbette, beşerin irade ve serbestlik ilkesinden, onun tamamen kendi başına bırakıldığı ve Allah-u Teâlâ'nın onun fiilinde hiçbir etkisi olmadığı sonucunu almamak gerekir.

Çünkü tefviz olan böyle bir inanç, insanın sürekli Allah'a muhtaç olduğu ilkesiyle çelişmekte ve yine Allah'ın güç ve yaratıcılık dairesini sınırlandırmaktadır.







Bu konuyu İmam Câfer'in ifadeleri ile açalım. Salih b. Nili şöyle der:

Ebu Abdullah'a (Câfer-i Sâdık) dedim ki: Kullar için yapabilirlikten bir pay var mıdır?"

Bana şu karşılığı verdi: "Bir fiil işledikleri zaman Allah'ın, fıtratlarına (varoluşlarına) yerleştirdiği yapabilirlikle muktedirdirler."

Dedim ki: "Bu nedir?"

Buyurdu ki: Zina eden biri mesela... Zina, fiili açısından bir alet konumundadır. Zina ettiği zaman, zina ederken zinayı yapabilen konumundadır. Eğer zinayı terk etse, terk ettiği anda onu terk etmeyi yapabilendir."

İmam ardından şunları söyledi: "Fiilden önce yapabilirlikten az veya çok bir şeye sahip değildir. Fakat fiili işlerken veya terk ederken yapabilendir."

Dedim ki: "Peki, Allah onu niçin azaplandırır?"

Buyurdu ki: "Meseleyi apaçık zihninde canlandıran kanıt ve insanların varoluşlarına yerleştirdiği işleyici alet ile...







Çünkü Allah hiç kimseyi kendisine karşı günah işlemeye zorlamaz. Hiç kimsenin küfür işlemesini istemez. Fakat kişi kafir olunca, Allah'ın iradesinde kafir olması gerçekleşir. Onlar, Allah'ın iradesinde ve ilminde hayırdan herhangi bir şeye ulaşamayacaklardır."

Ben dedim ki: "Allah onların küfür işlemelerini irade etti mi?"

İmam buyurdu ki: "Ben böyle söylemiyorum. Bilakis şöyle diyorum: Allah onların kafir olacaklarını bildi. Onlar hakkındaki bilgisinden dolayı onlar için küfür diledi. Ama bu kesin irade değil, serbestlik iradesidir." 

Hz. Resulûllah'ın (s.a.v.) vefatından sonra Müslümanlar arasında söz konusu olan meselelerden biri de; insanın fiilinin nasıl gerçekleştiğiydi. Bir grup cebir görüşünü seçerek insanı mecbur bir fâil kabul ederken, diğer bir grup da, bu görüşün zıddını kabul ederek insanın kendi başına bırakılmış bir varlık olduğunu ve onun fiillerinin Allah Teâlâ'ya isnat edilmeyeceğini savundular.







Her iki grup da gerçekte fiilin ya insana ya da Allah'a isnat edilmesi gerektiğini, ya insan gücünün ya da Allah'ın gücünün etkili olması gerektiğini düşünüyorlardı.

Oysa, burada masum Ehl-i Beyt İmamlarımızın gösterdiği üçüncü bir yol daha vardır. İmam Câfer Sâdık (a.s.) şöyle buyuruyor: "Ne cebir söz konusudur ne de tefviz; bu ikisinin arasında bir şeydir." 

Yani, fiil insana isnat edilmesine rağmen, Allah'a da isnat edilmektedir. Çünkü fiili yapan fâildir fakat buna rağmen fâili ve sahip olduğu gücü Allah yarattığı için de fiil Allah'tan ayrılmaz.







Ehl-i Beyt Ekolü'nün insanın fiilinin gerçeğini beyan etmekteki metodu, Kur'an-ı Kerim'de açıklanan şeydir. Bu semavî kitap, bazen fiili fâile isnat ettiği halde Allah'a da isnat etmektedir; yani, her iki nispeti de kabul etmektedir.

Nitekim şöyle buyuruluyor: "Attığın zaman sen atmadın, fakat Allah attı." 

Bundan maksat şudur: Hz. Resulûllah (s.a.v.) bir şeyi yaptığın-da, bu işi kendinin müstakil gücüyle değil, Allah'ın gücüyle yapmıştır. Dolayısıyla, her iki isnat da doğrudur.

Başka bir ibareyle, her şeyde Allah'ın güç ve kudreti vardır; tıpkı elektrik kablosundaki elektrik santralinden kaynaklanan elektrik akımı gibi.

Elbette elektrik düğmesine bizim basmamızla lamba yanmaktadır. "Lambayı biz yaktık" diye söylememiz doğru olduğu gibi, "Lambanın aydınlığı elektrik akımından kaynaklanmaktadır" dememiz de doğrudur.







Biz, insanın irade ve serbestliğine inanmakla birlikte, Allah Teâlâ'nın ezelden beri işlerimizden haberdar olduğuna ve bu iki inanç arasında bir çelişki olmadığına inanıyoruz. Bu ikisinin bir araya toplanmayacağına inananlar, Allah Teâlâ'nın ezelî ilminin insanın fiilini "iradî olarak" gerçekleşeceğine taalluk ettiğine ve doğal olarak da böyle ezelî bir ilmin, insanın özgürlüğüyle çelişmeyeceğine dikkat etmeleri gerekir.

Başka bir tabirle, Allah'ın ilmi, insanın fiilinin gerçekleşeceğine taalluk ettiği gibi, onun fiilinin nasıl (insanın irade ve isteğiyle) gerçekleşeceğine taalluk etmiştir.







Böyle bir ezelî ilim, insanın irade ve serbestliğiyle çelişmesi bir kenara dursun, onu sağlamlaştırmaktadır da. Çünkü eğer fiili insanın irade ve isteğiyle gerçekleşmezse, bu durumda Allah'ın ilmi gerçeği göstermeyecektir. Çünkü ilmin gerçek görüntüsü, bir şeye taalluk ettiği şekilde gerçekleşmesidir.

Doğal olarak eğer Allah'ın ilmi, insanın fiil ve eyleminin onun iradesiyle gerçekleşmesine, yani, insanın yapmak istediği eylemi serbest ve özgürce yapmasına taalluk etmişse, bu durumda fiil zorunluluk ve cebirle değil, bu özellikle gerçekleşmelidir." (Prof. Dr. Haydar Baş İmam Cafer eserinden)

Çekleri kırdırıp milyonları aktardılar: 4 ilde 11 gözaltı

Karabük merkezli 4 ilde düzenlenen operasyonda, firmaları 55 milyon TL zarara uğrattıkları tespit edilen 11 şüpheli yakalandı. Şüphelilerin, usulsüz çek bozdurma yöntemiyle yaklaşık 55 milyon TL'lik para trafiği oluşturdukları belirlendi

14.11.2026 11:39:00
İHA
 
Çekleri kırdırıp milyonları aktardılar: 4 ilde 11 gözaltı
Çekleri kırdırıp milyonları aktardılar: 4 ilde 11 gözaltı
Karabük Cumhuriyet Başsavcılığınca "nitelikli dolandırıcılık" ve "resmî belgede sahtecilik" suçları kapsamında yürütülen soruşturma çerçevesinde, İl Emniyet Müdürlüğü Kaçakçılık ve Organize Suçlarla Mücadele (KOM) Şube Müdürlüğü ekipleri çalışma başlattı.






Bir ihbarı değerlendiren ekipler, Karabük'te faaliyet gösteren bir firmanın muhasebe çalışanının, 800 bin TL ile 1,5 milyon TL arasında değişen tutarlarda çekler düzenlediğini ve bu çekleri anlaşmalı olduğu faktoring çalışanları aracılığıyla usulsüz şekilde bozdurduğunu tespit etti. Elde edilen paraların farklı kişilerin hesaplarına gönderildiği ve şüpheliler arasında paylaşıldığı öne sürüldü.

Şüpheliler arasındaki yazışma ve sesli mesajların da soruşturma dosyasına girdiği öğrenilirken, incelemelerde ilk etapta yaklaşık 55 milyon TL'ye yakın para trafiği bulunduğu belirlendi. Soruşturma kapsamında firmaların toplam 55 milyon TL zarara uğratıldığı tespit edildi.

4 ilde eş zamanlı operasyon

KOM Şube Müdürlüğü ekiplerince 45 personelin katılımıyla aralarında faktöring çalışanlarınında bulunduğu Karabük, Ankara, İstanbul ve Bartın'da eş zamanlı operasyon düzenlendi. Operasyonda Karabük'te 6, Ankara'da 3, İstanbul'da 1 ve Bartın'da 1 olmak üzere toplam 11 şüpheli yakalandı.

Karabük Emniyet Müdürlüğünden yapılan açıklamada, kent genelinde vatandaşların huzur ve güvenliğini tehdit eden suç ve suç odaklarıyla mücadelenin kararlılıkla sürdürüleceği bildirildi.



























Tekirdağ'da şiddetli rüzgar etkili oldu: Ağaçlar devrildi

Tekirdağ'ın Hayrabolu ilçesinde etkili olan şiddetli rüzgar, günlük yaşamı olumsuz etkiledi. Kuvvetli rüzgar sebebiyle ilçenin bazı noktalarında ağaçlar devrilirken, yetkililer vatandaşları dikkatli ve tedbirli olmaları konusunda uyardı

13.11.2026 14:12:00
İHA
 
Tekirdağ'da şiddetli rüzgar etkili oldu: Ağaçlar devrildi
Tekirdağ'da şiddetli rüzgar etkili oldu: Ağaçlar devrildi
Hayrabolu'da etkisini artıran kuvvetli rüzgar, ilçede çeşitli olumsuzluklara sebep oldu. Zaman zaman şiddetini artıran rüzgar nedeniyle bazı bölgelerde ağaçlar devrilirken, yaşanan olaylar vatandaşlarda tedirginliğe yol açtı.






Meteoroloji Genel Müdürlüğü'nün Marmara Bölgesi için yaptığı kuvvetli rüzgar ve fırtına uyarısında, Tekirdağ genelinde rüzgarın saatte 60 ila 90 kilometre hızla esmesinin beklendiği bildirildi. Uyarıda, ağaç ve direklerin devrilmesi, çatı uçması ve ulaşımda yaşanabilecek aksaklıklara karşı dikkatli olunması istendi.








Yetkililer, kuvvetli rüzgarın etkisini sürdürmesi sebebiyle vatandaşların zorunlu olmadıkça riskli alanlarda bulunmamalarını istedi. Özellikle ağaçların, elektrik direklerinin, reklam tabelalarının ve çatıların yakınında durulmaması gerektiği vurgulandı.






Van'da yolda kalan çiftçiler kurtarıldı

Van'ın Gürpınar ilçesinde kar ve buzlanma nedeniyle yolda kalan çiftçiler, iş makinelerinin desteğiyle kurtarıldı

13.11.2026 13:58:00
İHA
 
Van'da yolda kalan çiftçiler kurtarıldı
Van'da yolda kalan çiftçiler kurtarıldı
Van'da geçtiğimiz günlerde etkili olan kar yağışı ve buzlanmaya karşı çalışmalar devam ediyor. Gürpınar ilçesine bağlı Sıcaksu Mahallesi yolundan ilçe merkezine gitmeye çalışan çiftçiler, kar ve buzlanma nedeniyle traktör ve römorklarıyla yolda kaldı. Durumun Kırkgeçit Şantiye Şefliğine bildirilmesi üzerine ekipler hızla harekete geçti.






Bölgeye sevk edilen iş makineleriyle başlatılan çalışma ile yolda kalan traktör ve tarım makineleri halat yardımıyla iş makinelerine bağlanarak bulundukları yerden çıkarıldı. Ekiplerin çalışmasıyla çiftçilerin ana yola güvenli şekilde ulaşmaları sağlandı.








Karla mücadele ekipleri, ayrıca Sıcaksu Mahallesi'ne bağlı Tüzek Mezrası yolunda da kar temizleme çalışması yaptı.

Aile hekimliklerinde UHDS ile uzaktan sağlık hizmeti

Sağlık Bakanlığınca hayata geçirilen Uzaktan Hasta Değerlendirme Sistemi (UHDS) ile vatandaşlar aile hekimliği randevularına online olarak katılabilecek

13.11.2026 13:53:00
İHA
 
Aile hekimliklerinde UHDS ile uzaktan sağlık hizmeti
Aile hekimliklerinde UHDS ile uzaktan sağlık hizmeti
Sağlık hizmetlerine erişimin kolaylaştırılması, vatandaşlara sunulan sağlık hizmetlerinin sürekliliğinin sağlanması ve sağlık hizmetlerinde dijital imkanların etkin kullanılması amacıyla Sağlık Bakanlığı tarafından Uzaktan Hasta Değerlendirme Sistemi (UHDS) geliştirildi. UHDS; vatandaşların bulundukları ortamdan ayrılmadan, randevu aldıkları hekim ve ilgili sağlık personeliyle çevrim içi ve görüntülü görüşme gerçekleştirmelerine imkan sağlayan Bakanlığın dijital sağlık uygulaması sağlık hizmetlerinin niteliğine uygun olarak uzaktan görüşme, danışmanlık, bilgilendirme, izlem ve takip hizmetleri sunuyor.






UHDS hakkında bilgiler veren Dr. Okşan Serpil Can, "Bu sistem sayesinde vatandaşlarımız, özellikle yaşlı, engelli, kronik hastalığı bulunan veya sağlık kuruluşuna ulaşmakta güçlük yaşayan bireyler, uygun sağlık hizmetlerini bulundukları ortamdan alabilmektedir" dedi.








Aile Hekimi Dr. Okşan Serpil Can, UHDS ile vatandaşların uzaktan kolay bir şekilde danışmanlık alabileceklerini vurgulayarak "Uzaktan Hasta Değerlendirme Sistemi, yani UHDS, sağlık hizmetlerine erişimi kolaylaştıran ve vatandaşlarımızın hekimleriyle görüntülü görüşme yoluyla sağlık hizmeti almasını sağlayan önemli bir uygulamadır. Bu sistem sayesinde vatandaşlarımız, özellikle yaşlı, engelli, kronik hastalığı bulunan veya sağlık kuruluşuna ulaşmakta güçlük yaşayan bireyler, uygun sağlık hizmetlerini bulundukları ortamdan alabilmektedir. Aile hekimliği hizmetlerinin yanı sıra; gebelik ve lohusalık takibi, kanser tarama sonuçlarının değerlendirilmesi, sigara bırakma danışmanlığı ve Sağlıklı Hayat Merkezlerinin danışmanlık hizmetleri de uzaktan sunulabilecektir" diye konuştu.








UHDS ile sağlık hizmetlerinin sürekliliğinin ve erişilebilirliğinin sağlanması amaçlandığını söyleyen Can, "UHDS ile amacımız yalnızca sağlık hizmetine erişimi kolaylaştırmak değil, aynı zamanda sağlık hizmetlerinin sürekliliğini sağlamak, hasta takibini güçlendirmek ve ihtiyaç duyulan durumlarda vatandaşlarımızı doğru sağlık kuruluşlarına zamanında yönlendirmektir. Unutulmamalıdır ki uzaktan sağlık hizmetleri, yüz yüze muayenenin yerine geçmesi gereken her durumda değil, uygun olduğu durumlarda tamamlayıcı bir hizmet olarak sunulacaktır. Vatandaşlarımızı bu sistemi etkin kullanmaya davet ediyoruz" ifadelerini kullandı.








Vatandaşlar aile hekimliği randevularına MHRS web sitesi, MHRS mobil uygulaması veya e-Nabız uygulamasındaki 'Randevularım' bölümünde yer alan kamera simgesi aracılığıyla katılabilecek. Ayrıca MHRS'de kayıtlı doğrulanmış telefon numaralarına gönderilen SMS bağlantıları üzerinden de görüşmeye erişim sağlanabiliyor.

Ilık esintiden yıkıcı fırtınaya, lodos: Hangi tedbirler alınmalı?

Türkiye’nin batı ve güney kıyılarında yaşayanların özellikle sonbahar ve kış aylarında yakından tanıdığı lodos, yalnızca bir rüzgâr türü değil; günlük yaşamı, deniz ulaşımını ve hatta insan sağlığını doğrudan etkileyen güçlü bir meteorolojik olaydır

13.11.2026 12:49:00
Hasan Gündoğdu
 
Ilık esintiden yıkıcı fırtınaya, lodos: Hangi tedbirler alınmalı?
Ilık esintiden yıkıcı fırtınaya, lodos: Hangi tedbirler alınmalı?
Halk arasında "lodosun gözü yaşlı olur" deyişiyle bilinen bu rüzgâr, hem getirdiği ılık hava dalgaları hem de zaman zaman felakete varan şiddetli fırtınalarla dikkat çeker.






Lodos Nedir?

Lodos, güney ve güneybatı yönlerinden esen, genellikle beraberinde ılık hava ve yağış getiren yerel bir rüzgâr türüdür. Adını, antik dönemde denizcilik kültüründen alan lodos, Türkiye'de özellikle Marmara Denizi, Ege kıyıları ve Akdeniz'in batısında etkili olur.

Özellikle İstanbul ve çevresinde deniz ulaşımını aksatması, soba zehirlenmelerine (karbonmonoksit) yol açması ve çatı uçmalarına neden olması nedeniyle "gözü yaşlı" ve tehlikeli bir rüzgâr olarak anılır.






Lodos Nasıl Oluşur?

Lodosun oluşumu, atmosferdeki basınç merkezlerinin konumuna ve hava kütlelerinin hareketine dayanan fiziksel bir süreçtir:

Basınç Farkı: Kuzey Afrika çölleri üzerinden veya Akdeniz havzasından gelen sıcak ve nemli hava kütleleri ile kuzeyden gelen soğuk hava kütlelerinin karşılaşmasıyla basınç gradyanı oluşur.

Alçak ve Yüksek Basınç Etkileşimi: Genellikle ülkemizin batısında veya Balkanlar üzerinde etkili olan derin bir alçak basınç merkezi ile Doğu Avrupa ya da İç Anadolu üzerindeki yüksek basınç merkezi arasında kalan coğrafyada hava akımı başlar.

Kanal Etkisi ve Topoğrafya: Güney ve güneybatı yönünden esen bu hava akımı, Türkiye'nin dağ silsileleri ve boğaz coğrafyası (özellikle Çanakkale ve İstanbul boğazları gibi doğal koridorlar) nedeniyle sıkışarak hız kazanır. Dağ yamaçlarından aşağıya doğru inerken (Fön etkisi benzeri bir mekanizmayla) sıcaklığı daha da artar ve kurutucu, bunaltıcı bir karaktere bürünür.






Ülkemizde Son Zamanlarda Şiddetinin Artmasının Nedenleri Nelerdir?

Son yıllarda lodos fırtınalarının hem sıklığında hem de yıkıcı şiddetinde belirgin bir artış gözlenmektedir. Bu durumun arkasında yatan temel etkenler şunlardır:

İklim Değişikliği ve Küresel Isınma: Akdeniz havzası, küresel iklim değişikliğinden en hızlı etkilenen bölgelerin başında gelmektedir. Deniz suyu sıcaklıklarının yükselmesi, atmosferdeki enerji miktarını artırarak daha güçlü alçak basınç sistemlerinin ve ani fırtınaların oluşmasına zemin hazırlamaktadır.

Jet Akımlarındaki Sapmalar: Atmosferin üst katmanlarında, yüksek hızlı rüzgâr tünelleri olan jet akımlarında son yıllarda görülen zayıflama ve dalgalanmalar, hava sistemlerinin daha uzun süre aynı bölgede takılı kalmasına veya çok ani, sert geçişler yapmasına neden olmaktadır.

Kentsel Isı Adaları ve Betonlaşma: Büyük şehirlerdeki yoğun betonlaşma ve dikey mimari, rüzgâr koridorlarını değiştirmekte ve rüzgârın sokaklar arasında sıkışarak (tünel etkisiyle) yerel olarak daha yıkıcı hamleler yapmasına yol açmaktadır.






Şiddetli Lodoslar İçin Ne Tür Önlemler Alınmalıdır?

Lodosun getirdiği tehlikeler (çatı uçması, ağaç devrilmesi, karbonmonoksit zehirlenmesi, deniz ulaşımının aksaması) can ve mal kaybına yol açabileceği için bireysel ve kurumsal düzeyde şu önlemlerin alınması hayati önem taşır:

Bina ve Çatı Güvenliği:

Binaların çatı kaplamaları, kiremitler ve baca şapkaları düzenli olarak kontrol edilmeli, gevşek malzemeler sabitlenmelidir.

Balkonlarda ve pencerelerde rüzgârın savurabileceği saksı, tabela, mobilya gibi eşyalar içeri alınmalıdır.






Karbonmonoksit (Soba ve Doğalgaz) Zehirlenmelerine Karşı:

Lodos, bacalarda geri tepmeye (ters akıma) neden olarak soba ve kombi gazlarının içeri sızmasına yol açar. Lodoslu havalarda sobalar yatmadan önce mutlaka söndürülmeli veya kontrollü yakılmalıdır.

Menfezler asla kapatılmamalı, evlerde karbonmonoksit dedektörleri kullanılmalıdır.

Ulaşım ve Trafik Tedbirleri:

Yüksek profilli araçlar (kamyon, tır, minibüs) ile motosiklet sürücüleri şiddetli lodos anlarında köprü ve viyadük geçişlerinde son derece dikkatli olmalı, zorunlu olmadıkça trafiğe çıkmamalıdır.

Ağaç ve reklam panolarının altında araç park edilmemelidir.

Deniz ve Hava Ulaşımı Planlaması:

Şehir hatları vapurları, feribotlar ve deniz otobüsleri fırtına uyarılarını dikkate alarak seferlerini önceden iptal etmeli veya güvenli limanlarda beklemelidir.

Bursa'da ağaç şiddetli lodosa dayanamadı

Bursa'nın İnegöl ilçesinde etkisini artıran şiddetli lodos, bir ağacın daha devrilmesine neden oldu. Sokağa devrilen ağaç nedeniyle ulaşım bir süre aksadı

13.11.2026 07:55:00
İHA
 
Bursa'da ağaç şiddetli lodosa dayanamadı
Bursa'da ağaç şiddetli lodosa dayanamadı
Olay, saat 00.30 sıralarında Hamidiye Mahallesi Güldeste Sokak'ta meydana geldi. Edinilen bilgiye göre sokak kenarında bulunan ağaç, şiddetli lodosun etkisiyle ortadan ikiye ayrıldı. Ağacın kopan bölümü sokağa devrilerek yolu ulaşıma kapattı.








Durumun bildirilmesi üzerine olay yerine itfaiye ve polis ekipleri sevk edildi. İtfaiye ekipleri, sokağa devrilen ağacı keserek parçalara ayırdı ve yoldan kaldırdı.








Yapılan çalışmaların ardından sokak yeniden ulaşıma açılırken, olayda herhangi bir yaralanma yaşanmadığı öğrenildi.















Adli süreçlerin dijital izi: HTS kayıtları hakkında bilmeniz gereken her şey

HTS kayıtları, İngilizce "Historical Traffic Search" (Geçmiş Trafik Araması veya Arama Trafiği Geçmişi) kavramının kısaltmasıdır. Adli soruşturmalarda, ceza davalarında ve hatta bazı hukuk davalarında (örneğin boşanma dosyalarında) sıklıkla karşımıza çıkan HTS kayıtları, cep telefonlarının ve hatların geçmişte gerçekleştirdiği iletişim trafiğinin teknik dökümüdür

12.11.2026 14:33:00
Hasan Gündoğdu
 
Adli süreçlerin dijital izi: HTS kayıtları hakkında bilmeniz gereken her şey
Adli süreçlerin dijital izi: HTS kayıtları hakkında bilmeniz gereken her şey
Halk arasında sıklıkla "telefonların dinlenmesi" ile karıştırılsa da HTS kayıtları tamamen farklı bir niteliğe sahiptir. Bu yazıda, HTS kayıtlarının kapsamını, neleri içerip içermediğini, nasıl elde edildiğini ve hukuki boyuttaki yerini tüm detaylarıyla inceleyeceğiz.






HTS Kayıtları Tam Olarak Neleri İçerir?

GSM operatörleri (Turkcell, Vodafone, Türk Telekom vb.) ve Bilgi Teknolojileri ve İletişim Kurumu (BTK) altyapısında saklanan bu veriler, iletişimin kiminle, ne zaman ve nereden yapıldığını gösteren meta verilerden (veri özetlerinden) ibarettir. Bir HTS raporunda yer alan temel başlıklar şunlardır:

• Arayan ve Aranan Numaralar: İletişim kuran tarafların telefon numaraları.

• Tarih ve Saat Bilgisi: Aramanın, mesajlaşmanın veya veri bağlantısının tam olarak ne zaman gerçekleştiği.

• Görüşme Süresi: Yapılan telefon görüşmesinin saniye cinsinden uzunluğu.

• İletişim Türü: Arama (sesli görüşme), SMS, MMS veya internet (data) bağlantısı türü.

• Baz İstasyonu Bilgisi (Konum Verisi): Görüşmenin gerçekleştirildiği esnada telefonun sinyal aldığı baz istasyonunun adresi, konumu ve sektörü.

• IMEI Numarası: Hattın hangi cihazda (telefon modelinde) takılı olarak kullanıldığı.






HTS Kayıtlarında Hangi Bilgiler BULUNMAZ?

En sık yapılan yanlış algılardan biri, HTS raporlarının konuşma içeriklerini barındırdığı yönündedir. HTS kayıtlarında konuşmaların ses içerikleri, SMS metinleri veya WhatsApp gibi internet tabanlı uygulamaların yazışma içerikleri yer almaz. Bu veriler yalnızca "iletişimin varlığını ve trafiğini" gösterir.






HTS ve Baz Analizi Ne Amaçla Kullanılır?

Adli makamlar, suçların aydınlatılması ve olay örgüsünün çözülmesi amacıyla HTS raporlarını detaylı bir "HTS analizine" tabi tutar. Bu analizlerin temel kullanım alanları şunlardır:

Konum Tespiti (Alibi Doğrulaması): Bir şüphelinin veya sanığın, suçun işlendiği saatte olay mahallinde olup olmadığını test etmek için baz istasyonu verileri incelenir. Telefonun hangi baz istasyonundan sinyal verdiği, kişinin o coğrafi alana yakınlığını coğrafi olarak haritalandırır.

Suç Ağı ve Örgüt İlişkilerinin Çözülmesi: Organize suç, dolandırıcılık veya terör dosyalarında, şüphelilerin birbirleriyle olay öncesi ve sonrası yoğun bir iletişim trafiği içinde olup olmadığını gösteren bağlantı haritaları çıkarılır.

Zaman Çizelgesi (Kronoloji) Oluşturma: Olay gününe ait telefon trafiği saniye saniye dizilerek şüpheli veya mağdurun hareket serüveni çıkarılır.






HTS Kayıtları Nasıl Elde Edilir?

Bireylerin kendi özel hatlarına ait geçmiş trafik dökümlerini operatörlerin bireysel uygulamalarından (örn. son birkaç aylık fatura detayları) görmesi mümkündür; ancak adli veya hukuki süreçlerde kullanılan resmi HTS raporları bu yolla elde edilmez.

Hukuki Prosedür: Ceza soruşturmalarında Cumhuriyet Savcılığının talebi ve Sulh Ceza Hâkiminin kararı (veya Ceza Muhakemesi Kanunu - CMK m.135 kapsamında) şarttır.

Hâkim Kararı Olmaksızın Elde Etme: Eğer HTS kayıtları hâkim kararı olmaksızın usulsüz bir şekilde temin edilmişse, "hukuka aykırı delil" niteliği taşır ve hiçbir yargı merciinde hükme esas alınamaz.

Saklama Süreleri: GSM operatörleri bu verileri yasal mevzuatlar çerçevesinde belirli bir süreyle (genellikle son 2 ila 5 yıl arası) saklamakla yükümlüdür. Çok eski döneme ait veriler sistemden silinmiş olabileceğinden, geçmişe dönük incelemelerde zaman aşımı süreleri önem arz eder.






Yargıtay İçtihatlarında HTS Kayıtlarının Delil Değeri

Türk yargı sisteminde ve Yargıtay'ın yerleşik kararlarında HTS kayıtlarının ispat gücü ile ilgili net çizgiler bulunmaktadır:

Tek Başına Mahkûmiyet Gerekçesi Olamaz: Yargıtay içtihatlarına göre, HTS kayıtları veya baz istasyonu çakışmaları tek başına bir kişinin suçlu olduğunu kanıtlamaya yetmez. Aynı baz istasyonundan aynı anda binlerce insan sinyal alabileceği için ("ortak baz çakışması"), bu veriler ancak tanık ifadeleri, kamera kayıtları, parmak izi veya fiziksel bulgular gibi diğer delillerle desteklendiği takdirde anlam kazanır.

Destekleyici ve Tamamlayıcı Rol: HTS kayıtları, sanık veya tanık ifadelerindeki çelişkileri ortaya koymak (örneğin "O saatte orada değildim" diyen birinin baz verileriyle orada olduğunun kanıtlanması) ve olaylar arasındaki kronolojik bağı kurmak açısından son derece güçlü birer yardımcı dijital delildir.

Özetle HTS kayıtları; modern ceza ve hukuk yargılamasında gerçeğin ortaya çıkarılması için kullanılan, telekomünikasyon verilerine dayalı teknik bir haritadır; ancak adil bir karar verilebilmesi için bu teknik verilerin mutlaka uzman bilirkişilerce analiz edilmesi ve hukuki süzgeçten geçirilmesi gerekir.

2019'dan bu yana kayıp olan Sefa Soyalp'i arama çalışmaları devam ediyor

İstanbul'da 2019'dan bu yana kayıp olan Sefa Soyalp'in bulunmasına yönelik Çekmeköy Alemdağ Ormanı ve çevresinde kadavra köpekleri destekli arama çalışmaları gerçekleştirildi. Soyalp'i arama çalışmaları havadan görüntülendi

12.11.2026 14:21:00
İHA
 
2019'dan bu yana kayıp olan Sefa Soyalp'i arama çalışmaları devam ediyor
2019'dan bu yana kayıp olan Sefa Soyalp'i arama çalışmaları devam ediyor
İstanbul Cumhuriyet Başsavcılığı koordinesinde İstanbul Emniyet Müdürlüğü Asayiş Şube Müdürlüğü Kayıp Şahıslar Büro Amirliği ekipleri tarafından 2019 yılında kaybolan Sefa Soyalp'in bulunmasına ve olayın aydınlatılmasına yönelik çalışma başlatıldı.






Bu kapsamda kayıp şahsın olay öncesinde ve sonrasında irtibat kurduğu kişilerle kullandığı cep telefonu hatlarına ilişkin HTS kayıtları incelendi. Yapılan incelemelerde Sefa Soyalp'in Kırıkkale, İstanbul ve Ankara'da bulunduğu ve bazı kişilerle ortak baz istasyonu kayıtlarının olduğu belirlendi. 






Özbekistan uyruklu Sırojıddın A. ile İstanbul'da aynı evde kaldığı tespit edilen Sefa Soyalp'in 20 Ekim 2019'da telefonunun kapandığı ortaya çıktı. Yaşanan gelişme üzerine Sefa Soyalp'in kaybolmadan önceki son günlerde irtibat kurduğu kişiler tespit edildi daha sonra yakalanarak gözaltına alındı. Sefa Soyalp'in ev arkadaşı olduğu öğrenilen Özbekistan uyruklu Sırojıddın A.'nın da aralarında olduğu 6 şüpheli yakalanarak gözaltına alındı.








Öte yandan, Sırojıddın A.'nın, Soyalp'in kaybolmasından hemen sonra araç ile Çekmeköy Alemdağ Ormanlarına gidip bir süre burada kaldığı tespit edilirken; ilgili noktada kayıp şahsın bulunmasına yönelik kadavra köpekli destekli arama çalışmaları gerçekleştirildi. Soyalp'e ait bir iz bulabilmek için yürütülen arama çalışmaları dronla havadan görüntülendi.






Minibüs önce fabrika duvarına, sonra ağaca çarptı: 4 yaralı

Bursa'nın İnegöl ilçesinde meydana gelen trafik kazasında kontrolden çıkan minibüs, fabrika duvarına ve ağaca çarptı. Kazada 1'i ağır olmak üzere 4 kişi yaralandı

10.11.2026 12:38:00
İHA
 
Minibüs önce fabrika duvarına, sonra ağaca çarptı: 4 yaralı
Minibüs önce fabrika duvarına, sonra ağaca çarptı: 4 yaralı
Kaza, saat 09.00 sıralarında Süleymaniye Mahallesi Babacan Caddesi'nde meydana geldi. Cadde üzerinde seyir halinde olan Baran Y. (23) yönetimindeki 03 LB 279 plakalı minibüs, yağış nedeniyle kayganlaşan yolda sürücüsünün direksiyon hakimiyetini kaybetmesi sonucu kontrolden çıktı.






Savrulan minibüs, önce fabrika duvarına, ardından ağaca çarparak durabildi. Kazada sürücü Baran Y. ile araçta yolcu olarak bulunan Fırat T. (16), Enes K. (21) ve Sait S. (21) yaralandı. 






Araçta bulunan yaralılar, çevredeki vatandaşların ve sağlık ekiplerinin yardımıyla çıkarıldı. Olay yerine sevk edilen ambulanslarla İnegöl Devlet Hastanesi Acil Servisi'ne kaldırılan yaralılar tedavi altına alındı. 






Yaralılardan Fırat T.'nin sağlık durumunun ciddiyetini koruduğu öğrenildi. Polis ekipleri kazayla ilgili inceleme başlattı.













logo

Beşyol Mah. 502. Sok. No: 6/1
Küçükçekmece / İstanbul

Telefon: (212) 624 09 99
E-posta: internet@yenimesaj.com.tr gundogdu@yenimesaj.com.tr


WhatsApp iletişim: (542) 289 52 85


Tüm hakları Yeni Mesaj adına saklıdır: ©1996-2026

Yazılı izin alınmaksızın site içeriğinin fiziki veya elektronik ortamda kopyalanması, çoğaltılması, dağıtılması veya yeniden yayınlanması aksi belirtilmediği sürece yasal yükümlülük altına sokabilir. Daha fazla bilgi almak için telefon veya eposta ile irtibata geçilebilir. Yeni Mesaj Gazetesi'nde yer alan köşe yazıları sebebi ile ortaya çıkabilecek herhangi bir hukuksal, ekonomik, etik sorumluluk ilgili köşe yazarına ait olup Yeni Mesaj Gazetesi herhangi bir yükümlülük kabul etmez. Sözleşmesiz yazar, muhabir ve temsilcilere telif ödemesi yapılmaz.