İspanya bölünecek mi?

İspanya'da zengin Katalanlar, ana gövdeden kopmak için ilk adımı attılar. 'Daha fazla özerklik' için gerçekleştirilen referandumda, halkın yüzde 75'inin 'evet' demesi bir çok soruyu da gündeme getirdi. Milliyet'ten Taha Akyol, gelişmeyi akademik pencereden işliyor Sanayileşme çağı çokuluslu tarım imparatorluklarını dağıtarak, feodal ve aşiret yapılarını yok ederek şehirleşme ve 'milli' eğitim yoluyla ulus devletleri kurdu. Milli hukukları ve 'vatandaş'ı yarattı. Artık devletin dayandığı coğrafya 'mülk' değil, "vatan"dır. Nüfus unsuru ise 'muhtelif tebaa' değil, Atatürk'ün deyimiyle, "müttehit ve mütecanis", yani dili, soy tasavvuru ve ülküleri bir insanlardan oluşmuş "millet"tir.İsmet Paşa'nın "Henüz yeterince mütecanis değiliz" sözü aynı anlamdadır. Benzer ifadeleri İtalyan Mazzini'de, Fransız Gambetta'da, Alman Bismarck'ta da bulabiliriz.Küreselleşme çağı ise, bir yandan uluslararası kurumları, öbür yandan insanlarda 'köklerine sarılma' duygusunu güçlendiriyor, "etnik milliyetçilik"ler yükseliyor!Bu 'ufalanma'ya paralel olarak, değerler dünyasında da "postmodernizm", modernizmin aksine, mistik ve cemaatsi değerleri yansıtıyor. Alain Minc'in "Yeni Ortaçağ" dediği bir süreç!Zengin milliyetçiliği!Yükselen etnik milliyetçilik konusunda son güncel örnek İspanya'dır. Tarihen sınırları belli 17 özerk bölgeden oluşan İspanya üniter devlettir. Çünkü sadece yerel hizmetler ve özellikler için özerklik tanınmıştır; yasama, yargı ve yürütme organları tekildir. (1)Silahlı Bask milliyetçilerinin aksine, Katalan milliyetçiliği yakın zamana kadar "iyi huylu" sayılıyordu. Katalanların büyük çoğunluğu "hem İspanyol, hem Katalan" diye bir tür 'çoklu kimlik' fikrini benimsiyordu. (2)Fakat son iki yılda Katalan milliyetçiliği hareketlendi. Katalonya fakir değil, aksine, kişi başına gelir İspanya ortalamasından yüzde 20 daha fazla! Katalanlar, Madrid'e ödedikleri verginin ancak üçte biri kadar kamu yatırımı alıyorlar, yani İspanya'nın fakir bölgelerini finanse ediyorlar. Katalan milliyetçiliğini hareketlendiren birinci faktör, "Paramız bizde kalsın" sloganıdır. (3) Ve pazar günü yapılan referandumda, Katalan bölgesinin yetkileri genişletildi: Vergi, mahkemeler, ulaştırma altyapısı ve eğitim konularında çok yetkileri olacak.Federasyon değil ama ona yakın yetkiler!İspanya bölünür mü?!Referandumda yüzde 75 evet çıktı! Fakat katılım sadece yüzde 50! Demek ki, pek heyecan yok!Sosyalist Başbakan Zapatero baştan beri genişletilmiş özerliği destekledi! Ilımlı Katalan milliyetçisi Kaynaşma ve Birlik Partisi de destekledi.Öbür yanda, İspanya'yı bölünmeye götüreceği endişesiyle merkez sağ Halk Partisi şiddetle karşı. Aşırı etnik milliyetçi Katalanlar da şiddetle karşı! Bir de her türlü milliyetçiliği reddeden entelektüeller karşı çıktılar. (4) Şimdiden Andalucia bölgesi ve eskiden beri ateşli milliyetçi olan Bask bölgesi kendileri için de genişletilmiş özerklik istemeye başladılar!Acaba Zapatero ülkenin bölünmesine yol açacak bir süreci mi başlattı?! Yoksa, ılımlıları tatmin ederek ayrılıkçı radikallerin zamanla güçlenmesini mi önledi?!Bu sorunun cevabı henüz meçhul!Etnik milliyetçiliklerin küreselleşme çağında güçlendiği belli, ama hep böyle devam edeceğini sanmıyorum; çünkü bir yandan da entegrasyon dinamikleri gelişiyor.