O gün bütün azalar konuşacak

Bir adam dedi ki: "Ey Allah Resûlü! Cahiliye devrinde yaptıklarımızdan sorumlu tutulacak mıyız?" Şöyle buyurdu: "İslâm'da güzel ve iyi hareket eden cahiliyette yaptığından sorumlu olmayacak. İslâm'da kötü davranışlarda bulunan, ilk yaptıklarından da, son yaptıklarından da sorumlu tutulacaktır." (Buhârî, İstitâbetu'l-mürteddîn 1/4, VIII, 49 ve Müslim, İmân 189-91, s. 111)."Kıyamet günü, kulun ayakları Rabbinin huzurundan, şu beş şey soruluncaya kadar bir yere kıpırdamaz: Ömrünü nasıl harcadığından, gençliğini nerede harcayıp yıprattığından, malını nereden kazanıp nereye harcadığı ve ilmiyle amel edip etmediğinden sorulacaktır." (Tirmizî, 2416).  "Kıyamet günü yaratıklar bir araya gelip de cennet ehli cennete, cehennem ehli de cehenneme girerken şöyle seslenilecektir: Ey büyük topluluk! Birbirinize yapmış olduğunuz haksızlıkları bırakın, sevabınız bana aittir." (Taberânî, el-Mu'cemu'l-Evsat). O gün sadece insanın amel defterleri önüne serilmez. Ahirette uzuvlar da şahitlik eder. Bununla ilgili olarak Cenab-ı Hak buyurdu ki: "Nihayet oraya geldikleri zaman kulakları, gözleri ve derileri, işledikleri şeye karşı onların aleyhine şahitlik edecektir. Derilerine, 'Niçin aleyhimize şahitlik ettiniz?' derler. Onlar da, 'Her şeyi konuşturan Allah, bizi de konuşturdu. İlk defa sizi O yaratmıştır. Yine O'na döndürülüyorsunuz' derler. Siz ne kulaklarınızın, ne gözlerinizin, ne de derilerinizin aleyhinize şahitlik etmesinden sakınmıyordunuz, yaptıklarınızdan çoğunu Allah'ın bilmeyeceğini sanıyordunuz." (Fussilet: 41/20-22)."Peygamber'in (sallallahu aleyhi ve sellem) yanındaydık. Bir ara güldü ve şöyle dedi: 'Neden güldüğümü biliyor musunuz?' 'Allah ve Resûlü daha iyi bilir' dediler. 'Kulun Rabbi ile karşılıklı konuşmasından dolayı gülüyorum. Kul der ki: Ey Rabbim! Beni zulümden kurtarmadın mı? Evet, buyurur. Kul, bugün nefsime karşı ancak kendi tarafımdan olanın şahitliğini kabul ederim, der. Rabbi ise, bugün senin üzerine bir şahit olarak kendi nefsin ve şahitler olarak da Kirâmen Kâtibîn yeter, buyuracak. Bunun üzerine ağzını mühürleyip uzuvlarına, haydi konuşun bakalım emrini verecek ve onlar da onun amelini bir bir anlatacaklar. Sonra kulun ağzına vurulan mühür kaldırılınca azalarına dönüp, yazıklar olsun size, vay halinize (rahmetten uzak olun!), ben de sizin adınıza ve sizi kötülüklerden korumak için mücadele veriyordum, diyecek.'" (Müslim, Zühd 17, s.2280).Allah kulunu karşısına alıp şöyle diyecek: "Ey filan! Ben sana ikram etmedim mi; Ben seni başkaları üzerine efendi kılmadım mı; seni eş sahibi yapmadım mı; atları, develeri emrine vermedim mi? Reislik yapmana, ganimet malının dörtte birini almana müsaade etmedim mi?" Kul, "Evet ya Rabbi!" diye cevap verecek. "Günün birinde Bana kavuşacağına inanıyor muydun?" "Hayır." "Öyleyse şimdi Ben de seni daha önce Beni unuttuğun gibi unutuyorum" diyecek. Sonra Allah bir ikincisini huzuruna alacak, onunla da aynı konuşmayı yapacak. Sonra üçüncüsünü huzuruna alacak ve onunla karşılıklı konuşup, "Bana kavuşacağına inanıyordun değil mi?" dediğinde kul şu cevabı verecek: "Ey Rabbim! Sana, Kitabına, peygamberlerine iman ettim, namaz kıldım, oruç tuttum ve zekât verdim." Mümkün olduğunca O'na hamd ü senâda bulunup hayır ile övdükten sonra Allah, "Öyleyse şimdi burada dur, sana bir şahit getireceğim" diyecektir. Kul, "Acaba bana kim şahitlik edecek?" diye düşünürken, ağzı mühürlenecek. Uyluğuna, "Haydi onun hakkında sen konuş!" denilecek. Bunun üzerine eti ve kemiği onun hakkında konuşup yaptıklarını anlatacak ve aleyhinde tanıklık edeceklerdir. İşte bu, kulun tutunabileceği hiçbir bahanenin kalmaması içindir. Bu üçüncü kul münafıktır ve Allah'ın gazabına uğrayanın ta kendisidir." (Müslim, Zühd, 16, s.2279-80).