Şekerde kriz bitmiyor
Şekere zam gündemde. Fiyatlardaki tırmanışa karşı hükümetin ithalatı gündeme aldığı belirtiliyor. Uzmanlara göre ise şeker üretiminde kamunun denetimi ve etkinliği artırılmadığı sürece fiyat artışları devam edecek
23.03.2022 14:50:00
2021 yılının son çeyreğinden bu yana enflasyonun hızla yükseldiği Türkiye'de, şimdi de şeker fiyatlarındaki fahiş artışlar gündemde. Kamuya ait Türkiye Şeker Fabrikaları AŞ'nin (Türkşeker) yıl başında 5 lira 30 kuruştan sattığı 1 kilogram toz şekerin fiyatı marketlerde 8 lira 70 kuruşa kadar çıktı. Özel fabrikaların sattığı şekerin kilogramı markette 10 lirayı geçerken, gıda toptancılarının şeker alım fiyatlarında da ciddi bir sıçrama oldu. Türkşeker, 50 kilogramlık bir çuval şekeri 298 liradan satarken, kooperatif ve özel şeker fabrikalarında şekerin çuvalı 700 ile 800 liraya kadar çıktı. Piyasadaki fiyat artışlarının "spekülatif" olduğu, Türkşeker'in iki farklı zincir markete toptan 50 kilogramlık şeker sattığı ve toptancılara yeterli şeker vermediği belirtiliyor. CHP Niğde Milletvekili Ömer Fethi Gürer, "Hafta sonu itibariyle özel sektör fabrikalarından toptancılara giden 50 kiloluk şeker fiyatlarında 640 lirayla 800 lira arasında belirgin bir değişim oluştu. Bu, önümüzdeki günlerde şekerin raftaki fiyatına yansıyacak" açıklamasında bulundu. Şeker fiyatlarındaki yükselişin, şekerin hammadde olarak kullanıldığı gıda ürünlerinin fiyatlarını da artırması bekleniyor. Gürer'e göre şekerden mamul bütün ürünlerin fiyatları değişeceği için tüketici yalnızca şekerde değil, şekerden mamul ürünlerin tümünde de ciddi anlamda bir zam sağanağı ile karşılaşacak.
Şeker fiyatlarındaki artış karşısında ise çözümün ithalatta arandığı konuşuluyor. Piyasada Ticaret Bakanlığı'nın acil ithalat yetkisi alarak şeker ithalatını gündeme aldığı iddiaları var. Buna göre kararda yurtdışında şeker fiyatlarının daha düşük olması etkili. Türkiye İstatistik Kurumu'nun (TÜİK) verilerine göre Türkiye'de şekerin ortalama kilogram fiyatı 2021 yılı başında 5 lira 41 kuruştu. Fiyatlara şubat ayına kadar yaklaşık yüzde 52 zam geldi. Türkiye genelinde 2017-2018'de yaklaşık 4.3 liradan satılan şekerin fiyatı son beş yılda ise yüzde 100'e yakın artış gösterdi. Türkiye'de şeker arzının yeterli olduğunu söyleyen Ziraat Mühendisleri Odası İstanbul Şube Başkanı Murat Kapıkıran'a göre bu durum, özelleştirmeler sonrası fiyatta ikili bir yapı oluşmasından kaynaklanıyor. Kapıkıran, "Türkşeker, şekeri genellikle tüccarlara ve sanayiye satıyor ve bu satıştaki 50 kilogramlık çuval fiyatları 270 lira iken toptancılar bunu 700 liradan satabiliyorlar. Piyasada büyük bir kontrolsüzlük var" diye konuşuyor.
Türkşeker'e ait 25 fabrikadan 10'u 2018 yılında yapılan özelleştirme ihaleleri ile özel sektöre devredilmişti. Türkiye'de toplam 33 şeker fabrikası pancar işleyerek şeker üretirken, bu fabrikaların 15'i kamuya, 12'si özel sektöre, 6'sı ise kooperatiflere ait. Murat Kapıkıran, Türkşeker'in özelleştirmelerden önce Türkiye'nin şeker ihtiyacının yüzde 65'inden fazlasını karşıladığına, şimdilerde ise bu oranın yüzde 35'e düştüğüne dikkat çekiyor. Özel sektörün piyasayı belirleme oranındaki artışa dikkat çeken Kapıkıran, "Biliyorsunuz Türkiye'de Cargill nişasta bazlı şeker üretiyor. Pancar kökenli şekerlerin yüzde 65'ini de özel sektörün ürettiğini söyleyebiliriz. Bu oranda bir özel sektör de istediği fiyat uygulamasını yapabilir. Çünkü kamusal sorumluluktan çok şirket kârlılığını esas alan bir yönetim anlayışı var. Dolayısıyla bu tür stratejik ürünlerde mutlaka kamu varlığını artırmak gerekiyor" dedi.
Şeker ithalatı gündemde
Şeker fiyatlarındaki artış karşısında ise çözümün ithalatta arandığı konuşuluyor. Piyasada Ticaret Bakanlığı'nın acil ithalat yetkisi alarak şeker ithalatını gündeme aldığı iddiaları var. Buna göre kararda yurtdışında şeker fiyatlarının daha düşük olması etkili. Türkiye İstatistik Kurumu'nun (TÜİK) verilerine göre Türkiye'de şekerin ortalama kilogram fiyatı 2021 yılı başında 5 lira 41 kuruştu. Fiyatlara şubat ayına kadar yaklaşık yüzde 52 zam geldi. Türkiye genelinde 2017-2018'de yaklaşık 4.3 liradan satılan şekerin fiyatı son beş yılda ise yüzde 100'e yakın artış gösterdi. Türkiye'de şeker arzının yeterli olduğunu söyleyen Ziraat Mühendisleri Odası İstanbul Şube Başkanı Murat Kapıkıran'a göre bu durum, özelleştirmeler sonrası fiyatta ikili bir yapı oluşmasından kaynaklanıyor. Kapıkıran, "Türkşeker, şekeri genellikle tüccarlara ve sanayiye satıyor ve bu satıştaki 50 kilogramlık çuval fiyatları 270 lira iken toptancılar bunu 700 liradan satabiliyorlar. Piyasada büyük bir kontrolsüzlük var" diye konuşuyor.
Piyasanın hakimiyeti özel sektörde
Türkşeker'e ait 25 fabrikadan 10'u 2018 yılında yapılan özelleştirme ihaleleri ile özel sektöre devredilmişti. Türkiye'de toplam 33 şeker fabrikası pancar işleyerek şeker üretirken, bu fabrikaların 15'i kamuya, 12'si özel sektöre, 6'sı ise kooperatiflere ait. Murat Kapıkıran, Türkşeker'in özelleştirmelerden önce Türkiye'nin şeker ihtiyacının yüzde 65'inden fazlasını karşıladığına, şimdilerde ise bu oranın yüzde 35'e düştüğüne dikkat çekiyor. Özel sektörün piyasayı belirleme oranındaki artışa dikkat çeken Kapıkıran, "Biliyorsunuz Türkiye'de Cargill nişasta bazlı şeker üretiyor. Pancar kökenli şekerlerin yüzde 65'ini de özel sektörün ürettiğini söyleyebiliriz. Bu oranda bir özel sektör de istediği fiyat uygulamasını yapabilir. Çünkü kamusal sorumluluktan çok şirket kârlılığını esas alan bir yönetim anlayışı var. Dolayısıyla bu tür stratejik ürünlerde mutlaka kamu varlığını artırmak gerekiyor" dedi.
