RECEP BAHAR/ HABER ANALİZ

Etiyopya'nın başkenti Addis Ababa'daki Bole Uluslararası Havaalanı'ndan Kenya'nın başkenti Nairobi'deki Jomo Kenyatta Havalimanı'na 10 Mart Pazar günü sefer düzenleyen Etiyopya Havayolları'na ait ET 302 sefer sayılı, ET-ATV kuyruk tescilli Boeing 737 Max 8 yolcu uçağı kalkıştan 6 dakika sonra Addis Ababa'nın 50 kilometre güneyinde Debre Zeit bölgesine düştü.

Yerel saatle 8.38'de kalkan uçağın uçuşu, muhtemelen Boeing'in 'uçan tabutu'ndaki yazılım hatası nedeniyle 8.44'te sona erdi! Uçuş izleme web sitesi Flightradar24'e göre, düşen uçak, kalkıştan hemen sonra 'düzgün olmayan bir dikey hız' ile uçtu.

Uçakta bulunan 150 yolcu ve 7 kişilik mürettebattan kurtulan olmadı. Devlete ait yayın kuruluşu EBC, uçakta 35 milliyetten yolcu bulunduğunu duyurdu.
Boeing, düşen uçağı sadece 4 ay önce Etiyopya Havayolları'na teslim etmişti. Uçak, ilk uçuşunu 27 Kasım'da Addis Ababa-Dubai güzergahında yapmıştı. Aslında bu facia, Boeing 737 Max 8'in ilk felaketi değil. Daha önce benzer bir felaketi Endonzeya'nın Lion Air yaşamıştı.

Şu ana kadar değişik havayolu şirketlerine 350 adet teslim edilen Boeing 737 Max 8'den Etiyopya Havayolları'nın elinde 4 adet kaldı. Şirket Pazartesi günü bu uçakların seferlerini durdurdu. Çin Sivil Havacılık İdaresi de Etiyopya'daki kaza sonrası Boeing 737 Max 8 yolcu uçağı kullanan yerel firmalara uçakların uçuşlarını geçici olarak durdurması talimatı verdi. Söz konusu modelden THY'de de 3 adet bulunuyor. THY, şu an itibariyle herhangi bir önlem alma gereği duymadı.

Aslında facia 'geliyorum' demişti

Tarih 29 Ekim 2018...

 Endonezya'da Lion Air'in başkent Cakarta'dan Pangkal Pinang'a uçan 610 sefer sayılı Boeing MAX 8 uçağı kalkıştan 12 dakika sonra Cava Denizi'ne çakıldı. Uçakta bulunan 8'i mürettebat 181 yolcu olmak üzere 189 kişiden kurtulan olmadı. Bu kaza, Lion Air'in 19 yıllık geçmişinde en büyük facia olarak kayıtlara geçti. Şirketin bundan önce ölümlü tek kazası vardı, onda da 25 kişi hayatını yitirmişti.

Lion Air, düşen uçağı 13 Ağustos 2018'de teslim almıştı. Zaten Boeng 737 Max 8 serisinin ilk uçağı da 6 Mayıs 2017'de Malezya merkezli Malindo Air'e yapılmıştı.

Son kurban Etiyopya Havayolları

Amerikan Boeing şirketinin en son modeli olan Boeng 737 Max 8 serisinin son kurbanı Afrika'nın yükselen havayolu şirketi Etiyopya Havayolları oldu. THY ile de 'ortak kod - codeshare' uçuşları yapan, THY gibi Star Alliance üyesi olan Etiyopya Havayolları, yüksek hizmet kalitesi ile Afrika'yı Asya, Avrupa ve Amerika kıtalarına bağlıyor.

1945'te kurulan şirketin toplamda 109 modern uçağı bulunuyor. Etiyopya Havayolları geçen yıl  taşıdığı 10.6 milyon yolcu ile ve 109 uçaklık filo itibariyle Afrika'nın en büyük havayolu şirketi. Devlete ait şirket, aynı zamanda Afrika'da en iyi havacılık şirketi konumunda.

Şirket Çin'de Pekin ve Guangzhou'ya, Latin Amerika'da Sao Paolo'ya, ABD'de ise Los Angeles, Chicago ve New York'a uçuyor. Dünyanın en yenilikçi havayolu şirketi olan Etiyopya Havayolları, Boeing 787 Dreamliner'ı filosuna katan ilk havayolu aynı zamanda.

Filosunda 9 adet Airbus'ın son modeli A350-900 bulunuyor. Filosunda 23 adet de Boeing 787 var. THY'de şu anda bu modellerden hiç yok. İşte bu özelliklere sahip olan Etiyopya Havayolları, Amerikan şirketi Boeing'in son kurbanı oldu!

Yeni uçak niye düşer?

Peki, yepyeni bir uçak niye düşer? Hatta bu yeni uçaklardan ikisi 133 gün içinde niye düşer? Sorun pilotlarda mı yoksa uçağı üretende mi? Havacılıkta temel bir kural vardır: Eğer bir uçak kalkışta düşüyorsa sorun önemli ölçüde tekniktir. İnişte ise pilotaj hatası öne çıkar. Pilotlar açısından iniş çok daha zordur.

Boeing 737 Max 8 uçaklarının her ikisi de kalkıştan hemen sonra düştü. Demek ki sorun uçakta. Lion Air uçağı düştüğünde Boeing 737 Max 8 uçaklarının yazılımda sorun olduğu vurgulanmıştı.

Nitekim Boeing, kazanın hemen akabinde uçağı satın alan şirketlere 'yazılım güncellemesi' göndermişti. Ancak anlaşılan sorun o kadar derin ki, bu güncellemede işe yaramadı ve Afrika'nın güzide havayolu şirketi Etiyopya Havayolları'nın imajı yerle bir edildi.

Öte yandan Boeing 737 Max 8, Boeing'in en çok satan modellerinden biri... Çok güvenli bir uçak olduğu söyleniyor ancak gerçekler bambaşka.

Kazanın sebebi kontrol yazılımı olabilir

Boeing, Avrupalı rakibi Airbus'ın orta mesafede daha verimli yakıt kullanan A321 model güncellemesine karşı geliştirdiği 737 Max modellerinde, uçak motorunu daha etkin hale getirmek için daha büyük bir motor inşa etmişti. Yeni motorun idaresi için de yeni bir uçuş kontrol yazılımı geliştirilmişti.

Söz konusu yazılımın "kontrol yasası" adı verilen otomatik pilot aktifken pilotların müdahalesini devre dışı bırakan bir sistem içerdiği biliniyor. Kazanın 737 Max 8'lerin uçuş kontrol yazılımındaki pilot kontrolünü devre dışı bırakan bu özellikten kaynaklanmış olabileceği ihtimali üzerinde duruluyor.

Endonezya'da yaşanan kaza sonrası 737 Max'in bu özelliğiyle ilgili pilotların daha fazla bilgilendirilmesi gereğine vurgu yapılmış, pilotlara bu konuda kurslar verilmişti. Etiyopya Havayolları pilotlarının söz konusu kursları alıp almadığı bilinmiyor.

Her çeşit milletten yolcu vardı

Uçaktaki 150 yolcunun 35 ülkeden olduğu duyuruldu. Uçakta 32 Kenya ve 9 Etiyopya vatandaşının yanı sıra 18 Kanada, 8 Çin, 8 ABD, 8 İtalya, 7 Fransa, 7 İngiltere, 6 Mısır, 5 Alman, 4 Hindistan, 4 Slovakya, 3 Avusturya, 3 Rusya, 3 İsveç, 2 İsrail, 2 Fas, 2 Polonya, 2 İspanya, 1 Belçika, 1 Cibuti, 1 Endonezya, 1 İrlanda, 1 Mozambik, 1 Nepal, 1 Nijerya, 1 Norveç, 1 Ruanda, 1 Suudi Arabistan, 1 Sırbistan, 1 Somali, 1 Sudan, 1 Togo, 1 Uganda, 1 Yemen vatandaşı ve BM pasaportu taşıyan yolcu bulunuyordu.

Etiyopya Havayollarının üst yöneticisi Tewolde Gebremariam, uçağın pilotunun imdat çağrısı yaptığını ve Addis Ababa'ya geri dönüş için izin istediğini, pilota dönüş izninin verildiğini söyledi. Gebremariam, kazayla ilgili soruşturmanın uluslararası standartlara uygun olarak yürütüldüğünü sözlerine ekledi.

Yolcular binmeyi reddediyor

Öte yandan kaza sonrasında sosyal medyada ve seyahat bloglarında binlerce kişi 737 Max 8 uçaklarıyla uçmayacaklarını belirtti.

Çok sayıda yolcu da bu uçaklarla yapılacak uçuşlardaki biletlerini başka uçuşlarla değiştirdiğini kaydetti.