Merkel'e madalya, Avrupa'ya soru

Strasbourg'da düzenlenen Avrupa Liyakat Nişanı töreni, Avrupa Birliği'nin kendini anlatma biçimine dair tanıdık bir tabloyu yeniden ortaya koydu: Liderleri ödüllendirmek, fakat onların dönemlerinde biriken yapısal sorunları yeterince tartışmamak.

Eski Almanya Başbakanı Angela Merkel'e verilen madalya, ilk bakışta Avrupa bütünleşmesine katkıların bir takdiri gibi görünüyor. Ancak bu tür törenler, aynı zamanda daha zor soruları da beraberinde getiriyor: Avrupa gerçekten güçlendi mi, yoksa sorunlarını ertelerken kendini mi teselli ediyor?

Merkel dönemi çoğu zaman "krizleri yöneten liderlik" başlığı altında anlatılıyor. Euro krizi, Brexit süreci ve göç dalgası gibi büyük sarsıntılar sırasında alınan kararlar, Avrupa Birliği'nin dağılmasını önleyen adımlar olarak sunuluyor. Fakat bu anlatı, yalnızca sonuçlara odaklandığında eksik kalıyor. Çünkü aynı dönem, Avrupa'nın stratejik kırılganlıklarının da belirgin şekilde arttığı bir süreçti.

Bugün Rusya ile yaşanan sert gerilim ve Ukrayna savaşı, geçmiş politik tercihleri yeniden gündeme taşıyor. Rusya Devlet Başkanı Vladimir Putin ile kurulan enerji ilişkileri, kısa vadeli ekonomik istikrar sağlarken uzun vadede ciddi bir bağımlılık yarattı. Bugün Avrupa'nın enerji güvenliği tartışmaları, büyük ölçüde bu dönemin mirası üzerinden yürütülüyor.

Burada temel soru nettir: Avrupa, istikrar üretirken aslında kendi risklerini mi büyüttü?

Merkel'e yöneltilen eleştirilerin önemli bir kısmı da bu noktada yoğunlaşıyor. Rusya ile ekonomik entegrasyon üzerinden geliştirilen "yumuşatma" stratejisinin, jeopolitik gerçekleri yeterince dikkate almadığı düşünülüyor. Ukrayna krizi sonrasında bu yaklaşım, bazı Avrupalı siyasetçiler tarafından stratejik bir hata olarak yeniden değerlendiriliyor.

Öte yandan Avrupa Parlamentosu tarafından verilen bu tür ödüller, çoğu zaman geçmişi tartışmaya açmaktan çok onu sabitleyen bir işlev görüyor. Yani bir tür "onay mekanizması" çalışıyor. Bu durum, Avrupa siyasetinde daha derin bir sorunu da görünür kılıyor: Eleştirel hafızanın zayıflaması.

Merkel'in savunduğu "diplomasi ve caydırıcılık birlikte yürümeli" yaklaşımı, teoride dengeli bir çizgi sunuyor. Ancak pratikte Avrupa'nın dış politika bağımsızlığı hala tartışmalı. Ukrayna Cumhurbaşkanı Volodymyr Zelenskyy etrafında şekillenen savaş diplomasisi, Avrupa'nın çoğu zaman ABD merkezli güvenlik mimarisine bağlı hareket ettiğini de gösteriyor.

Bu tablo, Avrupa'nın temel açmazını ortaya koyuyor: Stratejik özerklik hedefi ile fiili bağımlılık arasındaki fark giderek büyüyor.

Merkel dönemi ayrıca "kriz yönetimi başarısı" üzerinden de değerlendiriliyor. Ancak krizleri yönetmek, her zaman çözmek anlamına gelmiyor. Euro krizi sürecinde uygulanan ekonomik politikalar Güney Avrupa'da uzun süreli sosyal baskılar yarattı. Göç krizinde ortak bir Avrupa politikası oluşturmakta yaşanan zorluklar ise birlik içindeki siyasi ayrışmaları derinleştirdi. Brexit süreci ise Avrupa bütünleşmesinin geri döndürülemez bir çizgide ilerlemediğini açık biçimde gösterdi.

Bütün bu tabloya rağmen resmi anlatı değişmiyor: Avrupa'yı ayakta tutan liderler ve başarı hikayeleri.

Fakat şu soru hala ortada duruyor: Ayakta tutulan yapı gerçekten daha güçlü bir Avrupa mı, yoksa ertelenmiş sorunların bir toplamı mı?

Bugün Avrupa'nın karşı karşıya olduğu enerji güvenliği, savunma kapasitesi ve dış politika bağımsızlığı gibi başlıklar, sadece güncel krizlerin değil, geçmiş tercihlerin de doğrudan sonucudur. Bu nedenle bugünü anlamak, geçmişi süsleyerek değil, onu sorgulayarak mümkün olabilir.

Sonuç olarak Strasbourg'daki tören, yalnızca bir ödül anı değil, aynı zamanda Avrupa'nın kendi hafızasıyla yüzleşme eksikliğini de gösteren bir sahneye dönüşmüştür. Merkel'e verilen madalya, bir teşekkür olduğu kadar bir hatırlatma da içeriyor: Avrupa, kendi liderlerini onurlandırırken, geçmiş kararlarının bugüne etkisini yeterince sorgulamayı çoğu zaman ihmal ediyor.