ANALİZ - İktidar olduklarında enflasyon böyle değildi!
Ocak ayında tüketici enflasyonu bir önceki yılın aynı ayına göre yüzde 48.69 olarak gerçekleşti. Böylece son 19 yılın en yüksek enflasyonu kaydedildi. Oysa AK Parti'nin iktidara geldiği 2002'de enflasyon yüzde 29.7 idi. Daha da kötüsü şu: Ocak 2022'de üretici enflasyonu (ÜFE) yüzde 93.53'e çıktı. Kriz yılı 2001'de bu oran yüzde 88.6 idi. Cumhuriyet tarihinde ÜFE'de 2022'yi geçen sadece iki yıl var: 1980 ve 1994!
04.02.2022 15:03:00
RECEP BAHAR / ANALİZ
Şu sıralar hanelere yani evlere doğal gaz ve elektrik faturaları akmaya başladı. Görenler küçük dilini yutuyor. Kendi faturalarım da geldi. Geçen ay sadece 10 gün doğal gaz kullandık. Diğer günlerde vana kapalıydı. Gelen fatura 502 TL. Elektrik de kapıyı çaldı... 480 TL'lik bir fatura geldi. Daha tasarruflu davranmamıza rağmen, her iki faturadaki artış geçen yıla göre yüzde 100'ü geçmiş. Türkiye İstatistik Kurumu'nun dün açıkladığı enflasyon verilerine göre tüketici fiyatları endeksinde (TÜFE) 'enerji' yer almıyordu. Ancak üretici fiyatları endeksinde (ÜFE), enerji fiyatlarında artış yüzde 142.06 olmuş!
Enflasyon kontrolden çıktı
TÜİK'in dün açıkladığı enflasyon verilerine göre Ocak ayında tüketici fiyat endeksi (TÜFE) yıllık yüzde 48.69, aylık yüzde 11.10 arttı. Yıllık en düşük artış yüzde 10.76 ile haberleşme ana grubunda gerçekleşti. Bir önceki yılın aynı ayına göre artışın düşük olduğu diğer ana gruplar sırasıyla yüzde 18.67 ile eğitim, yüzde 25.32 ile giyim ve ayakkabı ve yüzde 28.63 ile sağlık oldu. Buna karşılık, bir önceki yılın aynı ayına göre artışın yüksek olduğu ana gruplar ise sırasıyla yüzde 68.89 ile ulaştırma, yüzde 55.61 ile gıda ve alkolsüz içecekler yüzde 54.53 ile ev eşyası oldu.
90'lı yıllara geri döndük
Türkiye, 1990'lı yıllardaki yüksek enflasyon dönemine resmen geri döndü. AK Parti, 30 Kasım 2002'de iktidara gelmişti. O dönemde tüketici enflasyonu (2002 sonu) yüzde 29.7 idi. Enflasyon yıllık bazda 2012'de TÜFE'de 6.16'ya kadar geriledi. 2020'de yüzde 14.6'ya yükseldi. "Faiz sebep, enflasyon sonuç" teorisiyle 2021'i yüzde 36.08 ile kapattı. Ocak 2022'de ise yüzde 48.69'a ulaştı. AK Parti yönetimi Aralık 2021'de rekorunu kırmıştı, Ocak 2022'de ise bu rekoru geliştirdi.
Üretici enflasyonu vahim
Üretici fiyatlarına bakarsak durum şöyle: AK Parti'nin iktidara geldiği 2002'de yüzde 30.8'di. Cumhuriyet tarihinin en büyük krizi 2001'de ise yüzde 88.6... 2012'de yüzde 2.45'e kadar gerilemişti. 2020 yılını yüzde 25.15, 2021 yılını yüzde 79.89 ile kapatmıştı. Ocak 2022'de yüzde 93.53'e çıktı. Bu oranı Cumhuriyet tarihimizde sadece iki yıl aşabiliyor: yüzde 146.5 ile 1994, yüzde 94.7 ile 1980... Mart'ta açıklanacak Şubat ÜFE'si 1980'i de geride bırakabilir!
Sanayide fiyatlar uçtu
Sanayinin dört sektörünün yıllık değişimleri; madencilik ve taş ocakçılığında yüzde 86.51, imalatta yüzde 90.29, elektrik, gaz üretimi ve dağıtımında yüzde 138.48, su temininde yüzde 25.88 artış olarak gerçekleşti. Ana sanayi gruplarının yıllık değişimleri; ara malında yüzde 106.40, dayanıklı tüketim malında yüzde 58.49, dayanıksız tüketim malında yüzde 65.25, enerjide yüzde 142.06, sermaye malında yüzde 63.25 artış olarak gerçekleşti.
TÜİK'ten enflasyon sepetine ayar
Bu arada TÜİK, yeni başkanın atanmasıyla birlikte enflasyon sepetindeki ürünleri ve ağırlıklarını güncelledi. TÜFE kapsamında takip edilen 'elektrik' maddesine ilişkin, madde çeşidi düzeyinde düşük ve yüksek kademe tarife ağırlıklarının belirlenmesinde EPDK'den sağlanan 'günlük ortalama tüketim miktarları' kullanıldı. 'Doğal gaz' maddesi için de tarifeli sisteme geçilmesi durumunda idari kayıtlardan sağlanacak veriler kullanılarak benzer bir ağırlıklandırma işlemi yapılacak. Beyaz eşya, elektronik ürünler, giyim, mobilya, sıfır otomobil ve otobüs bileti fiyatları için internet üzerinden derlenen fiyatlar, endeks hesaplamalarında kullanılacak. Bu yıl 27 bin 261 iş yeri ve 4 bin 274 konuttan (kira), 409 madde, 904 madde çeşidi için her ay yaklaşık 560 bin 392 fiyat derlenecek.
