ANALİZ - Irak da Rusya ve Çin'e yöneldi
İran ile ABD arasına sıkışan Irak, Rusya ile güvenlik ve enerji alanında ilişkilerini yoğunlaştırdı. Bağdat, Çin ile ilişkileri ise enerji ve yeniden inşa çerçevesinde şekilleniyor. Çinli müteahhitler Irak'ta Türk müteahhitlerin en büyük rakibi konumunda.
23.10.2020 18:06:00
Rusya Dışişleri Bakanı Sergey Lavrov, geçen yıl Ekim ayında Irak Kürt Bölgesel Yönetimi (IKBY) eski Başkanı Mesut Barzani ile Erbil'de bir araya gelmişti. Lavrov zaman zaman Irak'ı ziyaret ediyor.
Bundan 17 yıl önce Saddam Hüseyin rejiminin devrilmesinin ardından ABD'nin doğrudan nüfuzu altına giren Irak, 2011'de ABD'nin askeri birliklerinin çoğunluğunun çekilmesinin ardından İran'ın da doğrudan nüfuzu altında kalmaya başladı. Irak'ta Saddam sonrası dönemde yönetime gelen hükümetler ABD-İran rekabetinden menfi yönde etkilendi, etkilenmeye devam ediyor. Bu bağlamda, küresel düzeyde etkisini gösteren son hadise, ABD'nin Bağdat'ta Kudüs Gücü Komutanı Kasım Süleymani ve Ketaib Hizbullah lideri Ebu Mehdi Mühendis'e yönelik suikastıydı. Buna karşılık, ABD-İran rekabetinin Irak üzerindeki etkilerini azaltmak ve Irak'ın ekonomik ve altyapısal gelişimini sürdürmek isteyen Irak hükümetleri Rusya ve Çin ile yakınlaşmaya başladı.
ABD'nin tehditleri bıktırdı
Süleymani ve Mühendis suikastının akabinde Irak meclisinden yabancı askeri birliklerin ülkeden çıkmasını talep eden kararın çıkması üzerine ABD Başkanı Donald Trump'ın Irak'a yönelttiği ağır yaptırım tehdidi, Irak'a Çin ve Rusya ile ilişkilerinin önemini gösterdi. Dolayısıyla ABD ile yaşanan sorunlar ve ekonomik buhranlar Irak'ı Rusya ve Çin ile yakınlaşmaya itmiş durumda.
Irak'ın Rusya ile ilişkileri politika, güvenlik ve enerji alanında şekillenirken, Çin ile ilişkileri ise enerji ve yeniden inşa çerçevesinde şekilleniyor. Orta Doğu'da yeniden etkinlik kurmak isteyen Rusya, Suriye'nin yanında Irak'ta da nüfuz arayışına girdi. Enerji yatırımları üzerinden jeopolitik nüfuz elde eden Rusya, hava savunma sistemi ve uçak tedarikiyle de jeopolitik nüfuzunu tahkim ediyor. Çin ise Irak'ta askeri angajman dışında, enerji sektöründen yeniden inşa çalışmalarına kadar büyük bir yatırımcı olarak yer edindi.
Rusya'nın Irak hamlesi
Rusya 2003'te Irak'ta Saddam Hüseyin'i deviren ABD öncülüğündeki işgale sert bir şekilde karşı çıktı. Bunu o dönemde BM Güvenlik Konseyi'nde veto kartını kullanarak gösterdi. Zira Saddam'ın devrilmesi Rusya'nın Irak'ta stratejik pozisyonunu kaybetmesine sebep oldu. 2012'de Rus enerji şirketleri Lukoil ve Gazprom Neft, Kuzey Irak enerji pazarına girdi. Erbil-Bağdat arasında petrol ve diğer konular üzerinde anlaşmazlıklar devam ederken, Rus enerji şirketi Rosneft, Erbil'e 3.5 milyar dolar borç vererek Bağdat'a karşı Erbil'in elini güçlendirdi. Ayrıca Rosneft, Türkiye'ye giden petrol hattında büyük bir hisse satın aldı ve bu hatta paralel bir doğalgaz boru hattı inşa etmeyi taahhüt etti. Dolayısıyla enerji sektörü Rusya'nın önemli bir dış politika aracı. Rusya boru hattını salt kâr gütmekten ziyade, uzun vadeli jeopolitik çıkarlar için kontrol etme arzusunda. 2019 itibariyle Irak enerji sektöründeki toplam Rus yatırımı 10 milyar doları aşmış durumda.
Irak da S-400 alabilir
Rusya'nın Irak'taki etkinlik sahası ekonominin ötesine uzanıyor; siyasi alanda da iki ülke arasında yoğun bir temasın olduğu gözlemleniyor. 2019'da Irak ve Rusya arasında üst düzey devlet yetkililerinin de katıldığı 60 ziyaret gerçekleşti.
ABD'nin Süleymani ve Mühendis'e yönelik hava saldırısının ardından Irak'ın Rusya'dan S-400 alma niyetini beyan etmesi üzerine ABD yaptırım tehdidinde bulundu. Fakat ABD'nin Irak'a hava savunma sistemi kurmakta yardım etmemesi Irak'ı S-400 almaya sevk edebilir.
Çin'den Irak atağı
Irak'ta onlarca yıldır vuku bulan savaş, yaptırımlar ve mezhep çatışması Çin'in Irak sahasında siyasi, askeri ve ekonomik anlamda etkin olmasını engelledi. Ancak 2013'e gelindiğinde Çin Irak'ta petrol sektöründe en büyük yabancı yatırımcı olan Rusya'nın yerini aldı. 2014'te DEAŞ'ın yükselişe geçtiği dönemde, Çin Irak'ın ürettiği petrolün yarısına yakınını ithal eder konuma yükseldi. Buna karşılık Çin Irak'ta her fırsatta askeri angajmanlardan kaçındı, kaçınmaya devam ediyor.
Halihazırda Çin Irak'ın en önemli ticaret ortağı ve Irak Çin'in dördüncü en büyük petrol tedarikçisi konumunda. Ayrıca Irak 2013 yılında Çin tarafından ilan edilen Kuşak ve Yol Girişimi'nin de bir parçası. Kuşak ve Yol Girişimi Çin'in Irak'taki nüfuzunu artırmasına yardım ediyor. YENİ MESAJ / AA
