Anlaşmazlıklar giderilemiyor

Birleşmiş Milletlerin (BM) beş daimi üyesi ABD, Rusya, Çin, İngiltere, Fransa ile Almanya'nın oluşturduğu 5+1 grubu ve İranlı diplomatlar, Nisan ayından buyana Avusturya'nın başkenti Viyana'da kapsamlı bir anlaşma metninin yazımını tamamlamaya çalışıyor.Dokuzuncu turu gerçekleştirilen müzakerelerde, önemli ilerlemeler kaydedilmesine rağmen özellikle "yaptırımlar ve denetimler" konusunda halen çözülmeyi bekleyen sorunların bulunduğu belirtiliyor. Sorunların çözülebilmesi için tarafların zamana ihtiyacı bulunduğu ve bu nedenle müzakerelerin 9 Temmuz'a kadar uzayabileceği konuşuluyor. Uzmanlar, "Her konuda anlaşılmadan hiçbir konuda anlaşılmış sayılamaz" esası üzerine yürütülen müzakerelerin bir kaç gün uzatılabileceği görüşüne yer veriyor.İran Dışişleri Bakanı Cevad Zarif, "zamanın değil iyi bir anlaşmaya ulaşmanın önemli" olduğunu, İran Dışişleri Bakan Yardımcısı ve Başmüzakereci Abbas Arakçi de müzakerelerin "bir kaç gün uzayabileceğini" söylemişti.İran, 100 milyar doların peşindeBilindiği üzere İran, ekonomik yaptırımlar nedeniyle yaklaşık 100 milyar dolara ulaşan dondurulmuş varlıklarının serbest bırakılmasını istiyor. Bu nedenle İran, yaptırımların tamamen ve hemen kaldırılmasında ısrar ediyor. İran, anlaşmanın kabul edilmesinden hemen sonra tüm yaptırımların kaldırılmasını, 5+1 ülkeleri ise İran'ın yükümlülüklerini yerine getirdiğinin Uluslararası Atom Enerjisi Ajansı (UAEA) denetçileri tarafından onaylamasından sonra ve kademeli olarak kaldırılmasını savunuyor.ABD, denetim ve işbirliğinin artırılmasını istiyor5+1 ülkeleri, "nükleer tehdit" olmasını önlemek istedikleri İran'dan nükleer denetim ve işbirliğinin artırılmasını bekliyor. Bu kapsamda askeri tesislerin denetlenmesi, nükleer alanında çalışan bilimadamlarıyla görüşme ve geçmişteki nükleer faaliyetler hakkında bilgi verilmesini talep eden Batı, Nükleer Silahların Yayılmasının Önlenmesi Anlaşması'nın (NPT) Ek Protokolü'nün uygulanmasını istiyor. Söz konusu protokol, denetçilere haber vermeden tesislerde denetim yapma, gerekli gördüğü durumlarda bilgi ve belge talep etme, nükleer bilim adamı ve uzmanlarla görüşebilme ve nükleer tesislerin güvenlik kamerası görüntülerine ulaşabilme imkanı veriyor.ABD Kongresinden yaptırım tehdidiABD Senatosu ve İran Meclisinin yaptırım ve denetim tehdidi içeren yasal düzenlemeler yapması müzakereleri olumsuz etkiliyor. ABD Senatosunda kabul edilen yasa, Kongreye İran ile yapılacak anlaşmayı 30 gün içerisinde gözden geçirme yetkisi tanıyor. Buna göre nihai anlaşma sağlandıktan sonra Başkan Barack Obama, anlaşmanın nihai metnini Kongre'ye sunacak ve Kongre'nin bir ay içinde anlaşmayı gözden geçirmesini bekleyecek. Bu süre zarfı içinde Obama, anlaşmanın şartlarını yerine getirebilmek için herhangi bir eylemde bulunamayacak. Obama, Kongre'nin gözden geçirip onaylamasından sonra yaptırımların aşamalı olarak anlaşmaya uygun şekilde kaldırılmasına yönelik eyleme geçebilecek. Eğer Kongre anlaşmayı reddeden bir tasarı geçirirse, Obama 12 gün süre içerisinde bu tasarıyı veto edebilir. Sonraki 10 gün içerisinde de Senato'nun, Obama'nın vetosunun önüne geçmek için red tasarısını üçte ikilik çoğunlukla, yani en az 67 senatörün desteğiyle kabul etmesi gerekiyor. Bir başka ifadeyle Obama'nın, vetosunu korumak için 34 senatörü ikna edebilmesi yeterli olacak. Bu sürede Obama, başkanlık kararnamesiyle getirdiği yaptırımları kaldırabilecek ancak Kongre tarafından çıkarılan yaptırımları iptal edemeyecek. Anlaşma Kongre'ye 9 Temmuz'dan sonra sunulduğu takdirde gözden geçirme süresi tekrar 60 güne çıkacak.