Birleşik Krallık'ta kritik seçim

ERSAN İLTER/İSTANBUL
İngiltere, Galler, İskoçya ve Kuzey İrlanda'dan oluşan Birleşik Krallık'ta halk, parlamentonun alt kanadı Avam Kamarası ve yeni hükümeti belirlemek için sandık başına gitti. Muhafazakar Partinin lideri ve Başbakan Theresa May, yerel saatle 09.15'te (TSİ 11.15) Londra'nın batısındaki Maidenead'de, ana muhalefetteki İşçi Partisinin lideri Jeremy Corbyn ise aynı saatlerde Londra'nın Islington bölgesinde oy verdi.
Aday enflasyonu var
May'in 18 Nisan'da açıkladığı erken seçim kararıyla girilen seçim yarışında 68 siyasi parti yer alıyor. Parlamentodaki 650 milletvekilliği için 191'i bağımsız toplam 3 bin 304 aday yarışıyor. Parlamento, seçimle gelen Avam Kamarası ile atanan ve sadece sınırlı denetleme yetkisi bulunan Lordlar Kamarası'ndan oluşuyor. Avam Kamarası üyeleri 5 yılda bir seçiliyor. Ülkede seçim sistemi dar bölge ve çoğunluk esasına dayanıyor. 650 seçim bölgesinde en fazla oy alan aday parlamentoya giriyor. Anketlerde Muhafazakarlar önde gözüküyordu.
Kraliçe hiç oy kullanmadı
'Modern demokrasinin beşiği' olarak tanıtılan İngiltere'de, parlamentonun alt kanadı olan Avam Kamarası için 1802'den beri seçimler yapılıyor. 1952'de tahta çıkan Kraliçe İkinci Elizabeth bugüne dek hiçbir seçimde oy kullanmadı. Yasalara göre Kraliçe'nin oy kullanmasının önünde herhangi bir engel yok. Böyle bir engel, herkese seçme ve seçilme hakkı veren Avrupa İnsan Hakları Sözleşmesi'ne aykırı olurdu. Kraliçe'nin oy kullanmamasının nedeni ise 'siyasetin üstünde ve tarafsız' olmayı tercih etmesi. İngiltere Parlamentosu'na göre de Kraliçe'nin oy kullanması teamüllere aykırı.
İngiltere'de seçmenler pusulada destekledikleri isimlerin yanına 'x' işareti koyarak oyunu kullanıyor. Bir seçmenin onay işareti veya gülen surat gibi, seçim görevlilerinin bir adaya onay verildiğini anlamasını sağlayacak işaretler kullanması da mümkün.
Ayinler bölünmesin diye...
İngiltere'de seçimlerin hangi gün yapılacağını belirleyen yasal bir düzenleme yok. Ancak ülkede seçimler 1931'den beri aralıksız olarak Perşembe günleri yapılıyor.
Bir teoriye göre, o dönem insanlara maaşları Cuma günleri ödendiği için seçimi Perşembe günü yapmak seçmenlerin sarhoş olma ihtimalini azaltıyordu.
Kimi rivayetlere göre ise köylerde pazarların Perşembe günü kurulması ve Pazar günü kilise ayinlerinin bölünmemesi de bu kararda etkili olan gerekçelerdi.
İki aday eşit oy alırsa?
İngiltere'de dar bölge seçim sistemi uygulanıyor. 650 seçim bölgesinde oy oranı ne olursa olsun, en fazla oyu alan aday milletvekili seçiliyor.
Eğer bir seçim bölgesindeki iki aday aynı sayıda oy alırsa, ilk yapılan oyları tekrar saymak oluyor. Bu da sonucu değiştirmezse kazanan aday yazı-tura, şapkadan isim çekme veya kısa-uzun çöp çekme gibi yöntemlerle belirleniyor. Hangi yöntemin uygulanacağına ise bölgenin seçim kurulu başkanı karar veriyor.
İngiltere'de 1929'dan bugüne dek 24 başbakanın 12'si göreve seçimle gelmeyen isimlerden oluşuyor.
Başbakan Theresa May de, selefi David Cameron'un Brexit referandumu sonrası istifası üzerine göreve gelmişti.
İşçi Partili son başbakan Gordon Brown da benzer şekilde selefi Tony Blair'in istifası sonrası bu görevi üstlenmiş, 2010'da yapılan genel seçimi kaybetmişti. İngiltere'de 650 üyeli Avam Kamarası'nın toplantı salonunda sadece 427 kişinin oturmasına yetecek kadar yer var.
Bu yüzden tüm milletvekilleri Genel Kurul'daki görüşmeler sırasında oturamıyor.