Çip rekabeti kızışıyor

Yarı iletken sektörü, teknolojiye yön vermek isteyen ülkeler arası ticaret ve coğrafi gerilimlerin odak noktası olmaya devam ediyor. Trilyon dolarlık bir pazara doğru yol alan çipler, yoğunluğu giderek artan bir teknoloji "soğuk savaşının" merkezinde yer alıyor. "Mikroçipler" olarak da bilinen yarı iletkenler, günümüzün birbirine bağlı dünyasının belkemiğini oluşturmasının yanı sıra ülkeler arasındaki ticari gerilim unsurlarından biri haline de dönüşmüş durumda bulunuyor. Danışmanlık şirketi McKinsey'e göre, geçen yıl 580 milyar dolar olarak kayıtlara geçen çip pazarının 2030'da 1 trilyon dolara ulaşması öngörülüyor. Teknolojiye yön veren ülkeler çip üretimine büyük yatırımlar yapıyor olsa da dünyada kendi kendine yetecek şekilde çip üretebilen tek bir yarı iletken tesisi henüz bulunmuyor.

Milyar dolarlık yatırım yapılıyor

Küresel yarı iletken üretiminin son derece karmaşık ve birbirine bağlı doğası nedeniyle tedarik zincirindeki aksaklıklar, birçok teknolojik ürünün üretiminde kırılganlığa neden oluyor. Çiplere ilişkin tasarım gibi AR-GE yoğun faaliyetlerde ABD başı çekerken, Doğu Asya, sağlam altyapıya ve vasıflı iş gücüne erişim gerektiren çip imalatında ön plana çıkıyor. Nispeten daha az beceri ve daha çok sermaye gerektiren montaj, paketleme ve testte lider konumda bulunan Çin, değer zincirinde genişlemek için güçlü bir şekilde yatırım yapıyor. Öte yandan, Çin ve ABD, "modern elektroniğin beynini" yapmak için büyük ölçüde Avrupa'ya bağlı durumda. Hollanda'dan gelen makineler olmadan dünyanın hiçbir yerinde gelişmiş çipler yapılamıyor. Sağlık için giyilebilir elektronikten araç içi elektronik sistemlere kadar teknolojinin hemen hemen her alanında büyük önem taşıyan yarı iletkenlerin ekonomileri için büyük ticari fırsat oluşturabileceğine inanan ABD, Çin, İsrail, Japonya, Güney Kore, Almanya ve İngiltere gibi ülkeler, bu alanda stratejiler oluştururken, teşvik sistemlerini yeniden yapılandırarak milyar dolarlık yatırımlara önayak oluyor. Çin, ABD ve Avrupa'nın "21'inci yüzyılın petrolü" olarak adlandırılan çip mücadelesinin, para kazanmak dışında da nedenleri bulunurken, bilgi işlem gücü ile askeri güç arasında doğrudan ilişki kuruluyor.

Ülkeler yarışta avantaj elde etmeye çalışıyor

ABD'nin bir önceki başkanı Donald Trump döneminde başlayan Çin ile ticaret savaşları, çip sektöründeki rekabete hız verirken, geçen yıl ABD'de gelişmiş çiplerin üretiminde dünyaya liderlik etmek için benzeri görülmemiş bir adım atıldı. Başkan Joe Biden'in 9 Ağustos 2022'de imzalayarak yürürlüğe soktuğu "Çip ve Bilim Yasası", ülkede yerli yarı iletken üretiminin artırılması için "nesilde bir kez gelen yatırım fırsatı" şeklinde nitelendirilirken, ABD'nin konumunu Çin'e karşı güçlendireceği kaydedildi. Çin'e kayan çip üretiminin tekrar ABD'ye dönmesini teşvik eden 280 milyar dolarlık çip yasası kapsamında, gelecek 6 ay boyunca yarı iletken fabrikaların inşa edileceği, sadece bu inşa sürecinin tek başına 1 milyondan fazla istihdam sağlayacağı belirtildi. Sadece ulusal çip üretimini artırmayı değil, aynı zamanda gelişmiş bilgisayar, yapay zeka ve hatta silahlarda ilerlemelerini engellemek için gelişmiş çiplerin Çin'e satışını sınırlamayı hedefleyen yasa kapsamında birçok yatırım hayata geçirildi.