Irak'ı birarada tutmak zor

Anayasanın hazırlanmasına yönelik bütün hararetli son dakika çabalarına rağmen Irak artık bir devlet değil. Gerek ABD yönetimi gerekse uluslararası toplum açısından bunun farkına varmak güç, fakat söz konusu durum ne kadar erken idrak edilirse, Irak halkı için daha barışçı bir gelecek şansı da o oranda artar ve gerçekçi bir yaklaşım sergilenebilir. Britanyalı emperyalist hayalperestler 1920'lerde Osmanlı İmparatorluğu'nun birbirinden çok farklı üç eyaletinden bir Irak yaratmaya çalıştığından beri, bu ülke ancak kaba güçle bir arada tutulabildi. Britanyalılar iktidarı Bağdat merkezli Sünni Arap azınlığa teslim etti. Kuzeydeki Kürt azınlık, yanı sıra güneydeki Şii çoğunluk iktidardan fiilen dışlandı. Bunun sonucu olarak da bütün Irak hükümetleri, Kürtler, Şiiler, hatta küçük Hıristiyan Asuri cemaati tarafından art arda girişilen isyanlarla karşılaştı. Saddam Hüseyin Irak'taki bütün Sünni Arap azınlık rejimlerinin sadece en acımasızıydı ve tam da bu yüzden Irak, daima en zalim Arap rejimi olageldi. Saddam Hüseyin'in devrilmesi, Sünni azınlık iktidarını da sona erdirmiş oldu; Irak'taki mevcut karmaşa, herhangi bir alternatif hükümete çelme takmaya çalışan Sünni Arapların başının altından çıkıyor. Terörist saldırıların karmaşıklığı, ustaca uygulanması ve incelikle planlanışı, yanı sıra yüzlerce intihar bombacısının, arabanın ve patlayıcının bulunabilmesi, Saddam'ın eski rejiminin insan ve maddi kaynaklarına dayalı iyi hazırlanmış bir kampanyanın varlığına işaret ediyor. Kürtler geri adım atmaz 'Uçuşa Yasak Bölgeler'in koruması altında 1990'ların başından beri fiili bir özerklik yaşayan Kürtlerin Sünni Arap iktidarına tabi olmayı kabul etmeyeceği ortada. Kürt bölgesel hükümeti, az çok başarılı bir siyasi otorite sistemi yürütüyor. 10 yıldan bu yana bölgedeki okullar Arapça değil Kürtçe eğitim veriyor; fiili bir düzenleme, Kürt yetkililerine bölgedeki petrol gelirlerini etkileyici kalkınma projeleri için kullanma imkânı tanıyor. Geçmişte yaşadıkları korkunç tecrübeler göz önüne alındığında Kürtler, kendi silahlı güçlerini idame ettirmek de dahil, içişlerini kontrol etme garantisi sağlayan türden bir federal yapıyı kabul edeceklerdir ancak. Benzer şekilde Şiiler de artık Sünni hegemonyasını kabul etmeyecektir; Sünni isyancıların kutsal Şii mabetlerine yönelik acımasız terörist girişimleri, Şiilerin güneyde, kuzeydeki Kürt bölgesine benzer özerk bir bölge konusunda daha da ısrarcı olmasından başka bir sonuç vermeyecektir. Sünniler direnecek Sünniler kendileri açısından isabetli bir biçimde, iktidarlarını kaba kuvvetle dayatmayı başaramadıkları sürece, azınlık statüsüne mahkûm kalacaklarını biliyor; Sünni Arap geleneğinin hiç alışık olmadığı bir durum bu. Sünnilerin seçimleri boykot etmesinin ve teröristlerin demokratik bir Irak kurulması konusunda işbirliğine hazır Sünnileri yıldırmaya çalışmasının nedeni bu. Anayasadaki lafzi değişiklikler, bu çetrefilli sorunlara deva değil. Sovyetler Birliği ve Yugoslavya etnik hatlar temelinde çöküşün eşiğine geldiğinde, dönemin Bush yönetimi mevcut kurumların devamı yönünde çağrıda bulunmuştu: Bu çağrı karşılık bulmadı ve sonuç felaket oldu. Belki de Irak şimdi Yugoslavya'nın izinden gidiyor, fakat ABD hükümeti bu ayan beyan gerçeği görmek istemiyor. Irak'ta başarısız olan şey demokrasiyi inşa etme çabası değil, ülkeyi bir arada tutma çabası. Pandora'nın kutusu açıldı bir kere. Kürtler ve Şiiler kendi yollarına gidecekler ve her iki topluluğun bunu başarabilecek milis gücü var. Ortada ülkenin bütünlüğünü korumaya muktedir bir Irak ordusu da yok. Ve ayrı ülkelerin (Slovenya, Hırvatistan, Sırbistan), uyumlu ve demokratik sistemleri yürütmek konusunda eski yapıdan daha başarılı olduğu Yugoslavya örneği, pekâlâ Irak için de geçerli olabilir. ABD'nin Irak politikasını değiştirmek zorunda kalacağı açıkça ortada; belki Bush tatilini bu konuya hasredecek. Çemberin dışına çıkıp Irak'ın artık tek bir ülke olmadığını görmek akıllıca bir tavır olacaktır. Bu dünyanın sonu değil, fakat alternatifler üzerine cesur ve yaratıcı düşünmeyi gerektiriyor.