İran lideri Mücteba Hamaney, Çin ile ilişkilerin ülkenin dış politikasında öncelikli hale getirilmesi talimatını verdi. Kararı duyuran Meclis Başkanı Muhammed Bakır Kalibaf, Pekin'in ABD ile savaşın sona erdirilmesinde önemli rol oynayabileceğini belirtti. Tahran yönetimi, 25 yıllık işbirliği anlaşmasını somut projelere dönüştürmeye hazırlanıyor.
İran, ABD ve İsrail ile yaşanan çatışmaların ardından dış politikasında Çin'e öncelik veren yeni bir diplomatik ve ekonomik girişim başlattı. İran Meclis Başkanı ve Çin İşlerinden Sorumlu Özel Temsilci Muhammed Bakır Kalibaf, ülkenin dini lideri Mücteba Hamaney'in, Pekin ile ilişkilerin geliştirilmesi için kendisine ayrıntılı yazılı talimatlar verdiğini açıkladı.
Kalibaf, 10 Kasım Salı günü İran liderliğine bağlı Sedaye İran adlı çevrim içi yayında yayımlanan değerlendirmesinde, Çin ile ilişkilerin artık yalnızca diplomatik temaslarla sınırlı tutulmayacağını belirtti. Yeni yaklaşım kapsamında stratejik koordinasyonu sağlayacak ve anlaşmaların uygulanmasını denetleyecek üst düzey bir mekanizma kurulacak.
Kalibaf ayrıca Çin'in, İran ile ABD arasındaki çatışmaların sona erdirilmesinde ve bölgede süregelen belirsizliğin aşılmasında önemli rol oynayabileceğini söyledi.

Hamaney'den Çin ile ilişkiler için yazılı talimat
Muhammed Bakır Kalibaf, Hamaney'in Çin ile ilişkilerin geliştirilmesine yönelik talimatlarının genel diplomatik tavsiyelerden ibaret olmadığını vurguladı.
İran liderinin kendisine ilettiği yazılı talimatların belirli konuları, öncelikleri ve uygulama alanlarını kapsadığını ifade eden Kalibaf, Pekin ile ilişkilerin İran dış politikasının öncelikli gündemlerinden biri olarak belirlendiğini kaydetti.
Kalibaf'a göre bu süreçte Çin İşlerinden Sorumlu Özel Temsilcilik, kurumlar arası koordinasyonu sağlayacak üst düzey bir yapı bünyesinde faaliyet gösterecek.
Yeni mekanizma, stratejik önceliklerin belirlenmesi, karar alma süreçlerinin hızlandırılması ve anlaşmaların uygulanmasının takip edilmesinden sorumlu olacak. Kalibaf, bu yapının mevcut devlet kurumlarının yetkilerini devralmayacağını, kurumlar arasındaki işbirliğini güçlendireceğini belirtti.

İran, ABD ile savaşın sona ermesinde Çin'e rol biçiyor
Kalibaf'ın açıklamasında dikkat çeken başlıklardan biri, Çin'in İran ile ABD arasındaki çatışmaların çözümünde üstlenebileceği diplomatik rol oldu.
İran Meclis Başkanı, Pekin'in hem Tahran hem de bölgedeki Arap ülkeleriyle geliştirdiği ilişkilerin yeni bir diplomatik fırsat sunduğunu belirterek şu değerlendirmeyi yaptı:
"Çin'in savaşın sona erdirilmesinde ve 'ne savaş ne barış' durumunun aşılmasında önemli bir rolü bulunuyor."
Kalibaf, Çin Devlet Başkanı Şi Cinping'in Orta Doğu'ya yönelik diplomatik girişimlerinin bölgesel istikrarın yeniden sağlanmasına ve yeni bir güvenlik düzeninin oluşturulmasına katkıda bulunabileceğini savundu.
İranlı yetkiliye göre Tahran, Çin'in bölgesel aktörlerle ilişkilerinden yararlanarak mevcut güvenlik krizine diplomatik çözüm bulunmasını hedefliyor.

Çin ile 25 yıllık anlaşma için yeni dönem
İran ile Çin arasında 2021 yılında imzalanan 25 yıllık kapsamlı işbirliği programı, Tahran'ın yeni dış politika yaklaşımının temel unsurlarından birini oluşturuyor.
Kalibaf, iki ülke arasındaki anlaşmaların yalnızca siyasi açıklamalar ve diplomatik belgeler düzeyinde kalmaması gerektiğini belirterek somut yatırım ve uygulama projelerinin hayata geçirilmesini istedi.
Söz konusu işbirliği programı; enerji, petrol, ulaştırma, altyapı, ticaret ve teknoloji gibi alanlarda ilişkilerin geliştirilmesini amaçlıyor.
Çin, İran petrolünün en önemli alıcıları arasında bulunurken Tahran açısından Batılı yaptırımların etkilerini hafifletmede önemli bir ekonomik ortak konumunda.
Bununla birlikte Kalibaf'ın açıklaması, yeni yatırımların veya projelerin kesinleştiği anlamına gelmiyor. Yeni mekanizmanın temel hedefi, mevcut anlaşmaların uygulanmasını hızlandırmak olarak öne çıkıyor.

Pekin'den Tahran'a diplomatik ziyaret
İran'ın Çin'e yönelik yeni açıklamaları, Pekin yönetiminin Orta Doğu'daki diplomatik temaslarını artırdığı bir döneme denk geldi.
Çin'in Orta Doğu Özel Temsilcisi Zhai Jun, 8 Kasım'da İran'ı ziyaret ederek İran Ulusal Güvenlik Yüksek Konseyi Genel Sekreter Yardımcısı Ali Bakıri Keni ve Dışişleri Bakanlığı yetkilileriyle görüştü.
Çin Dışişleri Bakanlığından yapılan açıklamaya göre görüşmelerde, İran-Çin ilişkileri ve Orta Doğu'daki güvenlik krizi ele alındı.
Zhai Jun, bölgedeki çatışmaların askeri yöntemlerle çözülemeyeceğini belirterek siyasi müzakerelerin önemini vurguladı. Çinli temsilci, Pekin'in bölge ülkeleri arasındaki ilişkilerin geliştirilmesini ve istikrarın yeniden sağlanmasını desteklediğini ifade etti.
Çin yönetimi, Kasım ayı boyunca İran, Umman ve Suudi Arabistan'ı kapsayan diplomatik temaslarla bölgedeki çatışmaların sona erdirilmesine yönelik girişimlerini sürdürüyor.

İran-Çin ilişkilerinde 55 yıllık ortaklık
İran ile Çin arasındaki diplomatik ilişkiler, 1971 yılında kuruldu. İki ülke 2016'da kapsamlı stratejik ortaklık tesis ederken 2021'de uzun vadeli işbirliği programını imzaladı.
Pekin, Mart 2023'te İran ile Suudi Arabistan arasındaki diplomatik ilişkilerin yeniden kurulmasını sağlayan anlaşmaya ev sahipliği yaparak bölgesel arabuluculukta önemli bir rol üstlenmişti.
Kalibaf'ın açıklamaları, İran yönetiminin Çin'i yalnızca ekonomik bir ortak olarak değil, bölgesel güvenlik ve diplomasi alanında da stratejik bir aktör olarak değerlendirdiğini ortaya koyuyor.
Ancak Pekin'in İran ile ABD arasındaki çatışmaların sona erdirilmesinde nasıl bir rol üstleneceği ve Tahran'ın yeni işbirliği mekanizmasının hangi somut sonuçları doğuracağı henüz netleşmiş değil.