Southampton Üniversitesi yaşlılık psikiyatrisi doçenti Dr. Jay Amin, her gün onlarca Alzheimer hastasını görüyor. Bu konuda İngiltere'de yetkin isimlerden biri... Henüz 45 yaşında olan Amin, kendi Alzheimer önlemlerini The Telegraph gazetesine verdiği mülakatta şu şekilde aktarıyor:
Uyku ilk sırada
Uykuya öncelik veriyorum, diyetimi tamamen lif ve proteine odaklanacak şekilde değiştirdim ve kuvvet antrenmanına başladım. Bu değişikliklerin, yaşamın ilerleyen dönemlerinde demans riskini azaltmada önemli bir rol oynayabileceğine dair kanıtlar var. Eğer uzun yıllar boyunca risk faktörlerini azaltmaya yönelik bir yaşam tarzı sürdürebilirseniz, bunama riskinizin azalması neredeyse kaçınılmazdır!
Dışarıda yürüyüş
30 dakikalık bir sabah yürüyüşü, gün ışığına maruz kalmanızı artırabilir ve daha iyi uyumanıza yardımcı olabilir. Sekiz yıl boyunca 87 binden fazla yetişkini takip eden yakın tarihli bir çalışma, gündüz ışığına daha fazla maruz kalmanın bunamaya karşı koruma sağlayabileceğini öne sürüyor. Günde 42 dakikadan daha az süreyle açık havada gün ışığına maruz kalmak, obezite ve alkol tüketimi gibi bilinen risk faktörlerinden daha güçlü bir demans göstergesiydi.
Pencere kenarında oturmanın faydaları olsa da, bu sadece yaklaşık 1000 lüks (ışık yoğunluğu ölçüsü) sunarken, dışarı çıktığınızda 5000 lüks ile karşılaşırsınız. Dr. Amin, gün ışığı dozunuzu almak için sabah ilk iş olarak yarım saatlik bir yürüyüş yapmanızı öneriyor.
Dr. Amin, "Ancak genel olarak, sabah erken saatlerde gün ışığı almak uykunuzu desteklemeye yardımcı olabilir, bu da önemlidir çünkü kötü uyku demans riskiyle güçlü bir şekilde bağlantılıdır. Bu erken güneş ışığı dozu, melatonin seviyelerinizi düzenler ve geceleri daha iyi uyuyacağınız anlamına gelir" dedi.
Beş dakika kardiyo ve 15 dakika ağırlık çalışması yapın
30 dakikalık yürüyüşünüz yaklaşık 3000 - 3500 adım atmış olsa da, hızlı bir egzersiz yapmak beyninize ekstra bir destek sağlayacaktır.
Dr. Amin, koşu, bisiklet veya HIIT dersi gibi kardiyo egzersizlerinin önemli olduğunu söylüyor. Johns Hopkins Üniversitesi'nin yaptığı bir çalışma, günde sadece beş dakika orta ila yüksek yoğunluklu kardiyo egzersizinin, sıfır dakikaya kıyasla, demans riskini yüzde 41 oranında azalttığını buldu. Bunu günde 10 dakikaya çıkarmak ise riski yüzde 60 oranında azalttı.
Bununla birlikte, direnç antrenmanı - kas gücünü artıran ağırlık kaldırma veya vücut ağırlığı egzersizleri - daha da iyi olabilir. "Artık kronik iltihabı ve insülin direncini azalttığına dair birçok kanıt var" diyor Amin. İltihap nöronları yok ederken, insülin direnci demansın bir belirtisi olan beyinde plaklara yol açabilir.
"Ne yazık ki, modern yaşam tarzımızın (aşırı işlenmiş gıdalar, şekerli içecekler ve yağlı yiyecekler açısından zengin) büyük bir kısmı iltihaplanmayı artırmaya çok elverişli" diye belirtiyor Dr. Amin. İltihaplanma yıllarca devam ettiğinde, kandaki iltihaplı protein seviyelerini yükseltir. Buna karşılık, "mikroglia [beynin ana bağışıklık hücreleri] zararlı sitokinler salgılamaya başlar ve bu da sağlıklı beyin dokusuna zarar vermeye başlayabilir" diye açıklıyor. "Bunun bir başka yönü de, yaşlandıkça kas kütlesini kaybetmeniz ve bunun da daha az aktif olmanıza ve daha az sosyalleşmenize yol açabileceği" ki bu da demans riskini artırabilir, diye ekliyor.
Beyin dostu bir kahvaltı yapın
İştahınız açıldıktan sonra, Dr. Amin, demans uzmanları tarafından hastalığa karşı koruma sağlamak için geliştirilen MIND diyetine dayalı bir kahvaltı öneriyor. Bu diyet, yapraklı yeşillikler, meyveler, kuruyemişler ve tam tahıllara öncelik verirken, kırmızı et, peynir, hamur işleri, tatlılar ve kızarmış yiyecekleri sınırlandırıyor.
Bu, lif açısından zengin bir diye... Lif seviyelerinin artması, kısa zincirli yağ asitlerinin [bağırsak tarafından üretilen iltihap önleyici bileşikler] seviyelerini artırabilir ve bu da bağırsak iltihabınızın seviyesini düşürebilir; bu da beyindeki iltihabın azalmasına yol açabilir. Teori bu. İltihabı azaltmak...
Bir fincan kahve veya çay için - ya da biraz bitter çikolata yiyin
"Çay ve kahve içmenin bazı faydaları olabilir" diyor Dr. Amin. Harvard Üniversitesi'nin yaptığı bir araştırma, günde iki ila üç fincan kafeinli kahve veya bir ila iki fincan çayın, bunama riskini yüzde 18 oranında azalttığını, aynı zamanda bilişsel gerilemeyi yavaşlattığını ve bilişsel işlevleri koruduğunu, bu içecekleri tüketmeyenlere kıyasla bulmuştur. Kahve ve çay, iltihabı ve hücresel hasarı azaltırken bilişsel gerilemeye karşı koruma sağladığı düşünülen polifenoller ve kafein gibi biyoaktif bileşenler içerir. "Bitkisel çikolatayı da buna eklerdim, çünkü yüzde 70 ve üzeri oranlarda benzer bileşikler, polifenoller içerir" diyor dr. Amin.
Başkalarıyla yeni bir beceri öğrenin
Yeni bir beceri edinmek, bunamaya karşı ek koruma sağlayabilir. Amerikan Nöroloji Akademisi'nin araştırması, dil öğrenimi gibi yaşam boyu öğrenmeye katılan kişilerin Alzheimer riskinin daha düşük olduğunu ve bilişsel gerilemenin daha yavaş olduğunu ortaya koyarken, Trinity College Dublin'in bir çalışması da piyano çalmak gibi zihinsel olarak uyarıcı aktivitelerin demans riskini azaltabileceğini buldu.
Bir arkadaşınızla buluşun
En sosyal aktif olan kişilerin, en az sosyalleşenlere göre demans riski yüzde 38 daha düşüktür ve Lancet çalışması ayrıca sosyal izolasyonu bir demans risk faktörü olarak tanımlamıştır. "Her gün arkadaşlarım ve ailem için zaman ayırmaya çalışıyorum" diyor Dr. Amin. "Bunun neden bu kadar koruyucu olduğundan emin değiliz. Sosyal etkileşimin, nöronal bağlantılarınızı yeni yollarla test ederek koruduğu olabilir. Ancak psikolojik bir bileşen de var: Kendini izole hisseden kişilerde depresyon riski artıyor ve bu da bunama için güçlü bir risk faktörü."
Sevdiklerinizle bir sonraki buluşmanızda yürüyüşe çıkmanızı öneriyor. Alternatif olarak, beyninizi meşgul edecek bir aktivite düzenleyin. "Arkadaşlarımı gördüğümde bir müzeye gidebiliriz. Bunun beynimiz için iyi olduğunu kanıtlıyor. Kendinizi farklı senaryolara sokuyorsunuz, diğer kültürler hakkında bilgi ediniyorsunuz."
Akşam yemeğini erken yiyin
Erken akşam yemeği daha iyi uyku ve beyin sağlığını destekleyebilir
Küçük bir araştırmada, yemek yeme saatlerinizi günde dokuz saatle sınırlamanın bilişsel gerilemeyi önleyebileceği ve yatmadan dört saat önce yemeyi bırakmanın ek faydaları olduğu bulundu. "Gece geç saatlerde yemek yemek uyku döngünüzü bozabilir ve bizce uyku, demans riski söz konusu olduğunda inanılmaz derecede önemli bir faktördür." Erken akşam yemeği ayrıca insülin direncini azaltır, bu da demansa karşı koruma sağlayabilir. Dr. Amin, "Yemek yemeyi genellikle 18:00 civarında bitirmeye çalışıyorum ve ardından genellikle 10:00 civarında kahvaltı yapıyorum. Bu çoğu insan için mümkün olmayabilir, bu nedenle 20:00 ile 08:00 arası bile muhtemelen yeterlidir" diyor. Balık, sebzeli tavuk veya bulgurlu salata, MIND diyetiyle uyumlu akşam yemeği seçenekleri arasında yer alıyor.
Erkenden yatağa girin
Sık sık yetersiz uykunun beyni demansa doğru ittiği düşünülmektedir. Dr. Amin, "Uyku, kortizol ve stres seviyelerini etkiler" diye açıklıyor. Kortizol ve stresin artmasının kronik iltihaplanmayı ve hafıza sorunlarını tetiklediği düşünülüyor, diyor. Bir diğer olası mekanizma ise, uyku sırasında beynin amiloid ve tau (demansla bağlantılı protein kümeleri) temizleme sürecinin hızlanmasıdır.
Dr. Amin, "Akşam 8'den sonra telefonuma bakmayı ve çalışmayı bıraktım" diyor. "Erken akşam yemeği yemek de yardımcı oluyor, çünkü beyne günün bittiği sinyalini veriyor ve yatmadan bir saat önce evde ışıkları kısıyorum. Ayrıca öğleden sonra kafeinden kaçınmak ve akşamları yorucu egzersizlerden uzak durmak da mantıklı."
