Gazi Mustafa Kemal Paşa, 9 Ağustos akşamı Sarayburnu Parkı'nda düzenlenen toplantıda halka, "Yeni Türk harflerini her vatandaşa, kadına, erkeğe, hamala, sandalcıya öğretiniz. (...) Milletin yüzde sekseni okuma yazma bilmiyorsa, bu hata bizde değildir. Türk'ün seciyesini anlamayarak, kafasını zincirlerle saranlarındır." diye seslendi.

TBMM de 1 Kasım 1928'de, "Türk Harflerinin Kabul ve Tatbiki Hakkında Kanunu" kabul etti. Bu yasayla süreli yayınların, levha, tabela, ilan ve sinema yazılarının 1 Aralık 1928'den itibaren Türk harfleriyle basılmaları öngörüldü. Tüm bu yayınlar, öngörülen tarihte yeni harflerle basılmaya başlandı.

Cumhuriyet döneminin ilk kağıt paraları 5 Aralık 1927'de tedavüle alındı. İlk banknotlar, idari, sosyal ve yasal reformların gündeme geldiği Tanzimat Dönemi'nde, reformların finanse edilmesi amacıyla basıldı.

Osmanlı banknotları, Abdülmecit tarafından 1840 yılında "Kaime-ı Nakdiye-ı Mutebere" (Para Yerine Geçen Kağıt) adıyla hazine bonosu niteliğinde çıkarıldı. Elle yapılan ve resmi mühür taşıyan bu paralar, 1842'den itibaren matbaada bastırılmaya başlandı.

Osmanlı Devleti, 1915'ten itibaren de 4 yıl boyunca banknot çıkardı. Bu banknotlar "evrak-ı nakdiye" adı altında Türkiye Cumhuriyeti'ne intikal etti. Evrak-ı nakdiyeler, Cumhuriyet'in ilk yıllarında para basılmaması nedeniyle 1927 sonuna kadar tedavülde kaldı.

Türkiye Büyük Millet Meclisi, 30 Aralık 1925'te kabul ettiği kanunla, devletin egemenlik ve bağımsızlık sembolü olması nedeniyle yeni banknotların bastırılmasına karar verdi.

Banknotlar, Maliye Bakanı Abdülhalik Renda başkanlığındaki komisyonun kararı doğrultusunda 1, 5, 10, 50, 100, 500 ve 1000 liralık kupürlerden oluştu.

Filigranlı kağıtlara kabartma şeklindeki banknotlar, 1 Kasım 1928 Harf Devrimi'nden önce bastırıldığı için ana metinleri eski yazı Türkçe, kupür değerleri ise Fransızca yazıldı.

Tedavülde bulunan mevcut evrak-ı nakdiyeler, 4 Aralık 1927'den itibaren dolaşımdan çekildi. Türkiye Cumhuriyeti'nin bu ilk banknotları ise 5 Aralık 1927'de dolaşıma çıkarıldı.

GÖKTÜRK-1 2016'da fırlatıldı

Türk Silahlı Kuvvetlerinin (TSK) hedef istihbaratına yönelik ihtiyacını, coğrafi kısıtlama olmaksızın dünyanın her yerinden yüksek çözünürlüklü uydu görüntüsüyle karşılayacak GÖKTÜRK-1 uydusu, 5 Aralık 2016'da Fransız Guyanası'ndan fırlatıldı.

Cumhurbaşkanı Recep Tayyip Erdoğan'ın katılımıyla Hava Kuvvetleri Komutanlığı ve Savunma Sanayi Müsteşarlığı ev sahipliğinde Türk Havacılık ve Uzay Sanayi AŞ (TUSAŞ) Akıncı tesislerinde düzenlenen törende, fırlatma anı canlı izlendi.

Hem sivil hem de askeri uygulamalar için çok yüksek çözünürlüklü uydu görüntüleri sağlayan GÖKTÜRK-1, bu özellikleriyle en gelişmiş sistemlere sahip keşif, gözetleme uyduları arasındaki yerini aldı.

Haftanın belli başlı öteki olayları ise şöyle:

1 Aralık'

1402- Timur, 57 yıldır Rodos şövalyelerinin hüküm sürdüğü İzmir'i kuşattı.'

1906- Dünyanın ilk sinema salonu Paris'te açıldı.'

1928- Yeni Türk harflerinin kullanımı yürürlüğe girdi. Gazeteler, mecmualar, levha, tabela ve ilanlar yeni harflerle basılmaya başlandı.'

1928- 2. İktisat Şurası toplandı.'

1928- Osmanlı borçlarının tasfiyesine ilişkin anlaşma TBMM'de onaylandı.'

1940- İkinci Dünya Savaşı dolayısıyla Türkiye'de geceleri karartma uygulaması başladı.'

1943- Roosevelt, Churchill ve Stalin'in katıldığı Tahran Konferansı sona erdi.'

1950- Türk askerleri, Kore'de Kunuri Zaferi'ni kazandı.'

1954- Gazeteci Hüseyin Cahit Yalçın cezaevine konuldu.'

1964- Türkiye ile Avrupa Ekonomik Topluluğu arasında ortaklık kurulmasını öngören, 12 Eylül 1963'te imzalanan Ankara Antlaşması yürürlüğe girdi.'

1968- Şarkıcı, oyuncu Dario Moreno, 47 yaşında İstanbul'da öldü.'

1980- Turgut Özal Başbakanlık Müsteşarlığına atandı.'

1980- Sanat dergisi "Gösteri" yayımlanmaya başlandı.'

1986- Yazar Demir Özlü, hakkında açılan davaya katılmaması gerekçesiyle vatandaşlıktan çıkarıldı.'

1989- Doğu Almanya Parlamentosu, Komünist Parti'yi iptal etti.'

1994- Türk tangolarının unutulmaz yorumcusu Şecaattin Tanyerli, 74 yaşında vefat etti.

2010- DİSK genel başkanlarından Kemal Türkler'in öldürülmesine ilişkin Ünal Osmanağaoğlu'nun yargılandığı dava, zaman aşımı gerekçesiyle ortadan kaldırıldı.'

2011- YÖK Genel Kurulu, üniversiteye giriş sınavında yerleştirme puanlarının hesaplanmasında kullanılan katsayı uygulamasını kaldırdı.'

2016- İsrail'in Ankara Büyükelçisi Eitan Naeh Ankara'ya geldi. Naeh, 6 yılın ardından ilişkilerin normalleşmesiyle Türkiye'ye atandı.

2018- Eski ABD Başkanı George Bush, 94 yaşında Teksas'ta hayatını kaybetti.

2019- Portekiz'in Guimaraes kentinde düzenlenen Down Sendromlular Dünya Judo Şampiyonası'nda Talha Ahmet Erdem ile Doğukan Coşar altın madalya kazandı.

2021- Dünya Sağlık Örgütü (DSÖ), yeni tip koronavirüsün Omicron varyantının en az 23 ülkede görüldüğünü bildirdi.

2023- Anadolu Ajansının (AA) abluka altındaki Gazze Şeridi'nde serbest habercisi olarak görev yapan kameramanı Muntasır es-Savvaf, İsrail hava saldırısında hayatını kaybetti.

2023- Tiyatro ve sinema sanatçısı Can Gürzap 79 yaşında İstanbul'da yaşamını yitirdi.

2024- İsrail'in aşırı sağcı Ulusal Güvenlik Bakanı Itamar Ben-Gvir, özellikle Araplar ile Yahudilerin karışık olarak yaşadığı kentlerde bulunan camilerdeki hoparlörlere el konulması talimatı verdi.

2 Aralık

1804- Napolyon Bonapart, Paris'te Papa'nın elinden taç giyerek Fransa İmparatoru oldu.

1873- Türkiye'nin ilk borsası sayılan "Dersaadet Tahvilat Borsası" açıldı.

1888- "Vatan Şairi" olarak anılan şair, yazar, gazeteci, devlet adamı Namık Kemal, 48 yaşında zatürre hastalığından Sakız Adası'nda vefat etti.

1901- King Camp Gillette tarafından jiletin patenti alındı.

1909- Leo Baekland ilk yapay plastik "Bakalit"in patentini aldı.

1909- Fransız Baron Catchers, Osmanlı'daki ilk uçak gösterisini yaptı. Uçak, Şişli Hürriyeti Ebediye Tepesi'nden Bulgar Hastanesine indi.

1914- Avusturya, Belgrad'ı işgal etti.

1918- Ermenistan, Osmanlı devletinden bağımsızlığını ilan etti.

1920- Gümrü Antlaşması ile Kars, Ermenistan'dan alındı.

1928- Celal Sahir (Erozan) Bey'in hazırladığı İmla Lügati yayımlandı. Celal Sahir Bey, 1932'de Türk Dil Kurumu kurucuları arasında yer aldı.

1961- Küba lideri Fidel Castro, kendisini Küba'yı komünizme taşıyacak bir Marksist Leninist olarak deklare etti.

1963- Karadeniz Teknik Üniversitesi Trabzon'da açıldı.

1963- Türkiye'nin ilk koalisyon hükümetinin başkanı İsmet İnönü, 24 yıl sonra ilk kez üstlendiği başbakanlık görevinden istifa etti.

1982- Dr. Robert K. Jarvik tarafından geliştirilen ilk yapay kalp, Barney Clark adlı hastaya takıldı.

1988- Benazir Butto, Pakistan Başbakanı olarak yemin etti.

1993- Kolombiyalı uyuşturucu imparatoru Pablo Escobar, Meddelin'de güvenlik güçlerince öldürüldü.

2003- Yargıtay 11. Ceza Dairesi kayıp trilyon davasında kapatılan Refah Partisinin Genel Başkanı Necmettin Erbakan'a "özel belgede sahtecilik" suçundan verilen 2 yıl 4 ay hapis cezasını oy birliğiyle onadı.

2010- Kentlere en az zararı vererek, insanları öldürmek üzere taktik nükleer silah olarak tasarlanan nötron bombasını icat eden Samuel T. Cohen 89 yaşında öldü.

2020- İngiltere, Türk bilim insanı Prof. Dr. Uğur Şahin'in kurucu ortağı olduğu BioNTech'in Pfizer ile geliştirdiği Kovid-19 aşısının yaygın kullanımına onay veren ilk ülke oldu.

2024- Oxford Sözlüğü, sosyal medyanın gereksiz ve eğlencelik kullanımını ifade eden "beyin çürümesi"ni yılın kelimesi seçti.

2024- Dünya Futbol Zirvesi, Suudi Arabistan'ın başkenti Riyad'da düzenlendi.

3 Aralık

1574- Sultan II. Selim vefat etti.

1918- I. Dünya Savaşı'ndan sonra Londra'da yapılan Müttefik Kongresi sona erdi, Almanya'nın savaş tazminatı ödemesine karar verildi.

1923- Teşkilatı Esasiye Encümeni yeni anayasayı görüşmeye başladı.

1934- Dini kisvelerle ilgili yasaklar öngören Bazı Kisvelerin Giyilemeyeceğine Dair Kanun kabul edildi.

1942- Zonguldak'ta bir maden ocağındaki kazada 63 işçi hayatını kaybetti.

1956- İngiltere ve Fransa, Süveyş'ten çekileceklerini açıkladı.

1959- Dr. Fazıl Küçük Kıbrıs Cumhurbaşkanı Yardımcısı oldu.

1967- İlk kalp nakli ameliyatını, Güney Afrikalı kalp cerrahı Dr. Christian Barnard, Cape Town'da yaptı, hasta 18 gün yaşayabildi.

1971- Anayasa hukuku profesörü, 1961 Anayasasının yazımına katkı veren, eski Dışişleri Bakanı Prof. Dr. Mümtaz Soysal, "komünizm propagandası yapma" suçundan, 6 yıl 8 ay hapse mahkum edildi.

1971- Pakistan-Hindistan Savaşı başladı.

1981- Bülent Ecevit, 4 aylık hapis cezasını çekmek üzere Ankara Merkez Kapalı Cezaevi'ne gönderildi.

1989- Malta'da bir araya gelen ABD Başkanı George Bush ve Sovyetler Birliği Komünist Partisi Genel Sekreteri Mihail Gorbaçov, "soğuk savaş"ın bittiğini resmen ilan etti.

1994- Şair Orhan Şaik Gökyay, İstanbul'da 92 yaşında vefat etti.

1999- Bakanlar Kurulu, Bolu'ya bağlı Düzce ilçesinin il, Kaynaşlı ve Derince beldelerinin de Düzce'ye bağlı ilçe yapılmasına karar verdi.

2013- ABD İflas Mahkemesi, Detroit şehrinin iflas kararını onayladı. Detroit, ABD'nin resmen iflas eden en büyük şehri oldu.

2016- Siber Güvenlik konusunda faaliyet gösterecek Siber Güvenlik Kurulu ve KamuNet kuruldu.

2023- Beşiktaş Kulübünün olağanüstü genel kurulunda Hasan Arat, rakibi Serdal Adalı'yı geçerek başkanlığa seçildi.

2024- Panama Belgeleri, Pandora Belgeleri, Pegasus Projesi gibi geniş çaplı belge ve veri sızıntılarını dünya gündemine taşıyan, önde gelen araştırmacı gazetecilik kuruluşu Organize Suç ve Yolsuzluk Raporlama Projesi'nin (OCCRP) kurulduğu 2008'den bu yana en büyük fon sağlayıcısının ABD hükümeti olduğu, Washington'un OCCRP'nin yöneticilerini veto hakkı olduğu ortaya çıktı.

4 Aralık

1897- Osmanlı Devleti ile Yunanistan arasında barış anlaşması imzalandı.

1920- Ankara'da maaşlarını alamayan öğretmenler ilk kez grev yaptı.

1929- Türk parasının değerini yükseltmek için alınacak önlemlerle her yerde yerli malı kullanılmasını hedefleyen bir kararname yayımlandı.

1933- Eskişehir Şeker Fabrikası kuruldu.

1943- İnönü-Churchill-Roosevelt arasında Kahire Konferansı yapıldı.

1945- İstanbul'da komünizm karşıtı gösteride, Tan, La Turquie, Yeni Dünya matbaaları, Berrak ve ABC kitabevleri tahrip edildi.

1955- Türkiye'de ilk elektrikli tren, İstanbul'da Sirkeci-Halkalı arasında çalışmaya başladı.

1961- İngiltere'de doğum kontrol hapları serbestçe satışa çıkarıldı.

1981- ABD Başkanı Ronald Reagan, CIA'nın ülkedeki casusluk faaliyetlerine izin vererek örgütün yetkilerini genişletti.

2017- Eski Yemen Cumhurbaşkanı Ali Abdullah Salih, Sana'nın güneyinde konvoyunu durduran Husiler tarafından öldürüldü.

2019- Emre Sakçı, İskoçya'nın Glasgow kentindeki Avrupa Kısa Kulvar Yüzme Şampiyonası erkekler 50 metre kurbağalamada gümüş madalya alarak, Türkiye'ye bu stil ve mesafede ilk madalyasını kazandırdı.

5 Aralık

1492- Kristof Kolomb, Haiti'yi keşfetti.

1791- Besteci Wolfgang Amadeus Mozart, Avusturya'nın başkenti Viyana'da öldü.

1901- Çok sayıda çizgi filme imza atan Walt Disney, ABD'nin Chicago kentinde doğdu.

1920- TBMM'de "Anadolu ve Rumeli Müdafaa-i Hukuk Grubu" kuruldu, Mustafa Kemal, Grup Başkanlığı'na seçildi.

1921- Britanya İmparatorluğu, İrlanda devrimci grubu Sinn Fein ile anlaşmaya vardı ve İrlanda bağımsız bir devlet oldu.

1923- Türkiye Turing ve Otomobil Kurumu kuruldu.

1926- İzlenimcilik akımının kurucularından Fransız ressam Claude Monet öldü.

1927- Türkiye Cumhuriyeti'nin ilk Washington Büyükelçisi Ahmet Muhtar, güven mektubunu sundu.

1927- Cumhuriyet döneminin ilk kağıt paraları tedavüle çıkarıldı.

1933- ABD'de 14 yıldır devam eden içki yasağı kaldırıldı.

1934- Türk kadınına seçme ve seçilme hakkı tanındı.

1950- Milli Savunma Bakanlığı, Kore'deki askerlerin yüzde 10'unun kaybedildiğini açıkladı.

1978- Sovyetler Birliği, Afganistan ile 20 yıllık dostluk anlaşması imzaladı.

1987- Cibali Tütün Fabrikası yandı.

1997- Irak'ın kuzeyinde bazı kamplara yerleşerek kış mevsimini geçirmeye hazırlanan teröristlere karşı "Süpürme Harekatı" başlatıldı.

2003- Türk Telekomünikasyon AŞ'nin hızlı internet uygulaması ADSL kullanıma açıldı.

2013- Güney Afrika'nın efsanevi lideri Nelson Mandela, 95 yaşında öldü.

2016- GÖKTÜRK-1 uydusu, Fransız Guyanası'ndan fırlatıldı.

2017- Batı Afrika ülkesi Sierra Leone'a ait dünyanın en büyük işlenmemiş elmaslarından biri olan 709 karatlık "Barış Elması" 6,5 milyon dolara satıldı.

2019 - Koli bandıyla duvara yapıştırılmış bir muzdan oluşan sanat eseri, ABD'de 120 bin dolara satıldı.

2023- Türkiye'den yasa dışı yollarla ABD'ye götürülen Anadolu kökenli 41 tarihi eser Türkiye'ye iade edilmek üzere New York'ta bulunan Türkevi'nde Kültür ve Turizm Bakan Yardımcısı Gökhan Yazgı tarafından teslim alındı.

6 Aralık

343- "Aziz Nicholaos" ya da "Noel Baba" olarak da bilinen ve Antalya'nın Kale ilçesine bağlı Demre beldesinde yaşayan Aya Nikola 65 yaşında öldü.

1492- Kristof Kolomb, altın araştırmaları yapmak için Santo Domingo Adası'na vardı.

1862- ABD Başkanı Abraham Lincoln, Minnesota'daki Sioux isyanına katılarak tutuklanan 303 Kızıldereli'den 39'unun asılmasına karar verdi. İdamlar 26 Aralık'ta gerçekleştirildi.

1877- Thomas A. Edison, ilk ses kaydını yaptı.

1936- Çok sayıda şiiri bestelenen Şair Leyla (Saz) Hanım vefat etti.

1938- Fransa ve Almanya, dostluk anlaşması imzaladı.

1940- Yunanistan, Arnavutluk'ta Premete kentini işgal etti.

1941- İngiltere; Romanya, Macaristan ve Finlandiya'ya savaş ilan etti.

1959- ABD Başkanı Dwight Eisenhower, resmi ziyaret için Türkiye'ye geldi.

1971- Hindistan, Pakistan'dan bağımsızlığını ilan eden Bangladeş Demokratik Cumhuriyeti'ni tanıdığını açıkladı.

2013- Ürdün, BM Güvenlik Konseyi üyeliğine seçildi.

2017- ABD Başkanı Donald Trump, Kudüs'ü resmen "İsrail'in başkenti" olarak tanıdığını, Tel Aviv'deki Amerikan Büyükelçiliğinin Kudüs'e taşınacağını açıkladı.

2021- Cumhurbaşkanlığı Kültür Sanat Büyük Ödülü sahibi ve Cumhurbaşkanlığı Bilim, Teknoloji ve Yenilik Politikaları Kurulu Üyesi Prof. Dr. Şaban Teoman Duralı, 74 yaşında hayatını kaybetti.

2023- BM Genel Sekreteri Antonio Guterres, görev süresi boyunca BM Şartı'na bağlı yetkisini ilk kez kullanarak Gazze'deki insani felaketin önlenmesi için Güvenlik Konseyine mektup gönderdi.

7 Aralık

1842- New York Filarmoni Orkestrası ilk konserini verdi.

1894- Süveyş Kanalı'nı hayata geçiren Fransız diplomat Ferdinand de Lesseps öldü.

1921- Sadrazam Sait Halim Paşa, Roma'da bir Ermeni tedhişçi tarafından öldürüldü.

1925- İstiklal Mahkemesi, Erzurum'da çalışmalarına başladı.

1932- Muhsin Ertuğrul'un "Bir Millet Uyanıyor" filmi gösterime girdi.

1941- Japon uçakları Amerikan deniz üssü Pearl Harbor'u bombaladı. 5 savaş gemisi, 14 gemi, 200 uçak kaybedildi, 2 bin 400 kişi öldü.

1944- Reşad Ekrem Koçu'nun İstanbul Ansiklopedisi'nin ilk fasikülü çıktı.

1956- "Çalıkuşu"nun yazarı Reşat Nuri Güntekin, 67 yaşında Londra'da vefat etti.

1958- İstanbul'da, sokaklarda hulahop çevirmek yasaklandı.

1972- Apollo 17 uzay mekiği, Cape Canaveral Uzay Üssü'nden fırlatıldı.

1974- "Hayali Küçük Ali" olarak tanınan Karagöz oynatıcısı, yazar Mehmed Muhiddin Sevilen 88 yaşında vefat etti.

1979- İstanbul Üniversitesi İktisat Fakültesi Öğretim Üyesi Prof. Dr. Cavit Orhan Tütengil, uğradığı saldırıda 58 yaşında hayatını kaybetti.

1988- Nemrut Dağı Ulusal Parkı açıldı.

1988- Ermenistan'daki depremde yaklaşık 100 bin kişi öldü.

1991- Devrimci İşçi Sendikaları Konfederasyonunun (DİSK) Genel Kurulu 11 yıl aradan sonra toplandı.

1992- Fotoğraf sanatçısı yönetmen Şahin Kaygun, 41 yaşında vefat etti.

1993- Ressam Abidin Dino, 80 yaşında hayata veda etti.

2002- Türkiye güzeli Azra Akın, Londra'da yapılan yarışmada dünya güzeli seçildi.

2004- Sahnede kaza sonucu komaya giren tiyatro sanatçısı Eren Uluergüven'e beyin ölümü tanısı konuldu.

2017- Gök bilimciler, en uzak süper kütleli kara delik keşfetti. 13 milyar ışık yılı uzaktaki kara deliğin kütlesinin Güneş'inkinin yaklaşık 800 milyon katı büyüklükte olduğu belirlendi.

2018- Çin, Ay'ın karanlık yüzüne inecek keşif aracı Çang'ı-4'ü uzaya fırlattı.

2023- ABD'de Washington Post gazetesinin çalışanları 1970'li yıllardan bu yana ilk defa greve gitti.

2023- Danimarka'da kutsal kitapların yakılmasını ve bu kitaplara saldırıları yasa dışı kılan yasa tasarısı kabul edildi.