Mutlak yüce olan Allah’tır
Kâinat aklî derecelere ayrılacak olursa, Allah'ın en yüksek derecede olduğunu kabul etmek lâzımdır. Çünkü O’nun üstünde hiçbir derece tasavvur edilemez. Çünkü mutlak yüce O'dur
30.07.2019 00:00:00
İmam Gazali Hazretleri şöyle buyuruyor:
"el-Aliy, Cenab-ı Hakk'ın isimlerindendir. Bu öyle bir rütbedir ki, bunun fevkinde rütbe yoktur, bütün rütbeler ondan aşağıdır. Çünkü bu kelime, ulûv (yükseklik) kelimesinden meydana gelmiştir. Bu ise es-süfl (alçak) kelimesinin karşılığıdır.
Bu, merdivenler gibi, basamaklı yerlerde ve şeylerde yani hissedilen hususlarda olur ya da tertibi aklîden olan varlıkların manevî rütbeleridir. Yer bakımından olan yüksekliğe mekânî yükseklik denir. Öbür çeşit rütbe yüksekliğine de ulvî yükseklik denilir.
Aklî dereceler, aynı hissî dereceler gibi anlaşılmaktadır. Aklî derecelere misal sebep ile müsebbib, illet ile malul, fail ile mef'ul, kabul edenle, kabul edilen, kâmil ile nakıs arasındaki derece farkları gibi…
Bir şey, sebep olarak takdir edildiğinde o, ikinci bir şeyin sebebidir, ikinci bir şey üçüncü bir şeyin sebebidir. Üçüncü ise dördüncünün sebebidir. Meselâ on sayısına kadar bu böyle devam eder. On, derece itibariyle en son olmuştur. Sebep olma bakımından bir, birinci derece sayılmıştır. Ve o âlâdır.
İmdi birincinin ikinci üzerindeki üstünlüğü (yüksekliği) mânâ itibariyledir, mekân itibariyle değil. Demek ki, yücelik (yükseklik) üstünlük itibariyle olmuştur. Tedricî aklînin mânâsını anlamışsan şunu iyi bilmelisin:
Kâinat aklî derecelere ayrılacak olursa, Allah'ın en yüksek derecede olduğunu kabul etmek lâzımdır. Çünkü O'nun üstünde hiçbir derece tasavvur edilemez. Çünkü mutlak yüce O'dur.
Aklın taksimine misal: Mevcudat, sebep ve müsebbip olarak ikiye ayrılır. Sebebin müsebbib üzerindeki üstünlüğü rütbe üstünlüğüdür. Mutlak üstünlük ise müsebbibil-esbâb'a mahpustur.
Ve yine mevcudat, ölü diri olarak ikiye bölünür: Diri, yalnız hissî idrake sahip olan hayvan, hissi idrakle birlikte aklî idrake de sahip olan bir varlık olmak üzere ikiye bölünür. Hissî idrakle birlikte, aklî idrake sahip olan da, şehvet ve öfke taşıyan insan, şehvet ve öfke taşıması mümkün olduğu halde bunlardan salim olan melekler olarak ikiye bölünür. Bu anlattıklarımızın hepsi hakkında müstahil olan bir varlık vardır ki biz buna Allah diyoruz."
OKAN EGESEL
Yorumlar
Yorum bulunmuyor.
