Nazarbayev neden istifa etti?
Kazakistan Devlet Başkanı Nursultan Nazarbayev 28 senedir yürüttüğü cumhurbaşkanlığı görevinden istifa ettiğini devlet televizyonundan açıkladı
22.03.2019 00:00:00
Kazakistan Devlet Başkanı Nursultan Nazarbayev 28 senedir yürüttüğü cumhurbaşkanlığı görevinden istifa ettiğini devlet televizyonundan açıkladı. Kazakistan'da 1991 senesinin Aralık ayında ise Nazarbayev halkın katılımıyla yapılan cumhurbaşkanlığı seçimlerinde yüzde 98 oy alarak halk tarafından seçilen ilk Kazak lider oldu.
O günden sonra Nazarbayev bağımsız Kazakistan devletini sıfırdan kurmaya başladı. Göreve geldiği ilk günlerde ülkenin ekonomisini canlandırmaya çalıştı; Sovyetler Birliği'nin Kazakistan'da nükleer test sahası olarak kullandığı Semey Nükleer Deneme Sahasını kapattı. Kazakistan'ın 'kenarında' (güney bölgesinde) bulunan başkent Almatı'ya alternatif olarak, Astana'yı sıfırdan inşa ederek Kazakistan'ın yeni başkenti ilan etti.
1998'de kimsenin yaşamadığı Astana, bugün dünya standartlarında, gelişmiş bir şehir olmanın ötesinde, Suriye krizinde olduğu gibi, dünya sorunlarına çözüm aranan bir kente dönüşmüş durumda. Nazarbayev'in bu çalkantılı sistemin içinde istifa ederek hem Rus baskılarından kurtulmak hem de yeni yöneticilerin ve ülkesinin önünü açmak istediği görülüyor. Nazarbayev bu istifayla, "ölene kadar görevde kalan" Orta Asya liderlerinden farklılaşarak, bölge siyaseti açısından da tarihe geçmiş bulunuyor.
O günden sonra Nazarbayev bağımsız Kazakistan devletini sıfırdan kurmaya başladı. Göreve geldiği ilk günlerde ülkenin ekonomisini canlandırmaya çalıştı; Sovyetler Birliği'nin Kazakistan'da nükleer test sahası olarak kullandığı Semey Nükleer Deneme Sahasını kapattı. Kazakistan'ın 'kenarında' (güney bölgesinde) bulunan başkent Almatı'ya alternatif olarak, Astana'yı sıfırdan inşa ederek Kazakistan'ın yeni başkenti ilan etti.
1998'de kimsenin yaşamadığı Astana, bugün dünya standartlarında, gelişmiş bir şehir olmanın ötesinde, Suriye krizinde olduğu gibi, dünya sorunlarına çözüm aranan bir kente dönüşmüş durumda. Nazarbayev'in bu çalkantılı sistemin içinde istifa ederek hem Rus baskılarından kurtulmak hem de yeni yöneticilerin ve ülkesinin önünü açmak istediği görülüyor. Nazarbayev bu istifayla, "ölene kadar görevde kalan" Orta Asya liderlerinden farklılaşarak, bölge siyaseti açısından da tarihe geçmiş bulunuyor.
Nazarbayev dış politikada genel olarak Rusya'ya yakın gözükse de Avrupa ve ABD ile de ilişkilerini her zaman iyi tuttu. Türkî cumhuriyetlerin "ak saçlı" liderlerinden biri olduğunu gösterdi. Uzun müddet iktidarda kalan diğer liderlerden farklı olarak, Nazarbayev halkı tarafından seviliyordu. Çünkü Kazakistan'ı sıfırdan inşa ederek ülkenin ekonomisini 15 kat büyütmüştü. Ayrıca o günlerde dengeli bir politika izleyerek, Özbekistan ve Kırgızistan'da olduğu gibi, azınlıklar arasında siyasi kriz ya da kaos yaşanmasına müsaade etmedi; ülkede yaşayan azınlıkları da memnun etmeyi başardı.
Nazarbayev bütün bunları yaparken, ülkede yaşayan yüzde 20-25 oranındaki Rus nüfusu ve Rusya'nın Güney Osetya, Abhazya ve Kırım ilhakını da göz önünde bulundurarak, Moskova'ya karşı dengeli ve temkinli bir politika izledi. Hatırlatmak gerekir ki Sovyetler Birliği'nin dağılması sürecinde, Kazakistan nüfusunun yarıya yakınını Ruslar teşkil ediyordu.
Nazarbayev zaman içinde Rusların bölgeden çıkarılmasında ciddi bir rol oynadı ve nihayetinde Rus nüfus yüzde 20'ye kadar geriledi. İlerleyen zamanlarda, yoğun Rus nüfusunun bulunduğu Kazakistan'ın kuzeyine Kazakları yerleştirerek Rusların etkisini kırmaya çalıştı.
Nazarbayev zaman içinde Rusların bölgeden çıkarılmasında ciddi bir rol oynadı ve nihayetinde Rus nüfus yüzde 20'ye kadar geriledi. İlerleyen zamanlarda, yoğun Rus nüfusunun bulunduğu Kazakistan'ın kuzeyine Kazakları yerleştirerek Rusların etkisini kırmaya çalıştı.
Nazarbayev Türk milli değerlerinden ve Türk dünyasının büyüklüğünden sık sık bahsedip gençleri bu düşünce istikametinde yönlendiriyordu.
Nazarbayev'in izlediği milli politikalar arasında Rusçanın Kazak parasından çıkarılması ve parlamento görüşmelerinde sadece Kazak Türkçesinin konuşulması gösterilebilir. Altını çizmek gerekiyor ki şu anda Kazakistan'da cumhurbaşkanının istifasını gerektirecek siyasi ya da ekonomik bir kriz yok. Sadece son zamanlarda, Nazarbayev'in yaşının da ilerlemiş olmasından kaynaklanan sağlık sorunları olduğu biliniyordu.
Ek olarak, son beş yılda bölgede ciddi bir değişim hareketinin olduğunu görmeliyiz. İslam Kerimov'un hayatını kaybetmesiyle Özbekistan'da gerçekleşen cumhurbaşkanı değişimi ve bu değişimin ardından yeni hükümetin katı politikalarından vazgeçerek özgürlüklerin önünü açması, Kazakistan halkını (ve bilhassa muhalifleri) etkilemişti. Dünyaya daha açık olan Kazak halkı, Nazarbayev'i sevse de, dünyaya entegre olmuş yeni bir siyaset tarzı istiyordu. Ceyhun AŞİROV/AA
Ek olarak, son beş yılda bölgede ciddi bir değişim hareketinin olduğunu görmeliyiz. İslam Kerimov'un hayatını kaybetmesiyle Özbekistan'da gerçekleşen cumhurbaşkanı değişimi ve bu değişimin ardından yeni hükümetin katı politikalarından vazgeçerek özgürlüklerin önünü açması, Kazakistan halkını (ve bilhassa muhalifleri) etkilemişti. Dünyaya daha açık olan Kazak halkı, Nazarbayev'i sevse de, dünyaya entegre olmuş yeni bir siyaset tarzı istiyordu. Ceyhun AŞİROV/AA
